Tarımda Dijital Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Üzerinden Çok Boyutlu Bir Değerlendirme

This study examines the multidimensional impacts of digitalization in agriculture through the case of Türkiye, highlighting the transformative capacity of digital technologies that extend from agricultural production to rural development, data-driven decision-making, and public policy design. Digitalization is approached not merely as a process of technical modernization, but as a paradigm shift that reshapes socio-economic structures, redefines institutional interactions, and significantly alters production–consumption dynamics. The research evaluates the role of various digital tools in the agricultural sector, including mobile applications such as the e-Farmer Portal and “Tarım Cebimde,” remote sensing, sensor networks, artificial intelligence (AI) based monitoring and decision support systems, and blockchain-based traceability solutions. Structural constraints, such as inadequate digital infrastructure in rural areas, limited access for women and young farmers, low digital literacy, and high initial investment costs—are identified as major barriers to inclusive transformation. The technological development capacities of public institutions and the private sector are analyzed within the framework of TÜBİTAK and TAGEM-supported projects, locally developed sensor and software solutions, precision agriculture practices, and data-sharing platforms. Findings indicate that digitalization plays a strategic role in increasing agricultural productivity, optimizing water and energy use, facilitating climate change adaptation, enhancing food security, and improving rural welfare. However, institutional capacity needs to be strengthened in areas such as data governance, interoperability standards, cybersecurity, and privacy. The study concludes by proposing a multi-stakeholder, long-term digital agriculture strategy that integrates financial incentives, extension and training programs, open data and interoperable infrastructures, domestic technology development policies, and social inclusion measures prioritizing women and young farmers. In this respect, the study emphasizes that agricultural digital transformation must be addressed not only in technological terms but also through its social, managerial, and environmental dimensions, offering policy recommendations for building a more resilient, inclusive, and sustainable agricultural system in Türkiye.

Bu çalışma, tarımda dijitalleşmenin Türkiye örneği üzerinden çok boyutlu etkilerini inceleyerek, dijital teknolojilerin tarımsal üretimden kırsal kalkınmaya, veri temelli karar almadan kamu politikalarına kadar uzanan dönüşüm kapasitesini ortaya koymaktadır. Dijitalleşme, yalnızca teknik bir modernleşme değil; sosyoekonomik yapıları dönüştüren, kurumsal etkileşimleri yeniden biçimlendiren ve üretim-tüketim ilişkilerini derinden etkileyen bir paradigma değişimi olarak ele alınmaktadır. Çalışmada, e-Çiftçi Portalı ve “Tarım Cebimde” gibi mobil uygulamalar, uzaktan algılama, sensör ağları, yapay zekâ tabanlı izleme ve karar destek sistemleri ile blokzincir temelli izlenebilirlik çözümlerinin tarım sektöründeki konumlanışı değerlendirilmektedir. Kırsal bölgelerde dijital altyapı yetersizlikleri, kadın ve genç çiftçilerin sınırlı erişimi, düşük dijital okuryazarlık ve başlangıç yatırım maliyetlerinin yüksekliği gibi etmenler, dönüşümün kapsayıcılığını sınırlayan temel engeller olarak öne çıkmaktadır. Kamu kurumları ve özel sektörün teknoloji geliştirme kapasitesi; TÜBİTAK ve TAGEM destekleri, yerli sensör ve yazılım çözümleri, hassas tarım uygulamaları ve veri paylaşım platformları çerçevesinde incelenmiştir. Bulgular, dijitalleşmenin tarımsal verimliliği artırma, su ve enerji kullanımını optimize etme, iklim değişikliğine uyumu kolaylaştırma, gıda güvenliğini güçlendirme ve kırsal refahı destekleme açısından stratejik önemini teyit etmektedir. Bununla birlikte, veri yönetişimi, birlikte çalışabilirlik standartları, siber güvenlik ve mahremiyet gibi alanlarda kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, finansal teşvikler, yayım ve eğitim programları, açık veri ve birlikte çalışabilir altyapılar, yerli teknoloji geliştirme politikaları ile kadın ve gençleri önceleyen sosyal içerme araçlarını bütünleştiren, çok aktörlü ve uzun vadeli bir dijital tarım stratejisi önerilmektedir. Bu yönüyle çalışma, dijital dönüşümün yalnızca teknolojik değil; toplumsal, yönetsel ve çevresel boyutlarıyla birlikte ele alınması gerektiğini vurgulamakta ve Türk tarımının dirençli, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir yapıya dönüşümü için politika önerileri sunmaktadır.