İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı

Recep Önal

doi:10.15869/itobiad.448764

EN TR

İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı

Öz

Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyılda yetiştirdiği Hanefî-Mâtürîdî âlimlerinden biri olan Birgivî (ö. 981/1573), dinî ilimlerde yazdığı eserleriyle İslâm dünyasında haklı bir şöhrete kavuşmuştur. Eserlerinde üzerinde tartışılan birçok kelamî konulara temas etmiş, bunları işlerken, farklı mezheplerin görüşlerine yer vermiştir. Sünnî âlimlerin klasik mezhep tasnifini benimseyen Birgivî, Kur’ân’a ve Sünnet’e aykırı olan, dinde fazlalık ve eksiltme anlamına gelen inançları benimseyenleri Ehl-i Bid‘at; Kur’ân ve Sünnet’e uygun görüşleri benimseyen, selefin yolunu takip edenleri ise Ehl-i Sünnet olarak tanımlamıştır. İtikada dair eserlerini de Ehl-i Bid‘ata karşı Sünnî akideyi savunmak amacıyla telif etmiştir. Mezheplerle ilgili görüşlerini daha çok 73 fırka hadisini esas alarak yazdığı Tuhfetü’l-müsterşidîn risalesinde dile getirmiş, hadiste geçen 73 sayısını hakiki anlamda kabul edip, bu sayıya ulaşmayı hedeflemiştir. Bu makalede Birgivî’nin İslam çatısı altında ortaya çıkan siyasî ve itikâdî mezheplere genel bakışı tespit edilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Birgivî,Mezhep,Mâtürîdiyye,Ehl-i Bid‘at,Ehl-i Sünnet

Kaynakça

Arslan, A. T. (1992). İmam Birgivî: Hayatı Eserleri ve Arapça Tedrisatındaki Yeri. İstanbul: Seha.
Atâî, A. (2017). Hadâiku’l-hakâik fi tekmileti’ş-şakâik. Haz. S. Donuk, İstanbul: YEK Başkanlığı.
Atik, K. (2009). XVII. Yüzyıl Osmanlı Aydınlarına Göre İlmiye Teşkilatındaki Çözülmeye İlişkin Tespit ve Teklifler, BİLİG 14, 31-53.
Atsız, H. N. (2012). İstanbul Kütüphanelerine Göre Üç Bibliyografya. İstanbul: Ötüken.
Bağdâdî, A. (2007). el-Fark beyne’l-fırak. Nşr. M. Abdülhamid, Kahire: Metebetü Dâri’t-Türâs.
Birgivî Mehmet Efendi. (2011). et-Tarîkatü’l-Muhammediyye ve’s-sîratü’l-Ahmediyye. Thk. M. N. Nedvi, Dımeşk: Dâru’l-Kalem.
Birgivî Mehmet Efendi. (1969). Tarikat-i Muhammediye Tercümesi. Çev. C. Yıldırım, İstanbul: Demir Kitapevi.
Birgivî Mehmet Efendi. (2015). Makâmât Tercümesi ve Arapçası. Haz. A. Çalışkan, İstanbul: Kitap Kalbi.
Birgivî Mehmet Efendi. (1964). Risâle-i Birgivî (Vasiyetnâme): Müminlere Nasihat. Sad. M. Ş. Eygi-A. E. Yücel, İstanbul: Bedir.
Birgivî Mehmet Efendi. (1989). Tuhfetü’l-müsterşidîn fî beyâni’l-mezâbib ve fırakı’l-müslimîn. Nşr. A. İlhan, İzmir: DEÜİFD, 6, 194-215.

Birgivî Mehmet Efendi. (1971). Ahvâlü etfâli’l-müslimîn (Resâilü’l-Birgivî içinde). Nşr. A. K., Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İmiyye.
Birgivî Mehmet Efendi. (ts.). Kitâbü’l-irşâd fî’l-akâid ve’l-ibâdât. Süleymaniye Ktp., Laleli Böl., no: 3706, vr. 296b-316a.
Birgivî Mehmet Efendi. (ts.). er-Risâletü’l-i’tikâdiyye. Süleymaniye Ktp., Kılıç Ali Paşa, no: 1035, vr. 81b-101a.
Birgivî Mehmet Efendi. (ts.). Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Azîm. Süleymaniye Ktp. Atıf Efendi Böl., no: 34/176, vr. 1-91.
Bulut, H. İ. (2016). İslam Mezhepleri Tarihi. Ankara: DİB Yayınları.
Bursalı Mehmed Tahir. (1972). Osmanlı Müellifleri. Haz. A. F. Yavuz-İ. Özen, İstanbul: Meral Yayınları.
Düzenli, Y. (1987). İmam Birgivî ve Tefsirdeki Metodu, İstanbul: Marmara Üniversitesi SBE, basılmamış yüksek lisans tezi.
Ebû Hanîfe, N. b. Sâbit. (2002). el-Fıkhu’l-ebsat, İmam-ı A’zam’ın Beş Eseri. Çev. M Öz, İstanbul: MÜİF.
Eş‘ârî, Ebü’l-Hasan. (2006). Makâlâtü’l-İslâmiyyîn ve ihtilafu’l-musallîn. Beyrut: Dâru Sâdır.
İbn Âbidîn, M. E. (2003). Reddü’l-muhtâr, Riyad: yy.
İlhan, A. (1989). Birgili Mehmet Efendi ve Mezhepler Tarihi ile İlgili Risalesi: Tuhfetü’l-müsterşidîn fî beyânî mezâhibi fıraki’l-müslimîn, DEÜİFD, 6, 181-214.
İpşirli, M. (1999). Osmanlı Uleması, Osmanlı Ansiklopedisi. Ed. G. Eren, Ankara, Türkiye Yay., 8, 71-79.
Kâdî Abdülcebbâr, A. H. (2001). Şerhu’l-usûlü’l-hamse. Nşr. H. Ebû Haşim, Beyrut: Daru İhyait-Türasil-Arabiyye.
Karadeniz, O. (1994). Tarikat-ı Muhammediyye, İmam Birgivî Sempozyumu. Haz. M. Şeker, Ankara: TDV Yay., 115-123.
Koçkuzu, A. O. (1985). Hadiste Nâsih Mensuh. İstanbul: MÜİFAV.
Lekesiz, H. (1989). Osmanlı İlmi Zihniyetinde Değişme: Teşekkül-Gelişme-Çözülme: XV.-VXII. Yüzyıllar. Ankara: Hacettepe Üniversitesi SBE, yayımlanmamış yüksek lisans tezi.
Martı, H. (2011). Birgivî Mehmet Efendi. Ankara: TDV.
Mâtürîdî, Ebû Mansûr. (2009). Kitâbü’t-tevhîd. çev. Bekir Topaloğlu, Ankara: İSAM.
Nesefî, Ö. (ts.). Metnü’l-Akaid. İstanbul: Derseâdet Kitapevi.
Ocak, A. Y. (2002). Klasik Dönem Osmanlı Düşünce Hayatı, TÜRKLER. Ed. H. C. Güzel v.dğr., Ankara: Yeni Türkiye, 11, 15-26.
Ocak, A. Y. (2013). Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
Ocak, A. Y. (1990). XV.-XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Resmî Dinî İdeolojisi ve Buna Muhalefet Problemi, İslamî Araştırmalar, 4 (3), 190-194.
Öçal, Ş. (2002). Osmanlı Düşünce Hayatı ve Kemâl Paşazâde (İbn Kemâl), TÜRKLER. Ed. H. C. Güzel v.dğr., Ankara: Yeni Türkiye, 11, 71-79.
Sâbûnî, N. (2005). Mâtürîdiyye Akaidi. Çev. B. Topaloğlu, Ankara: DİB.
Semerkandî, Ebu’l-Kâsım (ts.). Sevâdü’l-azam, İstanbul: Mektebetü’l-Yasin.
Şehristânî, M. A. ts.) el-Milel ve’n-nihal. nşr. M. F. Muhammed, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
Şimşek, M. S. (1991). Kur’ân’ın Anlaşılmasında İki Mesele. İstanbul: Yöneliş.
Toprak, S. (1994). İmam Birgivî ve Bid’atlara Karşı Tutumu, İmam Birgivî Sempozyumu. Haz. M. Şeker, Ankara: TDV Yayınları, 67-72.
Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı Tarihi. Ankara: TTK.
Yüksel, E. (2011). Mehmet Birgivî’nin Dinî ve Siyasî Görüşleri. Ankara: TDV.
Zemahşerî, M. Ömer. (2002). Tefsîru’l-keşşâf an hakaiki’t-tenzil uyunu’l ekavil fi vucuhi’t te’vil. Thk. H. Mahmud, Beyrut: Dâru’l-ma’rife.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Recep Önal ^*
0000-0002-2571-9949
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2018

Gönderilme Tarihi

28 Temmuz 2018

Kabul Tarihi

23 Ekim 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 7 Sayı: 4

DOI

https://doi.org/10.15869/itobiad.448764

IZ

https://izlik.org/JA66KU59XB

APA

Önal, R. (2018). İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(4), 2404-2437. https://doi.org/10.15869/itobiad.448764

AMA

1.Önal R. İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı. itobiad. 2018;7(4):2404-2437. doi:10.15869/itobiad.448764

Chicago

Önal, Recep. 2018. “İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 7 (4): 2404-37. https://doi.org/10.15869/itobiad.448764.

EndNote

Önal R (01 Aralık 2018) İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 7 4 2404–2437.

IEEE

[1]R. Önal, “İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı”, itobiad, c. 7, sy 4, ss. 2404–2437, Ara. 2018, doi: 10.15869/itobiad.448764.

ISNAD

Önal, Recep. “İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 7/4 (01 Aralık 2018): 2404-2437. https://doi.org/10.15869/itobiad.448764.

JAMA

1.Önal R. İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı. itobiad. 2018;7:2404–2437.

MLA

Önal, Recep. “İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, c. 7, sy 4, Aralık 2018, ss. 2404-37, doi:10.15869/itobiad.448764.

Vancouver

1.Recep Önal. İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı. itobiad. 01 Aralık 2018;7(4):2404-37. doi:10.15869/itobiad.448764

İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.

İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı

Imam Birgivī’s Approach to Political and Religious Sects

Öz

Anahtar Kelimeler

İmam Birgivî’nin Siyasî-İtikadî Mezheplere Yaklaşımı

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Osmanlı Son Döneminde İhyacıların Kadızâdeliler Hareketi’ne Karşı Tutumu (Ahmet el-Mar’aşî ed-Debbâğî Örneği)

Fırak Literatüründen Hareketle Osmanlıda Mezhepler Tarihi Yazıcılığı: 15-16. Yüzyıllar

Mâtürîdî Kelâmında Allah’ın Zâtının Mâhiyeti Tartışmaları Bağlamında Allah Hakkında Konuşmanın İmkânı