The Ancient Turkish City of Shusha and The Battle of Shusha in The Second Karabakh War

Öz

Located at an altitude of approximately 1,400 meters above sea level at the foothills of the Karabakh mountains, the ancient Turkish village of Shusha is a strategic center due to its position and structure, which are surrounded by steep rocks. Founded in 1752 by Panah Ali Khan, Shusha has secured an extraordinary place in the cultural and socio-political identity of Azerbaijan and the South Caucasus. Serving as the capital of the Karabakh Khanate between 1756 and 1823, Shusha raised important figures who influenced literature and social life, and it attracted attention by preserving its unique historical texture.Because of the Armenian occupation that began on 8 May 1992, Shusha was separated from Azerbaijan and remained under occupation for 28 years. The “Battle of Shusha”, a special operation during the Second Karabakh War in 2020, liberated the city and paved the way for the entire Karabakh to be under Azerbaijani control. The capture of Shusha provided an opportunity for Khankendi to besiege, break the resistance of the Armenian army, and end the war. As a symbol of victory, 8 November was declared “Victory Day”. With the Battle of Shusha, Azerbaijan gained political, military, and moral superiority over Armenia, and Shusha regained its historical role. This study first examines the historical development of Shusha and then discusses the 44-day-long Second Karabakh War and, in particular, the significance of the Battle of Shusha in modern military history.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaijan
• Second Karabakh War
• Shusha
• Shusha Fortress
• Battle/Operation of Shusha

Kadim Türk Şehri Şuşa ve İkinci Karabağ Savaşı’nda Şuşa Muharebesi

Öz

Karabağ sıradağlarının eteğinde, deniz seviyesinden yaklaşık 1400 metre yükseklikte konumlanan kadim Türk toprağı Şuşa, konumu ve sarp kayalıklarla çevrili yapısıyla stratejik bir merkezdir. 1752’de Penah Ali Han tarafından kurulan Şuşa, Azerbaycan ve Güney Kafkasya’nın kültürel ve sosyo-politik kimliğinde müstesna bir yer edinmiştir. 1756-1823 yılları arasında Karabağ Hanlığı’nın payitahtlığını yapan Şuşa, edebiyata ve sosyal hayata yön veren önemli şahsiyetler yetiştirmiş, kendine özgü tarihî dokusunu korumuştur. 8 Mayıs 1992’de başlayan Ermeni işgali sonucunda Şuşa, Azerbaycan’dan koparılarak 28 yıl boyunca işgal altında kalmıştır. 2020’deki İkinci Karabağ Savaşı sırasında gerçekleştirilen ve özel bir operasyon olan “Şuşa Muharebesi” ise şehrin kurtuluşunu sağlamış dahası Karabağ’ın tümünün Azerbaycan’ın kontrolüne geçmesinin önünü açmıştır. Şuşa’nın alınması, Hankendi’nin kuşatılmasına fırsat tanımış; Ermenistan ordusunun direnişini kırarak savaşı sonlandırmıştır. Zaferin bir sembolü olarak 8 Kasım tarihi “Zafer Günü” ilan edilmiştir. Şuşa Muharebesi ile Azerbaycan, Ermenistan’a karşı siyasi, askerî ve manevî üstünlük elde etmiş, Şuşa ise tarihsel rolüne yeniden kavuşmuştur. Bu çalışmada, önce Şuşa’nın tarihî gelişimi incelenecek, ardından 44 gün süren İkinci Karabağ Savaşı ve özellikle Şuşa Muharebesi’nin modern harp tarihindeki önemi ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaycan
• İkinci Karabağ Savaşı
• Şuşa
• Şuşa Kalesi
• Şuşa Muharebesi/Operasyonu

Kaynakça

1. Akarslan, Zeynep “Azarbaycan Gazetesine Göre Karabağ’ın Son Günleri”, ETÜT Dergisi, 9, (2024), 76-85. google scholar
2. Asker, A., Özpınar, Z. G. “Azerbaycan’ı Zafere Götüren Büyük Taarruz: 44 Günlük Savaşın Anatomisi”, Avrasya İncelemeleri Dergisi, 10 (1), (2021), 83-106. google scholar
3. Avalov, E. V. Arhitektura Goroda Şuşi i Problemı Sohreneniya Ego İstoriçeskogo Oblika. Baku: İzd. “Elm”, 1977. google scholar
4. Aziz, Boran. “Karabağnameler’de Şuşa Şehrinin İnşa Tarihi”, Türk Tarihinin Kadim Şehirleri içinde, edt. O. Yeşilot, B. Gürışık Köksal, 1. bs., 329-346. İstanbul: Selenge Yayınları, 2022. google scholar
5. Baxtiyar, Hasanov. Qarabağ Bölgasi XX dsrin dvvallarinda (ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi, madani hayat), Bakı: “İdeal-Print” MMC, 2022. google scholar
6. Çapraz, Hayri. “Rusya İmparatorluğunun Güney Kafkasya İdari Düzenlemelerinde Karabağ (XIX. Yüzyıl)”, Karabağ-Dümü, Bugümü, Yarımı içinde, edt. O. Yeşilot, B. Gürışık Köksal, 1. bs., 11-33. İstanbul: Selenge Yayınları, 2021. google scholar
7. Kanbarova, Gülnara. “Şuşa Şeherinin Mahalleleri ve Tarihi Mimari Anıtları”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 5, Sayı: 43, (Nisan 2017), 14-40. google scholar
8. Kasapoğlu, Can. Hard Fightimg im The Caucasus: The Azerbaijami Armed Forces’ Combat Performamce amd Military Strategy Im The 2020 Nagormo-Karabakh War, Center For Strategic Research, No 18, February 2021. google scholar

9. Korkmaz, Telli. “Osmanlı Yönetiminde Karabağ”, Karabağ-Dümü, Bugümü, Yarımı içinde, edt. O. Yeşilot, B. Gürışık Köksal, 1. bs., 59-75. İstanbul: Selenge Yayınları, 2021. google scholar
10. Navvab, Mir Möhsün. 1905-1906-cı İllarda Ermani - Müsalman Davası, Bakı: «Azarbaycan» Naşriyyatı, 1993. google scholar
11. Özyılmaz, Emine Vildan. “Geçmişten Günümüze Dağlık Karabağ”, Gazi Ümiversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15 /2 (2013), 191-208. google scholar
12. Shafiyev, Farid, “The Paramount Signifiance of Shusha”, Liberated Karabakh, edt. Fariz Ismailzade and Damjan Krnjevic Miskovic, 209-222: Azerbaijan: Ada University Press, 2021. google scholar
13. Uçar, Aygül, Kurban, Vefa. “Şuşa Yukarı Gövher Ağa Camii”, Sanat Tarihi Dergisi, 32/2, (Ekim 2023), 1001-1023. google scholar
14. Yeşilot, Okan. Ateş Çemberinde Azerbaycan, İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2015. google scholar
15. Yeşilot, Okan. “Türkiye-Azerbaycan İlişkileri (1991-2021)”, Karabağ-Dünü, Bugünü, Yarını, edt. O. Yeşilot, B. G. Köksal, 1. baskı, İstanbul: Selenge, 2021, 165-182. google scholar
16. Yeşilot, O., Akarslan, Z., İnalcık, G. Dünden Bugüne Zengezur, İstanbul: Nobel Yayınları, 2024. google scholar
17. Zülfüqarlı, Maharram. Şuşa: Müxtasar Tarix (1752-2022), Bakı: CBS Polygrafic Production, 2022. google scholar
18. Abdullazade, Nazilya, “İstoriya drevnego goroda Şuşa”, Novoe Vremya (24.05.2022), https://www.novoye-vremya.com/ru/posts/detail/istoriya-drevnego-goroda-susa-1653405926 google scholar
19. Farrell, Francis, “The battle for Shusha: the cauldron of generational pain at the heart of the Nagorno-Karabakh war”, New Eastern Europe, (12.11.2020), https://neweasterneurope.eu/2020/11/12/the-battle-for-shusha-the-cauldron-of-generational-pain-at-the-heart-of-the-nagorno-karabakh-war/ google scholar
20. Göksedef, Ece, “Dağlık Karabağ: Türkiye, Azerbaycan’ın askeri kapasitesini geliştirmesinde nasıl rol oynadı?”, BBC News Türkçe (2.10.2020), https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-54379105 google scholar
21. Hasanqarayev, Tural, “Azad Şuşa (birinci hissa): Qalabaya gedan yol”, Topchubashov Center (08.11.2021), https://top-center.org/az/analytics/3252/free-shusha-part-one-way-to-victory google scholar
22. Karaca, Mahmut Resul, “Ermenistan işgalinden 28 yıl sonra kurtarılan Şuşa, Azerbaycan için bir şehirden fazlası”, Anadolu Ajansı (09.11.2020), https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/20819 google scholar
23. Memmedov, Reşad, “Görüş-Türk dünyasının kültür başkenti: Şuşa”, Anadolu Ajansı (02.05.2022),https:// www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-turk-dunyasinin-kultur-baskenti-susa/2577988 google scholar
24. Qasımov, Emin, “Şuşanın azad edilmasi”, Respublika, (29.11.2022), https://respublika-news.az/az/news/ susanin-azad-edilmesi google scholar
25. Rehimov, Ruslan, “Azerbaycan, sabotaj girişiminde bulunan Ermeni komutanların bulunması için İnterpol’e başvurdu”, Anadolu Ajansı (10.09.2020), https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycan-sabotaj-girisiminde-bulunan-ermeni-komutanlarin-bulunmasi-icin-interpole-basvurdu/1968981 google scholar
26. Rehimov, Ruslan, “Azerbaycan ordusu Dağlık Karabağ’daki savaşta 2 bin 802 şehit verdi”, Anadolu Ajansı (21.12.2020), https://www.aa.com.tr/tr/azerbaycan-cephe-hatti/azerbaycan-ordusu-daglik-karabagdaki-savasta-2-bin-802-sehit-verdi/2084100 google scholar
27. Sadiyev, Y., “David Tonoyan Bu Cür absurd va sarsam bayanatlarla...” - müdafia nazirliyi”, Modern.az İnformasiya Agentliyi (30.03.2019), https://modern.az/az/news/196285 google scholar
28. Spencer, John and Ghoorhoo, Harshana, “The Battle Of Shusha Cıty And The Mıssed Lessons of The 2020 Nagorno-Karabakh War, Modern War Institute (14.07.2021) https://mwi.westpoint.edu/the-battle-of-shusha-city-and-the-missed-lessons-of-the-2020-nagorno-karabakh-war/ google scholar
29. Şahin, Haydar, “Azerbaycan’ın geçen yıl özgürleştirdiği Şuşa, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı’nın 2026 “Turizm Başkenti” oldu”, Anadolu Ajansı (22.04.2022), https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycanin-gecen-yil-ozgurlestirdigi-susa-ekonomik-isbirligi-teskilatinin-2026-turizm-baskenti-oldu/3008708 google scholar
30. Yılmaz, Serdar, “Şuşa’ya Neden Karabağ’ın Kalbi Deniliyor?”, Akademik Araştırma Enstitüsü, (10.11.2020), https://akademikarastirma.org/susaya-neden-karabagin-kalbi-deniliyor google scholar
31. “Şuşa. Obşçaya informatsiya”, Upravlenie Delami Prezidenta Azerbaydjanskoy Respubliki, 1-8. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://files.preslib.az/projects/shusha/ru/a1.pdf , Erişim 10.02.2024 google scholar
32. “Şuşa. Period Hanstv”, Upravlenie Delami Prezidenta Azerbaydjanskoy Respubliki, 1-6, chrome-extension:// efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://files.preslib.az/projects/shusha/ru/a2.pdf.. google scholar
33. “Şuşa XVIII Vek”, Şuşa Şshsri Dövlst Qoruğu İdarssinin Rssmi İnternet Saytı, Erişim 11.02.2024. https:// shusha.gov.az/ru/pages/29. google scholar
34. “Şuşa qalası”, Şuşa Şshsri Dövlst Qoruğu İdarssinin Rssmi İnternet Saytı, Erişim 10.02.2024. https://shusha. gov.az/az/thingstodo/32. google scholar
35. “Kulturnıe Deyateli Şuşı”, Şuşa Şshsri Dövlst Qoruğu İdarssinin Rssmi İnternet Saytı, Erişim 11.02.2024. https://shusha.gov.az/ru/figures?page=2. google scholar
36. “O Şuşe”, Şuşa Şshsri Dövlst Qoruğu İdarssinin Rssmi İnternet Saytı, Erişim 11.02.2024. https://shusha.gov. az/ru/pages/16. google scholar
37. “Şuşa, XVIII Vek”, Şuşa Şshsri Dövlst Qoruğu İdarssinin Rssmi İnternet Saytı, Erişim 11.02.2024. https:// shusha.gov.az/ru/pages/29. google scholar
38. Pervaya Vseobşçaya Perepis Naseleniya Rossiyskoy İmperii 1897 g. (Şuşinskiy Uyezd-G. Şuşa), Erişim 14.02.2024. http://web.archive.org/web/20110604053100/http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_ uezd.php?reg=397. google scholar
39. Pervaya Vseobşçaya Perepis Naseleniya Rossiyskoy İmperii 1897 g. (Şuşinskiy Uyezd-ves), Erişim 14.02.2024. http://web.archive.org/web/20110511063818/http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd. php?reg=396397. google scholar
40. Şuşinskiy Rayon (1979 g.), Erişim 15.02.2024, http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/shusha79.html google scholar
41. “Karabağ’da özgürlük savaşının fitilini ateşleyen Tovuz şehitleri ölümlerinin 1. yılında anılıyor”, Anadolu Ajansı (14.07.2021), aa.com.tr/tr/dunya/karabagda-ozgurluk-savasinin-fitilini-atesleyen-tovuz-sehitleri-olumlerinin-1-yilinda-aniliyor/2304433 google scholar
42. “Azerbaycan’da 2022 Şuşa Yılı İlan Edildi”, Avrasya İncelemeleri Merkezi (05.01.2022), https://avim.org.tr/ tr/Bulten/AZERBAYCAN-DA-2022-SUSA-YILI-ILAN-EDILDI google scholar
43. “Azerbaydjan zayavil o kontrole nad ryadom naselennıh punktov v Karabahe”, Ria Novosti (09.10.2020), https://ria.ru/20201009/karabakh-1579059686.html google scholar
44. “Aliyev zayavil o vzyatii Azerbaydjanom pod kontrol goroda Fizuli v Karabahe”, Ria Novosti (17.10.2020), https://ria.ru/20201017/azerbaydzhan-1580239300.html google scholar
45. “Aliyev zayavil o vzyatii granitsı s İranom v Karabahe pod polnıy”, Ria Novosti (22.10.2020), https://ria. ru/20201022/granitsa-1581048960.html google scholar
46. “V Baku zayavili, çto vzyali pod kontrol bolee 200 naselennıh punktov”, Ria Novosti (6.11.2020), https://ria. ru/20201106/kontrol-1583358099.html google scholar
47. “Aliyev zayavil o vzyatii pod kontrol goroda Şuşa v Karabahe”, Ria Novosti (09.11.2020), https://ria.ru/20201109/ shusha-1583673707.html google scholar
48. “Den pamyati pogibşih za osvobojdenie Rodinı otmeçayut v Azerbaydjane”, Sputnik Azerbaydjan (27.09.2023), https://az.sputniknews.ru/20230927/den-pamyati-pogibshikh-za-osvobozhdenie-rodiny-otmechayut-v-azerbaydzhane-459002311.html google scholar
49. “27 yıl sonra Azerbaycan bayrağının dikildiği tarihi Şahbulak Kalesi’nin görüntüleri”, Sputnik Türkiye (01.12.2020), https://sputniknews.com.tr/20201201/27-yil-sonra-azerbaycan-bayraginin-dikildigi-tarihi-sahbulak-kalesinin-goruntuleri-1043326428.html google scholar
50. https://qarabag.com/askeranskyaya-krepost/ google scholar
51. “Dünya Azerbaycanlıları 5. Kurultayı yapıldı”, TRT Avaz (22.04.2022), https://www.trtavaz.com.tr/haber/tur/ avrasyadan/dunya-azerbaycanlilari-5-kurultayi-yapildi/626293c601a30a38741f23dd google scholar
52. “ 28 yıl sonra işgalden kurtarılan Şuşa, Azerbaycan için bir şehirden fazlası”, TRT Haber (09.11.2020), https:// www.trthaber.com/haber/dunya/28-yil-sonra-isgalden-kurtarilan-susa-azerbaycan-icin-bir-sehirden-fazlasi-529165.html google scholar
53. “Şuşa kenti Ermeni işgalinden kurtarıldı”, TRT Haber (09.11.2020), https://www.trthaber.com/haber/dunya/ susa-kenti-ermeni-isgalinden-kurtarildi-529151.html google scholar
54. “Türkiye Şuşa’da başkonsolosluk açacak”, TRT Haber (15.06.2021), https://www.trthaber.com/haber/dunya/ turkiye-susada-baskonsolosluk-acacak-588621.html google scholar
55. “2023 Türk Dünyası Kültür Başkenti Şuşa düzenlenen Açılış Töreni ile bayrağı devraldı”, TÜRKSOY (12.05.2023), https://www.turksoy.org/haberler/2023-turk-dunyasi-kultur-baskenti-susa-duzenlenen-acilis-toreni-ile-bayragi-devraldi google scholar
56. “Şuşa Global Medya Forumu Düzenlendi”, TÜRKSOY (25.07.2023), https://www.turksoy.org/haberler/susa-global-medya-forumu-duzenlendi google scholar
57. “Ermenistan ve Rusya ortak askeri tatbikat başlattı”, Euronews, (23.07.2020), https://tr.euronews.com/2020/07/23/ ermenistan-ve-rusya-ortak-askeri-tatbikat-baslatt google scholar
58. “Tehran Msnsimov: “Şuşanın azad olunmasında Naxçıvan xüsusi tsyinatlılannm müstssna xidmstlsri olub”, Femida.az (6.11.2020), https://femida.az/az/news/145955/tehran-mensimov--susanin-azad-olunmasinda-naxcivan-xususi-teyinatlilarinin-mustesna-xidmetleri-olub-musahibe google scholar
59. “Azerbaycan ordusu, Şuşa eksenindeki Daşaltı bölgesini kontrol altına aldı”, Haberler.com (03.11.2020), https:// www.haberler.com/guncel/azerbaycan-ordusu-susa-eksenindeki-dasalti-13711713-haberi/ google scholar
60. “Müdafis naziri Zakir Hsssnov Şuşa smsliyyatından danışdı”, Huquq.az (26.07.2021), https://www.e-huquq. az/az/news/xeberler/32122.html google scholar
61. “Artsah-eto Armeniya, i toçka”- promer-minister Armenii”, JAMnews (05.08.2019), jam-ııews.ııetruapi(ax-^TO-apMeHua-u-Bce-^peMbep-Mu/ google scholar
62. “Prezident Artsaha: natsionalnoe sobranie mojet bıt pereneseno v şuşi”, News.am (21.05.2020), https://news. am/rus/news/580083.html google scholar
63. “Prezident Artsaha prizval vseh obyedinitsya i zaşçitit Şuşi”, News.am (29.10.2020), https://news.am/rus/ news/610505.html google scholar
64. “Paşinyan stantseval ot duşi s professionalnımi tantsorami v Şuşi”, Verelq (09.05.2019), https://verelq.am/ ru/node/46567 google scholar
65. “Bitva za Şuşu: Voennaya spetsoperatsiya, k kotoroy gotovilis godami”, 5 Kanala (13.07.2021), https:// www.5.ua/ru/myr/bytva-za-shushu-voennaia-spetsoperatsyia-k-kotoroi-hotovylys-hodamy-249417.html google scholar
66. “44 dnya, kotorıe potryasali mir”, Yeni Müsavat (27.09.2021), https://musavat.com/ru/news/44-dnya-kotorye-potryasli-mir_832435.html?d=1 google scholar
67. “Contemporary Case of Urban Warfare: Battle of Shusha (public lecture)”, Topchubashov Center (12.11.2021), https://top-center.org/en/events/3256/contemporary-case-of-urban-warfare-battle-of-shusha-public-lecture google scholar
68. “Vtoraya Karabahskaya Voyna”. Erişim 21.02.2024. https://www.virtualkarabakh.az/ru/post-item/52/2871/ ikinci-karabag-savasi.html. google scholar
69. “İlham Aliyev vıstupil na obşçih debatah v videoformate 75-y sessii Generalnoy Assamblei OON”, (24.09.2020), https://president.az/ru/articles/view/40937 google scholar
70. “İlham öliyev Türkiysnin “A Haber” televiziya kanalına müsahibs verib”, (16.10.2020), https://president.az/ az/articles/view/43250 google scholar
71. https://www.virtualkarabakh.az/tr/photo-item/9/3080/susa.html. Erişim 09.06.2024. google scholar
72. https://www.trthaber.com/foto-galeri/karabagin-sembol-sehri-susa/47400/sayfa-1.html. Erişim 09.06.2024. google scholar
73. https://www.virtualkarabakh.az/tr/photo-item/9/3080/susa.html. Erişim 09.06.2024. google scholar
74. https://static.president.az/upload/Files/2021/09/14/27e68b44d7363b660042ba5d2b6629d4_8410108.jpg. Erişim 09.06.2024. google scholar
75. https://www.virtualkarabakh.az/tr/photo-item/9/443/anitlar.html. Erişim 09.06.2024. google scholar
76. https://www.virtualkarabakh.az/tr/photo-item/9/3080/susa.html. Erişim 09.06.2024. google scholar
77. https://www.virtualkarabakh.az/tr/photo-item/9/2982/zafer-resmigecidi.html. Erişim 09.06.2024. google scholar