Hristiyan Liturjisinin Mistik ve Kutsal Objesi: Post-Bizans Dönemi’ne Ait Bir Kalisin Kültürel ve İkonografik Tahlili
Öz
Bu çalışmanın konusunu Ökaristi (Şükran) ayininde kutsal şarabın takdis edilmesi için kullanılan ve İstanbul Arkeoloji Müzelerinde yer alan altın yaldızlı gümüş bir kalis oluşturmaktadır. Kalis, İsa’nın kanını sembolize eden şarabın konulduğu kabın adıdır ve Ökaristi’nin iki ana objesinden biridir. Örneklem olarak seçilen İstanbul Müzelerine ait 7641 (M) Envanter No.lu eserin tanımı ve tarihlendirme önerisi yapıldıktan sonra eser hem ikonografik hem de kültürel bağlamda değerlendirilmiştir. Eldeki veriler dikkate alındığında, 7641 (M) Envanter No.lu kalisin bir model olarak alandaki boşluğun doldurulmasına yardımcı olacağı düşünülmektedir. Benzer örnekleri dikkate alınarak 18. yüzyıla tarihlendirilen eser, geniş ve kapsamlı bir çalışma konusunu oluşturduğu için sadece Post-Bizans Dönemi üzerinden bilgi aktarımı yapılmaya çalışılmıştır. Eserin 18. yüzyıla tarihli benzer örneklerinin Rum ve Ermenilerin ortak tarzına uygun olarak yapıldığı tespit edilmiştir. Benzer örnekleri, Gümüşhane, Tokat, Doğu Trakya ve Yunanistan (Doğu Teselya civarı), Kayseri, Van ve Kozan (Sis) civarlarından gelmiştir. Ayrıca değerlendirme bölümünde Post-Bizans ve Osmanlı sanatı arasındaki dinî ilişkiye ve kültürel bağlama da dikkat çekilmiştir. Eser üzerinde yer alan melek ve on iki havarinin tasviri ise ikonografik açıdan ele alınırken sadece Ökaristi'nin teolojik ilişkisi ile sınırlı tutulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acara-Eser, Meryem. Bizans Maden Sanatı: Dini Törenlerde Kullanılan (Liturjik) Eşyalar. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları, 2020. google scholar
- Acara, Meryem. “Bizans Ortodoks Kilisesinde Liturji ve Liturjik Eserler.” Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 15 (1998): 183-201. google scholar
- Alexopoulos, Stefanos ve Maxwell E. Johnson. Introduction to Eastern Christian Liturgies. Collegeville, Minnesota: Liturgical Yayınevi, 2022. google scholar
- Allan, James ve Julian Raby. “Metalwork.” Tulips, Arabesques and Turbans Decorative Arts from the Ottoman Empire. Ed. Yanni Petsopoulos. Londra: Abbeville, 1982, 17-48. google scholar
- Bainton, Roland H. The Reformation of the Sixteenth Century. Boston: Beacon Yayınevi, 1963. google scholar
- Ballian, Anna. “Argyroupolis-Gümüşhane Mining Capital of Pontos.” The Greeks and The Black Sea from The Bronze Age to the Early Twentieth Century. Atina: The Panorama Cultural Society Yayınevi, 2002, 339-349. google scholar
- Ballian, Anna. “Ecclesiastical Silverwares from Thessaly, 17th – 18th c.” Abstract Book of the 12th Symposium of Byzantine and Post Byzantine Archaeology and Art. Atina: Greek History and Ethnology Association, 1992, 35-36. google scholar
- Ballian, Anna. “Karamanli Patronage in The Eighteenth and Nineteenth Centuries: The Case of Germir/Kermira.” Cries and Whispers in Karamanlidika Books. Wiesbaden: Harrassowitz Yayınevi, 2010, 45-63. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Arkeoloji Bilimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Ocak 2026
Gönderilme Tarihi
1 Eylül 2024
Kabul Tarihi
26 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 25