Osmanlı Devleti’nin Son Dönemlerinde Medrese Eğitim Sistemi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Yıllarında Eğitimin Konjonktürel Boyutu

Bu çalışma Osmanlı Devleti’nin son dönemlerindeki klasik medrese eğitim sistemini ve Türkiye cumhuriyetinin ilk yıllarına denk gelen ulusal eğitim politikasını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Osmanlı Devleti’nde uzun yıllar devlet kadrosunun yetiştirildiği medreseler, Kanuni Sultan Süleyman döneminden sonra siyasi belirsizliklere bağlı olarak toplum ve siyaset üzerindeki eski gücünü ve etkisini yitirmeye başladı. Süreç içinde Osmanlı’nın modernleşme paradigmasına dâhil olması ve Batılı tarzda bir eğitim sisteminin (mekteb) kurulması, medrese eğitiminin, yönetimin dışında kalmasına neden oldu. II. Meşrutiyet dönemine gelindiğinde ise, gerek siyaset sahnesinde gerekse de medrese içinde geliştirilen bir takım ıslahat programları ile bir yenilenme sürecine giren medreseler, tekrar eski gücünü ve önemini elde etmeye çalıştı. Ancak bu tarihsel süreç içinde dünya siyasetinde gelişen ulus devlet ve milliyetçilik söylemleri, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin eğitim kurumunu önemli oranda etkiledi.  Buna bağlı olarak cumhuriyetin eğitim felsefesi milli duygulara hitap eden ve ulus devletin kurumsal olarak ihtiyaç duyduğu vatandaşın eğitilmesini hedef edinen temel ilkeler ile şekillendi. Bu bağlamda bu çalışma Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde, önce ihya daha sonra da konjonktürel nedenlerden dolayı cumhuriyet döneminde ilga edilen medreseleri ve yeni eğitim sistemini sosyo-politik bir zeminde tartışmaktadır.

This study aims to analyze the classical madrasah education system in the late periods of the Ottoman Empire and the national education policy refers to the first years of the Republic of Turkey. Madrasah as an institution where the admin staffs of the Ottoman Empire were educated for a long time, began losing its earlier power and impact on the society and the politics after the era of Suleiman the Magnificent, based on political instability. Within the process, The Ottoman Empire’s involvement in modernization paradigm and establishment of a new education system (mekteb) in a western manner caused the madrasa education to stay out of the management. But along with the II. Constitutional (II. Meşrutiyet) period, madrasah entering a renewal process with some innovation programs in political arena as inside the madrasah, strived to gain its earlier importance and power again. But within historical process, expressions about the nation state and nationalism developed in world policy affected the institution of education of The Republic of Turkey that was newly-established. Accordingly, thought of the republic's education took form with the basic principles aiming to educate the citizens needed by the nation-state institutionally and address to the national feelings. In this context, this study discusses the madrasas which was first recovered in the last periods of The Ottoman Empire and then was abolished in the period of the republic because of the cyclical reasons and the new education system on a socio-political ground.