Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri

Energy is one of the production factors playing a major role in the growing and developing stages of countries. However, not all countries are rich in energy resources required in the production process. This situation causes countries to become dependent on other countries in terms of the supply of many energy resources, primarily oil and natural gas. Therefore, this dependence leads to the transfer of a significant amount of capital to other countries from which energy is imported. Thus, a significant portion of the revenues generated as a result of production activities is transferred to the countries from which energy is imported.

The purpose of the study is to examine the impact of energy import and export and foreign trade on growth in the sample of Turkey and Azerbaijan in the period between 1995-2016. For that purpose, the relationship between the variables of GNP, export, import, energy import and export was estimated using cointegration, Vector Error Correction Model and causality methodologies. Analysis findings showed the existence of long and short term interactions between the variables for both countries, as well as one and/or two-way causality relationships. The main results showed that all the variables were moving together and the growth dynamic in the Turkish economy was based on exports, whereas the growth dynamic in the Azerbaijani economy was based on imports.

Enerji, ülkelerin büyüme ve kalkınma aşamalarında başat rol oynayan üretim faktörlerinden birisidir. Ancak, ülkelerin tamamı üretim sürecinde gerekli olan enerji kaynakları açısından zengin değildir. Bu durum, ülkelerin başta petrol ve doğal gaz olmak üzere pek çok enerji kaynağının temini açısından diğer ülkelere bağımlı hale gelmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla, bu bağımlılık enerji ithal edilen diğer ülkelere önemli bir sermeye transferi anlamına gelmektedir. Böylece üretim faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirlerin önemli bir kısmı enerji ithal edilen ülkelere aktarılmaktadır.

Bu çalışmanın amacı, 1995-2016 dönem aralığı içerisinde Türkiye ve Azerbaycan örnekleminde, enerji ithalatı ve ihracatı ile dış ticaretin büyüme üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Amaç doğrultusunda GSMH, ihracat, ithalat, enerji ithali ve ihracı değişkenleri arasındaki ilişki eşbütünleşme, Vektör Hata Düzeltme Modeli ve nedensellik metodolojileri kullanılarak tahmin edilmiştir. Çözümleme bulguları, her iki ülke için değişkenler arasında uzun ve kısa dönemli etkileşimlerin varlığını, ayrıca tek ve/veya çift yönlü nedensellik ilişkilerini göstermiştir. Temel sonuçlar, tüm değişkenlerin birlikte hareket ettiğinin; Türkiye ekonomisinde büyüme dinamiğinin daha çok ihracata, Azerbaycan ekonomisinde ise ithalata dayalı olarak gerçekleştiğinin bilgilerini vermiştir.