Federal Almanya’da Yerindenlik İlkesi Çerçevesinde Sosyal Hizmetler: Göçmen Kökenli Müslüman STK’ların Temsiliyeti

Bu çalışma, Almanya’da sosyal hizmetlerin federal yapı ve yerindenlik (subsidiarite) ilkesi çerçevesinde nasıl örgütlendiğini inceleyerek, bu kurumsal yapı içerisinde sivil toplum kuruluşlarının (STK) rolünü ve özellikle göçmen kökenli Müslüman STK’ların temsiliyet durumunu analiz etmektedir. Federal Almanya’da sosyal hizmetler, federal düzeyde belirlenen çerçeve politikalar ile eyaletler ve yerel yönetimler tarafından yürütülen uygulamalar arasında kurulan çok katmanlı bir yönetişim modeli üzerinden sunulmaktadır. Bu modelde, kamu otoriteleri ile sivil toplum arasındaki iş birliği büyük ölçüde Serbest Sosyal Hizmet Federal Çalışma Topluluğu (BAGFW) çatısı altında kurumsallaşmıştır. Araştırma, nitel araştırma deseni çerçevesinde yürütülmüş; veri toplama tekniği olarak doküman analizi, veri çözümlemesinde tematik analiz yöntemi kullanılmıştır. DergiPark, TR Dizin, Google Akademik, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında 2020–2025 dönemine ait 204 yayın taranmış, belirlenen ölçütlere uygun 126 doküman analize dâhil edilmiştir. Veriler MAXQDA 2024 nitel veri analiz programı aracılığıyla çözümlenmiştir. Bulgular, Almanya’daki sosyal hizmet uygulamalarının büyük ölçüde BAGFW çatısı altında yer alan üç seküler (AWO, DRK ve PARITÄTISCHE) ve üç dinî/manevî (DCV, EKG ve ZWST) çatı sivil toplum kuruluşu aracılığıyla koordine edildiğini ortaya koymaktadır. Buna karşılık, göçmen kökenli Müslüman STK’ların bu kurumsal yapı içerisinde karar alma süreçlerine katılım, kurumsal temsiliyet ve kamu kaynaklarına erişim açısından çeşitli yapısal sınırlılıklarla karşılaştıkları belirlenmiştir. Bu durum, yerindenlik ilkesine dayalı sosyal hizmet sisteminin standartlaşma ve erişilebilirlik kapasitesinin yüksek olmasına rağmen, kültürel çeşitlilik, eşit katılım ve temsiliyet adaleti boyutlarında güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu yaklaşımın, sosyal hizmetlerin sürdürülebilirliğini desteklerken toplumsal adaletin kurumsallaşmasına ve eşitlikçi uygulamaların yaygınlaşmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

This study examines how social services in Germany are organized within the framework of the federal structure and the principle of subsidiarity, and analyzes the role of non-governmental organizations (NGOs) within this institutional arrangement, with a particular focus on the representational position of migrant-origin Muslim NGOs. In Federal Germany, social services are delivered through a multi-level governance model established between framework policies formulated at the federal level and implementation processes carried out by state and local authorities. Within this model, cooperation between public authorities and non-governmental welfare actors has been largely institutionalized under the umbrella of the Federal Association of Non-Statutory Welfare (Bundesarbeitsgemeinschaft der Freien Wohlfahrtspflege – BAGFW). The study adopts a qualitative research design, employing document analysis as the data collection technique and thematic analysis as the data analysis method. A total of 204 publications published between 2020 and 2025 were screened across the databases DergiPark, TR Dizin, Google Scholar, Scopus, and Web of Science, of which 126 documents meeting the predefined inclusion criteria were included in the analysis. The data were analyzed using the qualitative data analysis software MAXQDA 2024. The findings indicate that social service provision in Germany is predominantly coordinated through six major umbrella NGOs operating under the BAGFW, comprising three secular organizations (AWO, DRK, and PARITÄTISCHE) and three faith-based organizations (DCV, EKG, and ZWST). In contrast, migrant-origin Muslim NGOs encounter various structural constraints within this institutional framework, particularly with regard to participation in decision-making processes, institutional representation, and access to public resources. These findings suggest that while the subsidiarity-based social service system demonstrates a high capacity for standardization and accessibility, it requires further strengthening in terms of cultural diversity, equal participation, and representational justice. Such an approach is expected to support the sustainability of social services while contributing to the institutionalization of social justice and the expansion of egalitarian practices.