Yesevî Dervişi Hazînî’nin Âyetleri Anlama Yöntemi: Cevâhirü’l-Ebrâr’ın Kur’ânî Referansları Üzerine Bir İnceleme
Öz
Hoca Ahmed Yesevî, düşünce sistemi ve sûfî yaşam tarzıyla Türkler arasında İslâm’ın yayılmasına önemli ölçüde hizmet etmiş bir mutasavvıftır. Ahmed Yesevî’nin âlim bir mutasavvıf olarak Yeseviyye’nin tasavvuf anlayışını Kur’an ve Sünnet üzerine kurması bunda etkili olmuştur. Kendisinden sonra gelen Yesevî dervişleri de eserlerinde tasavvufî meseleleri dinî naslara dayandırmışlardır. Bunlardan biri olan Ahmed b. Mahmûd Hazînî (ö. 1002/1593’ten sonra) Ahmed Yesevî’nin hayatı ve Yesevîlikle ilgili literatürün en önemlilerinden olan Cevâhirü’l-Ebrâr min Emvâci’l-Bihâr adlı eserinde çok sayıda âyete atıfta bulunmaktadır. Genel itibariyle Yeseviyye tarikatının ve Hazînî’nin tasavvufî düşüncesinin Kur’an zemininde geliştiğini göstermesi açısından Cevâhirü’l-Ebrâr’daki bu iktibaslar önemlidir. Bu çalışma ile Hazînî’nin hangi tasavvufî esasları hangi âyetlere dayandırdığı, âyetleri anlama yöntemi, siyaka dikkat edip etmediği ve âyetleri anlayış tarzının genel tefsir literatürü ve özellikle de işârî tefsir anlayışı içinde nerede durduğu gibi hususların açığa çıkarılması amaçlanmaktadır. Ziea Hazînî eserinde bir takım tasavvufî konu, kavram ve esası âyetlerin beyânî ve işarî yorumlarına dayandırmıştır.
Anahtar Kelimeler
Yesevî,Hazînî,Kur’an,Cevâhirü’l-Ebrâr,Tasavvuf,İşârî,Analoji
Kaynakça
- Âlûsî, Şehâbeddin es-Seyyid el-Bağdâdî, Rûhu’l-Me‘ânî fî Tefsîri’l-Kur’âni’l-Azîm ve’s-Seb‘i’l-Mesânî, Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türasi’l-Arabî, ts.
- Ateş, Süleyman, İşârî Tefsîr Okulu, Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1974.
- Atmaca, Veli, “Hadisleri Bakımından Cevahiru’l-Ebrar min Emvaci’l-Bihar (Yesevi Menakıbnamesi) Üzerine Bir İnceleme”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi XI/2, (2002): 327-344.
- Ay, Mahmut, “İşari Tefsirde İtibar/Analoji Yöntemi”, Dini ve Felsefi Metinler: Yirmibirinci Yüzyılda Yeniden Okuma, Anlama ve Algılama, (ed.) Bayram Ali Çetinkaya, İstanbul, 2012, c. II, s. 727-750.
- Azamat, Nihat, “Cevâhirü’l-Ebrâr”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 1993, c. VII, s. 432.
- Baltacı, Burhan, “Müdâyene Âyeti Tefsiri (Bakara 2/282)”, Yüksek Lisans Tezi, M. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1998.
- Beyzâvî, el-Kâdî Nâsıruddin Ebû Sa‘îd Abdullah b. Ömer b. Muhammed, Tefsîrü’l-Beyzâvî: Envârü’t-Tenzîl ve Esrârü’t-Te’vîl, İstanbul: Dersaadet, ts.
- Birışık, Abdülhamit, “Tefsir”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2011, c. XL, s. 281-290.
- Bursevî, İsmail Hakkı, Rûhu’l-Beyân, Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
- Cebecioğlu, Ethem, “Hoca Ahmed Yesevi”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39, (1993): 87-132.