The Concept of “Abstraction From Culture” in Theater Anthropology and Its Evaluation of Globalization

Yıl 2025, Sayı: 24, 519 - 541, 12.08.2025

Pınar Arık

https://doi.org/10.26650/artsanat.2025.24.0006

Öz

The studies of Eugenio Barba in theatrical anthropology are about the actor, not the anthropological study of traditional cultures or performance. According to his way of thinking, the actor trains his own way of seeing by confronting the culture to which he belongs, and becomes a participant on the one hand and disconnected from his culture on the other. Thus, with the "fictional body" he/she creates, the actor reconstructs his/her body and exhibits a general stage behavior by denying the naturalness of his/her behaviors that have emerged as a result of the historical and cultural process and shaped according to his/her own culture, in short, isolating him/her from his/her culture. Although these studies aim to create an alternative understanding of theater that is against the formal art culture of the West and embraces other cultures, concepts such as “fictional body” and “abstraction from culture” seem to match with the policies in the ideology of globalization that aim to melt national, ethnic, original, different or “other” cultures in a single pot, to standardize differences, and to transform the world into a “global village”. The aim of this article is to examine the concept of "abstraction from culture", which is mentioned in the studies conducted at the International School of Theater Anthropology (ISTA), with a critical perspective within the scope of globalization. For this purpose, first the concepts of culture, globalization and anthropology were defined. Then, the data collected about the Odin Theater founded by Eugenio Barba and the studies carried out in ISTA were revealed. Then, the application of the concept of “abstraction from culture” was evaluated. In this context, it has been concluded that the subject is an open field for discussion with the findings obtained in the section where the concept of "abstraction from culture" is critically evaluated.

Anahtar Kelimeler

Culture , Globalization , Theater anthropology , Eugenio Barba , Odin Teatret

Tiyatro Antropolojisindeki “Kültürden Soyutlama” Kavramı ve Küreselleşme Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Eugenio Barba’nın tiyatro antropolojisiyle ilgili araştırmaları, geleneksel kültürlerin ya da gösterimin antropolojisi ile ilgili değil, oyuncuyla ilgilidir. Ona göre oyuncu, ait olduğu kültürle yüzleşme yoluyla, kendi görme biçimini eğitir ve bir yandan katılımcı, bir yandan da kültüründen kopuk hâle gelir. Böylece oluşturduğu “yapıntı beden” ile kendi kültürüne göre biçimlenmiş davranışlarındaki doğallığı yadsıyarak kısacası onu kültüründen soyutlayarak bedenini yeniden inşa eder ve genel bir sahne davranışı sergiler. Bu çalışmalar, Batı’nın resmî sanatına karşı ve diğer kültürlere kucak açan alternatif bir tiyatro anlayışı oluşturma çabası gibi görünse de “yapıntı beden” ve “kültürden soyutlama” gibi kavramlar, küreselleşme ideolojisindeki ulusal, etnik, özgün, farklı ya da “öteki” olan kültürleri birleştirmeyi, farklılıkları tek tipleştirmeyi, dünyayı “küresel bir köy”e dönüştürmeyi hedefleyen politikalarla örtüşür görünmektedir. Bu makalenin amacı Uluslararası Tiyatro Antropolojisi Okulu (ISTA)’nda yapılan çalışmalarda adı geçen “kültürden soyutlama” kavramının küreselleşme anlayışı kapsamında eleştirel bir bakış açısıyla ele alınmasıdır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle kültür, küreselleşme ve antropoloji kavramları tanımlanmıştır. Daha sonra Barba’nın kurmuş olduğu Odin Tiyatrosu ve ISTA’da yapılan çalışmalar hakkında toplanan veriler ortaya konmuştur. Ardından “kültürden soyutlama” kavramının uygulanış biçimi değerlendirilmiştir. Bu kapsamda makalenin “kültürden soyutlama” kavramının eleştirel bir bakışla değerlendirildiği bölümde elde edilen bulgularla konunun tartışmaya açık bir alan olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kültür , Küreselleşme , Tiyatro antropolojisi , Eugenio Barba , Odin Tiyatrosu

Kaynakça

• Alter Media, “Odino Nelle Terre del Rimorso - Eugenio Barba e L’Odin Teatret in SaLento e Sardegna.” 27 Eylül 2017. Erişim 02 Temmuz 2025. https://aLtermediascUoLa.wordpress.com/2017/09/27/odino-neLLe-terre-deL-rimorso-eUgenio-barba-e-Lodin-teatret-in-saLento-e-sardegna/ google scholar
• Aydoğdu, Hüseyin. “Kültür ve Küreselleşme.” Social Mentality and Researcher Thinkers Journal 38 (2020): 2310-2323. Erişim 02 Temmuz 2025. Doi 10.31576/smrYj.704,https://smartofjournaL.com/?mod=makaLe_tr_ozet&makaLe_id=56374 google scholar
• Barba, Eugenio. “Tiyatro Antropolojisi.” Mimesis Tiyatro/Çeviri/Araştırma Dergisi 5 (1994): 43-71. google scholar
• Barba, Eugenio ve Nicola Savarese. Oyuncunun Gizli Sanatı /Tiyatro Antropolojisi Sözlüğü, Çev. Ayşın Candan. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002. google scholar
• Barba Varley Ets. Fondazione. “ISTA/NG.” Erişim 02 Temmuz 2025. https://fondazionebarbavarLeY.org/en/ista-ng/ google scholar
• Bharucha, Rustom. “A CoLLision of CuLtures: Some Western Interpretations of the Indian Theatre.” India International Centre Quarterly 11/ 3 (1984): 287-307. Erişim 02 Temmuz 2025. https://www.jstor.org/stabLe/23001684 google scholar
• Birdmen. “Eugenio Barba e L’Odin Teatret: Storia di un Lungo Viaggio.” 5 MaYıs 2019. Erişim 02 Temmuz 2025. https://birdmenmagazine .com/2019/05/05/barba-e-Lodin-storia-di-un-Lungo-viaggio/ google scholar
• Boas, Franz. Antropoloji ve Modern Yaşam. Çev. Deniz Uludağ. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2017. google scholar
• Candan, Ayşın. Yirminci Yüzyılda Öncü Tiyatro, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2003. google scholar
• Candan, Ayşın. Oyun, Tören, Gösterim, İstanbul: Norgunk Yayıncılık, 2010. google scholar
• Çelik Varol, Merve ve Erdem Varol. “Kavram ve Kuramlarıyla Marshall McLuhan’a Bakış: Günümüzün Egemen Medya Araçları Ekseninde Bir Değerlendirme.” International Journal of Culture and Social Studies 5 (2019):137-158. Erişim 02 Temmuz 2025. https://dergipark. org.tr/tr/pub/intjcss/issue/46909/537800 google scholar
• Geertz, CLifford. Kültürlerin Yorumlanması. Çev. Hakan Gür. Ankara: Dost Kitabevi, 2010. google scholar
• Giddens, Anthony. Modernliğin Sonuçları. Çev. Ersin Kuşdil. İstanbuL: Ayrıntı Yayınları, 2004. google scholar
• Gölpınarlı, Abdülbaki. Tasavvuf, İstanbul: Milenyum Yayınları, 2004. google scholar
• Gümüş, Yunus Emre. “Temsilden Deneyime Tiyatro Antropoloji İlişkisi.” Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi 4 (2021): 126-136. Erişim 02 Temmuz 2025. 10.29228/iLetisimvesanat.52790 google scholar
• Gürel, Hakan. “Eugenio Barba ve Odin Teatret.” Mimesis Tiyatro/Çeviri/Araştırma Dergisi 6 (1998): 309-335. Erişim 02 Temmuz 2025. https://www.mimesis-dergi.org/mimesis-dergi-kitap/mimesis-6/eugenio-barba-ve-odin-teatret/ google scholar
• Held, David ve Anthony McGrew. “Küresel Dönüşümler/Büyük Küreselleşme Tartışması.” Büyük Küreselleşme Tartışması. Ankara: Phoenix Yayınevi, 2008, 7-69. google scholar
• Iben Nagel Rasmussen. “The Roots of Our Physical Training.” Erişim 02 Temmuz 2025. https://bridgeofwinds.com/wp-content/upLoads/ 2019/12/TheRoots.pdf google scholar
• Innes, Christopher. Avant-Garde Tiyatro. Çev. Beliz Güçbilmez ve Aziz V. Kahraman. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2010. google scholar
• ISTA/ New Generation. “Anastasis (Resurrection).” Erişim 02 Temmuz 2025. https://ista-onLine.org/ google scholar
• Japan Zone. “Noh Theater.” Erişim 02 Temmuz 2025. https://www.japan-zone.com/cuLture/noh.shtmL google scholar
• Kandemir Şahin, Fatma. “Çağdaş OYuncuLuk YöntemLerinde StiLizasYon ve DeformasYon.” Sahne ve Müzik Eğitim-Araştırma Dergisi 13 (2021): 40-66. Erişim 02 Temmuz 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/smead/issue/64180/972564 google scholar
• Kandemir Şahin, Fatma. “Antik Yunan Tiyatrosunun Çağdaş Yorumunda Fiziksel Tiyatronun Bir Yaklaşım Olarak Kullanılması ve Bir Uygulama Örneği Sofokles’in Antigone Oyunu.” Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 37 (2023): 414-434. Erişim 02 Temmuz 2025. https://doi.org/10.29000/rumeLide.1405749 google scholar
• Kıvılcım, FulYa. “Küreselleşme Kavramı ve Küreselleşme Sürecinin Gelişmekte Olan Türkiye Açısından Değerlendirilmesi.” Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi 5 (2013): 219-230. Erişim 02 Temmuz 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sobiadsbd/issue/11355/135742 google scholar
• Köklü, Ayça. “Enerjinin Doğulu Oyunculuk Pratiklerinde Yeri ve Eugenio Barba’nın Antropolojik Tiyatro Çalışmalarına Yansıması.” Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi 14 (2023): 97-114. Erişim 02 TemmUz 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pUb/tYkhe/issUe/77961/1265918 google scholar
• Malinowski, Bronislaw. Bilimsel Bir Kültür Teorisi. Çev. Saadet Özkal. İstanbUl: Kabalcı YayınLarı, 1992. google scholar
• Marinis, Marco De. “Barba, the Third Theatre and the Discovery of Theatre Anthropology.” Journal of The Theatre Antropology 3-4 (2024): 20-31. Erişim 02 Temmuz 2025. https://jta.ista-onLine.org/articLe/view/79/97 google scholar
• Merkit, NUriYe. “Sigmund Freud'da Uygarlığın Temel Dinamikleri ve Birey Üzerindeki Etkisi.” FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 21 (2016): 123-140. Erişim 02 Temmuz 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pUb/flsf/issUe/48626/617833 google scholar
• Ministry of Culture Governement of India. Centre for Cultural Resources and Training. “Kathakali Dance.” Erişim 02 Temmuz 2025. https:// ccrtindia.gov.in/kathakaLi-dance/ google scholar
• Nutku, Özdemir. Oyunculuk Tarihi II. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2002. google scholar
• Okuş, Dila. “Eugenio Barba and Extra-Daily Scenic Behaviour: Influences of Stanislavski, Meyerhold and Grotowski.” Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi 31(2020): 23-43. Erişim: 02 Temmuz 2025. https://iUpress.istanbUL.edU.tr/en/joUrnaL/jtcd/articLe/ eUgenio-barba-and-extra-daiLY-scenic-behavioUr-inflUences-of-stanisLavski-meYerhoLd-and-grotowski google scholar
• Özinan, Ece. “Jerzy Grotowski ve Eugenio Barba Bağlamında Oyunculukta Kültürel Çalışmalar.” Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2020. google scholar
• Parman, Talat. “Bugün Psikanalizi Tartışmak.” Cogito 49 (2006): 67-75. google scholar
• Püsküllüoğlu, ALi. Türkçe Sözlük. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1995. google scholar
• RUffini, Franco. “Le MiLieu Scene, Pre-expression, Energie, Presence.” Journal of Theatre Antropology / The Origins 1 (2021): 165-179. Erişim: 02 Temmuz 2025. https://jta.ista-onLine.org/articLe/view/22 google scholar
• RUffini, Franco ve Moriaki Watanabe. “A Dialogue Between East and West.” Journal of Theatre Antropolog / The Origins 1 (2021): 113-117. Erişim: 02 Temmuz 2025. https://jta.ista-onLine.org/articLe/view/5 google scholar
• Schechner, Richard. Ritüelin Geleceği/Kültür ve Performans Üzerine Yazılar. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2015. google scholar
• Schechner, Richard. “A Reply to Rustom Bharucha.” Asian Theatre Journal 1/2 (1984): 245-253. Erişim: 02 Temmuz 2025. https://doi.org/10.2307/1124574 google scholar
• Sezgin, Bülent. “Antropoloji ve Tiyatro İlişkisi.” Mimesis Tiyatro/Çeviri/Araştırma Dergisi 6 (2010). Erişim 02 Temmuz 2025. https://www. mimesis-dergi.org/2010/11/antropoloji-ve-tiyatro-iliskisi/, google scholar
• Şener, Sevda. Dünden Bugüne Tiyatro Düşüncesi. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2008. google scholar
• Talas, Mustafa ve Yaşar Kaya. “Küreselleşmenin Kültürel Sonuçları.” Türklük Bilimi Araştırmaları 22 (2007). 149-162. Erişim: 02 Temmuz 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pUb/tUbar/issUe/16963/177152 google scholar
• Tan, Marcus. “DoubLe Take.” Theatre Research International 46/1 (2021): 89-92. Erişim 02 Temmuz 2025. https://doi.org/10.1017/S0307883320000607 google scholar
• Tanrıöver, Oylum ve Serkan Kırlı. “Global Köy ve Kültürel Emperyalizm: Küreselleşme Bağlamında Enformasyon Toplumuna Bakış.” E-Journal of Intermedia 2/1 (2015): 133-142. Erişim 02 Temmuz 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pUb/intermedia/issUe/8644/107908 google scholar
• Tuncel, Bedrettin. Tiyatro Tarihi. 1. Cilt. İstanbul: Devlet Basımevi, 1938. google scholar
• Visit Nordvestkisten. “Nordic Theatre Laboratory Creates World-CLass Theatre for Everyone.” Erişim 02 Temmuz 2025. https://www.visit-nordvestkYsten.com/northwest-coast/whatson/odin-teatret-gdk607283 google scholar
• Wallerstein, Immanuel. “Kültür, Küreselleşme ve Dünya Sistemi.” Ulusal ve Evrensel: Dünya Kültürü Diye Bir Şey Olabilir mi? Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 1998, 121-137. google scholar
• Watson, Ian. “Eastern and Western Influences on Performer Training at Eugenio Barba's Odin Teatret.” Asian Theatre Journal 5/1 (1988): 49-60. Erişim 02 Temmuz 2025. https://doi.org/10.2307/1124022 google scholar
• Weiler, Christel. Kultureller Austausch im Theater. Marburg: Tectum Verlag, 1994. google scholar