When Particular Contexts Create Their Concepts: The Evolution of Meal as a Canonical Translational Term for Qur'an Translations in Turkiye

Öz

The plethora of Qur'an translations in Turkiye, with hundreds of different and/ or edited translations, attracts attention as a productive and fruitful but, at the same time, tense and resistant translational site. This study aims at uncovering the motives behind the evolution of the translational term "meal" [meaning] in the field of Qur'an translations to contribute to the history of translation tradition in Turkiye with a particular concentration on religious text production. This study illustrates the prevailing harsh discourse concerning the output of Qur'an translations, which necessitates new designations (i.e., titles), and portrays one of its results: meal. In this respect, the translational endeavor to survive and act under the guise of an alternative title (i.e., meal) is portrayed with references to conceptual history. To this end, firstly, the premises of conceptual history are visited. Secondly, approaches toward Qur'an translations are introduced with an emphasis on the notion of translation to better explain the background that led to the formation of this particular term. Thirdly, the evolution of meal from a common word into a widely recognized translational term of daily circulation is tracked in different long- and short-term sources to comment on the poetics and politics of Qur'an translations in Turkiye.

Anahtar Kelimeler

• Qur
• conceptual history
• translation history
• meal

Kendi Kavramlarını Yaratan Bağlamlar: “Meal” Kelimesinin Bir Kur’an Tercümesi Terimine Evrilme Serencamı

Öz

Bu çalışma, “meal” [anlam] çeviri teriminin Kur'an tercümeleri alanındaki evriminin ardındaki perdeyi aralayarak, dini metin üretimi özelinde Türkiye'deki çeviri geleneği tarihine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Yüzlerce farklı ve/veya gözden geçirilmiş/düzenlenmiş Kur’an tercümesinden oluşan bu çeviri bütüncesi verimli ama aynı zamanda gerilimli bir tercüme çalışma alanı olarak dikkat çekmektedir. Bu araştırma, Kur'an tercümelerinin üretimine ilişkin yeni adlandırmalar gerektiren baskın ve yönlendirici bir çeviri söylemi üzerinde çalışarak, bu durumun sonucu olduğu iddiasıyla “meal” kavramı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu bağlamda bir alternatif çeviri başlığı arama güdüsü, Kur’an tercümeleri ve çevirmenleri için bir hayatta kalma çabası olarak tasvir edilmektedir Bu amaç doğrultusunda, kavram tarihi araştırma öncülleri ele alınmakta, ardından Kur'an tercümelerine yönelik yaklaşımlar, bu özel terimin oluşumuna yol açan arka planı daha iyi açıklamak için incelenmektedir. Çalışma kapsamında, zengin bir metin örgüsü içerisinde bir kelimenin (yani meal’in) bir çeviri kavramına dönüşüm yolculuğu örneklenmekte, Türkiye’deki Kur’an tercümeleri özelindeki çeviri söylemine farklı kaynaklardan yararlanılarak ışık tutulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kuran tercümesi
• meal
• kavram çalışmaları
• terminoloji

Kaynakça

1. 20. Yüzyıl Ansiklopedik Sözlük. 1971. İstanbul:Pars Yayınevi. google scholar
2. Abdul-Raof, H. 2001. Qur’an Translation: Discourse, Texture, and Exegesis. London: Routledge. google scholar
3. Akif, M. 1910. Tefsir-i Şerif. Sebilürreşad, 7 (183), 7-8. google scholar
4. Akpınar, A. 2011. Kur’an Tercüme Teknikleri. Konya: Serhat Kitabevi. google scholar
5. Al-Amri, W. B. 2010. Qur’an Translation and Commentary: An Uncharted Relationship? Islam and Science 8 (2), 81-109. google scholar
6. Altuntaş, H., & Şahin, M. 2009. Kur’an-ı Kerim Meali. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları. google scholar
7. Ansiklopedik Büyük Sözlük. 1966. Ankara: Güneş Yayınevi. google scholar
8. Ansiklopedik Sözlük. 1967. İstanbul: Milliyet Yayın. google scholar

9. Armağan, M. 2010. Türkçe Ezan ve Menderes. İstanbul: Timaş Yayınları. google scholar
10. Arberry A. J. 1963. The Koran. Oxford: Oxford University Press. google scholar
11. Asad, M. 1980. The Message of the Qur’an. Gibralter: Dar al-Andalus. google scholar
12. Atay, H., & Kutluay, Y. 1961. Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Anlamı (Meal). Ankara: Türk Tarih Kurumu. google scholar
13. Atay, H., & Kutluay, Y. 1973. Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Anlamı (Meal). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. google scholar
14. Atay, H., & Kutluay, Y. 1981. Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Anlamı (Meal). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. google scholar
15. Atay, H., & Kutluay, Y. 1985. Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Anlamı (Meal). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. google scholar
16. Austin, J.L. 1962. How to Do Things with Words. Cambridge: Harvard University Press. google scholar
17. Axis Ansiklopedik Sözlük. 2000. İstanbul: Doğan Kitap. google scholar
18. Baltacıoğlu, İ. H. 1952. Kur’an’ın Ana Dilimize Çevrilmesi: Kur’an Nedir? Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (2), 33-45. google scholar
19. Bourdieu, P. 1986. The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.), The Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (241-58). Westport, CT: Greenwood. google scholar
20. Bourdieu, P. 1995. The Rules of Art: Genesis and Structure of the Literary Field (S. Emanuel, Trans.). Stanford: Stanford University Press. google scholar
21. Bouton, C. 2016. “The Critical Theory of History: Rethinking the Philosophy of History in the Light of Koselleck’s Work.” History and Theory 55(2): 163-184. google scholar
22. Boynukara, H. 2002. Çeviri: Nasıl, Ne Kadar. Kur’an ve Dil: Dilbilim ve Hermenötik Sempozyumu, 15 (542), 377-383. google scholar
23. Büyük Türkçe Sözlük. 1982. İstanbul: Yeni Şafak. google scholar
24. Büyük Lügat ve Ansiklopedisi. 1969. İstanbul: Meydan Yayınevi. google scholar
25. Cündioğlu, D. 2011. Kur’an Çevirilerinin Dünyası. İstanbul: Kapı Yayınları. google scholar
26. Daldeniz, E. 2012. Kavramların Yolculuğu: Kültür Kavramının Türkçedeki Serüvenini Çeviribilimsel Bakışla Sorgulamak. Studien zur deutschen Sprache und Literatur 1 (23), 83-112. google scholar
27. Demir, A. 2009. Cemaatler arası meal savaşı. Newsweek Türkiye, 36, 3-8. google scholar
28. Demirel, S. 2009, July 1. Nedir bu meal enflasyonu? Timetürk, 7. google scholar
29. Edip, E. 1957. Türkçe Kuran diye Osmanoğlu’nun müslümanları dalalete düşüren eseri. Sebilürreşad, 11 (255), 22-26. google scholar
30. Edip, E. 1959. Akif’in Kuran Tercümesi nasıl başladı? Sebilürreşad, 12 (291), 18-23. google scholar
31. Edip, E. 1959. Akif’in Kur’an tercümesi- nasıl başladı, sonra nasıl yakıldı? Sebilürreşad, 7 (294-295), 297-317. google scholar
32. Efendi, M. S. 1993. Kur’an Tercümesi Meselesi (S. Çelik, Trans.). İstanbul: Bedir Yayınevi. google scholar
33. Elmalılı, H. Y. 1935. Hak Dini Kur’an Dili- Yeni Mealli Türkçe Tefsir. İstanbul: Matbaai Ebüzziyya. google scholar
34. İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi - İstanbul University Journal of Translation Studies google scholar
35. Elmalılı, H. Y. 1960. Hak Dini Kur’an Dili - Türkçe Tefsir. İstanbul: Nebioğlu Basımevi. google scholar
36. Even-Zohar, I. 2002. The Making of Culture Repertoire and the Role of Transfer. In S. Paker (Ed.), Translations: (Re)shaping of Literature and Culture (166-174). Istanbul: Boğaziçi University Press. google scholar
37. Tahir-Gürçağlar, Şehnaz. Manchester, UK, and Northampton. 2002. “What Texts Don’t Tell, The Uses of Paratexts in Translation Studies. In T. Hermans (Ed.) Crosscultural Transgressions, Research Models in Translation Studies II Historical and Ideological Issues (44-60). google scholar
38. İnan, A. 2007. Bir “Meâl Metodoljisi” Oluşturmak İçin Öneriler. In H. Yaşar et al. (Eds.), Kur’an Mealleri Sempozyumu -Eleştiriler ve Öneriler (April 24-26, 2003) (193-197). Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları. google scholar Kanar Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. 2005. İstanbul: Say Yayınları. google scholar
39. Karaman, H., et al. 2003. Kur’an Yolu - Türkçe Meal ve Tefsir. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları. google scholar
40. Khan, M. M. & M. Hilali. 2011. The Noble Qur’an: Interpretation of the Meanings of Qur’an in English. Riyadh: Darussalam. google scholar
41. Koselleck, R. 2002. The Practice of Conceptual History: Timing History, Spacing Concepts (T. S. Presner et al. l, Trans.). Stanford: Stanford University Press. google scholar
42. Koselleck, R. 2004. Futures Past: On the Semantics of Historical Time. New York: Columbia University Press. google scholar
43. “Kur’an”. 1971. In Cumhuriyet Ansiklopedisi. İstanbul: Arkın Kitabevi. google scholar
44. Losebrink, H. 1998. Conceptual History and Conceptual Transfer: The Case of ‘Nation’ in Revolutionary France and Germany. I. Hami’siier Monk, K. Tilmans, & F. Van Vree (Eds.), History of Concepts- Comparative Perspectives (115-128). Amsterdam: Amsterdam University Press. google scholar
45. Mawdûdi, S. A. 1988. Towards Understanding Qur’ân, (trans. Z. I. Ansari). Leicester: The Islamic Foundation. google scholar
46. Misalli Kelimeler Kavramlar Sözlüğü. (2012). İstanbul: Kurtuba Yayınları. google scholar
47. Mustapha, H. 2009. Qur’an. In M. Baker & G. Saldanha (Eds.), Routledge Encyclopedia of Translation Studies (225-230). London: Routledge. google scholar
48. Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lügat. (1993). Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları. google scholar
49. Osmanlı Türkçe Lügat. 2001. İstanbul: Yeni Asya Neşriyat. google scholar
50. Ötüken Türkçe Sözlük. 2007. İstanbul: Ötüken. google scholar
51. Öztürk, M. 2019. “Meal” In TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. google scholar
52. Öztürk, Y. N. 1994. Kur’an-ı Kerim Meali (Türkçe Çeviri). İstanbul: Hürriyet Ofset. google scholar
53. Öztürk, Y. N. 1994. Surelerin İniş Sırasına Göre Kur’an-ı Kerim Meali (Türkçe Çeviri). İstanbul: Yeni Boyut. google scholar
54. Palonen, K. 1997. An Application of Conceptual History to Itself. Finnish Yearbook of Political Thought, 1, 36-69. google scholar
55. Palonen, K. 2002. The Politics of Conceptual History. Contributions to the History of Concept, 1 (March), 1. google scholar
56. Palonen, K. 2012. Reinhart Koselleck on Translation, Anachronism and Conceptual Change. In M. J. Burke & google scholar
57. M. Richter (Eds.), Why Concepts Matter: Translating Social and Political Thought (73-92), Boston: Brill. google scholar
58. Resimli Büyük Türk Dili Sözlüğü. 1971. İstanbul: Arkın Kitabevi. google scholar
59. Richter, M. 2012. Introduction: Translation, the History of Concepts and Political Thought. In M. J. Burke & M. Richter (Eds.), Why Concepts Matter: Translating Social and Political Thought (1-40). Boston: Brill. google scholar
60. “Qur’an.” 2007. In the Brill Dictionary of Religion. Leiden: Brill, 1569-1573. google scholar
61. Şafak, E. 2014. Yorumlar, İddialar. Sabah, (November 14), 8. google scholar
62. Paker, S. 2011. ‘Translation, the Pursuit of Inventiveness and Ottoman Poetics: A Systemic Approach.’ Between Culture and Texts: Itineraries in Translation History (459-474). Frankfurt: Peter Lang GmbH. google scholar
63. Parla, T., & Davison, A. 2004. Corporatist Ideology in Kemalist Turkey: Progress or Order? New York: Syracuse University Press. google scholar
64. Pickthall, M. W. 1930. The Meaning of the Glorious Koran: Text and Explanatory Translation. London: George Allen & Unwin. google scholar
65. Tefsir Terimleri Sözlüğü. 2009. İstanbul: İFAV. google scholar
66. Toury, G. 2002. Translation as a Means of Planning and the Planning of Translation. In S. Paker (Ed.), Translations: (Re)shaping of Literature and Culture, (166-174). İstanbul: Boğaziçi University Press. google scholar “Translation.” 2000. In the Encyclopedia of Islam. Leiden: Brill. google scholar
67. “Translation.” 2007. In the Brill Dictionary of Religion. Leiden: Brill. google scholar
68. Tuğlacı, P. 1987. Çağdaş Türkiye. İstanbul: Cem Yayınevi. google scholar
69. Turkish English Lexicon. (1978). İstanbul: Çağrı Yayınları. google scholar
70. Türkçe Sözlük. 1945. Ankara: Yeni Matbaa. google scholar
71. Türkçe Sözlük. 1955. Ankara: Yeni Matbaa. google scholar
72. Türkçe Sözlük. 1959. Ankara: Yeni Matbaa. google scholar
73. Türkçe Sözlük. 1966. Ankara: Türk Tarih Kurumu. google scholar
74. Türkçe Sözlük. 1969. Prepared by Mehmet Ali Ağakay. Ankara: Türk Tarih Kurumu. google scholar
75. Türkçe Sözlük. 1974. Ankara: Türk Tarih Kurumu. google scholar
76. Türkçe Sözlük. 2005. Ankara: Türk Dil Kurumu. google scholar
77. Üstün, S. 2013. A Historical and Conceptual Analysis of the Terms Used in the Titles of Turkish Qur’an Translations since 1923 (With a Supplementary Bibliography of the Translations). MA Thesis, İstanbul, Boğaziçi University. google scholar
78. Whatmore, Richard and Brian Young (eds.), 2015. A companion to intellectual history, New York: Wiley Blackwell google scholar
79. Wilson, M. B. 2009. The Qur’an after Babel: Translating and Printing the Qur’an in the Late Ottoman and Modern Turkey. Ph.D. Dissertation, Duke University, Durham. google scholar
80. Yeni Türkçe Lügat. 2004. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar