Edgar Allan Poe’nun The Murders in the Rue Morgue Başlıklı Öyküsü ve Türkçe Çevirileri Üzerinde Çeviri Göstergebilimsel bir Okuma

Öz

Dilsel göstergelerin çok katmanlı anlamları, özellikle yazınsal metinlerin çevirilerinde çevirmen için yoğun bir bilişsel çaba gerektirir. Bu tür metinleri zorlayıcı kılan, dilsel göstergelerin çoğul ve örtük anlamlarla örülmüş olmasıdır. Çevirmen hem metnin anlam çekirdeğine hem de onu sarmalayan anlam katmanlarına ulaşabilmek için göstergebilimsel okuma ve çözümleme modelinden yararlanabilir. Diğer yandan, çeviride ortaya çıkabilecek anlam evrilmelerinin farkında olmak, çevirmenin çeviri kararlarını bilinçli olarak vermesine katkı sağlayabilir. Bu çalışmada, Edgar Allan Poe’nun The Murders in the Rue Morgue başlıklı kısa öyküsü, göstergebilimsel çözümleme yaklaşımıyla incelenmiş ve öykünün üç Türkçe çevirisi- Dost Körpe (2006), Hasan Fehmi Nemli (2009) ve Memet Fuat (2015)- kaynak metinle karşılaştırılmıştır. Öncelikle, Sündüz Öztürk Kasar’ın (2009) çevirmenler için önerdiği göstergebi- limsel okuma ve çözümleme modeli kapsamında başlık, epigraf, metnin kesitleri, metinde yinelenen anlamlama düzlemleri (yerdeşlikler) ve sembolik çağrışımlar analiz edilmiştir. Daha sonra, erek metinlerdeki anlam evrilmeleri, Öztürk Kasar’ın (2021) Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği çerçevesinde anlamlamanın “değişimi,” “dönüşümü” ve “yitimi” evreleri üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular, yazınsal metinlerde çeviri ediminin bir öncülü olarak yapılacak göstergebilimsel çözümlemenin ve anlam evirici eğilimlere ilişkin çevirmen farkındalığının, özgün metindeki göstergelerin okunabilmesine ve en az farklılaşmayla erek metne aktarılabilmesine katkı sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çeviri göstergebilimi
• Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği
• anlam evreni
• The Murders in the Rue Morgue
• Edgar Allan Poe

Reading Edgar Allan Poe’s The Murders in the Rue Morgue and Its Turkish Translations through the Lens of the Semiotics of Translation

Öz

The multilayered meanings of linguistic signs pose considerable cognitive effort especially for translators of literary texts where signs carry multiple or implicit meanings. To access both the core and layered meanings, translators may benefit from a semiotic reading and analysis model. Furthermore, awareness of potential semantic shifts in translation can help translators make conscious decisions. This study explores the contribution of semiotics of translation to literary translation through an analysis of Edgar Allan Poe’s The Murders in the Rue Morgue. Drawing on Sündüz Öztürk Kasar’s (2009) semiotic reading and analysis model, the study examines the story’s title, sections, epigraph, isotopies, and symbolic associations in order to map its semantic universe. The analysis then compares three Turkish translations of the story- by Dost Körpe (2006), Hasan Fehmi Nemli (2009), and Memet Fuat (2015)- with the source text. Identified shifts in meanings are evaluated within the framework of Systematics of Designificative Tendencies in Translation (Öztürk Kasar, 2021), which addresses variations in meaning in three distinct phases. The findings highlight the value of semiotic analysis as a preparatory stage of translation, demonstrating how it can minimize divergence from the source text while raising translator awareness of designificative tendencies in translation.

Anahtar Kelimeler

• Semiotics of translation
• Systematics of Designificative Tendencies
• semantic universe
• The Murders in the Rue Morgue
• Edgar Allan Poe.

Kaynakça

1. Arslan Özcan, L. (2003). Ekinsel Öğelerin Aktarımında Etnikmerkezcilik Sorunu: Antoine Berman ve Genel Çeviri Kuramı. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Mütercim Tercümanlık Bölümü Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 13, 164-165. google scholar
2. Benveniste, É. (1995). Genel Dilbilim Sorunları. (E. Öztokat, Çev.). Yapı Kredi Yayınları. google scholar
3. Berman, A. (1985). Traduction Ethnocentrique et Traduction Hypertextuelle. Essais Sur la Traduction, Les tours de Babel. Trans-Europ- Repress. google scholar
4. Coquet, J.-C. (1997). La Quête du sens. Le Langage en question. PUF. google scholar
5. Coquet, J.-C. ve Öztürk Kasar, S. (2003). Discours, Sémiotique et Traduction / Söylem, Göstergebilim ve Çeviri. Doğumunun 100. Yılında Emile Benveniste’i Anma Kitabı. Yıldız Teknik Üniversitesi Basım Yayın Merkezi Yayınları. google scholar
6. Craighill, S. (2010). Influence of Duality and Poe’s Notion of the Bi-Part Soul on the Genesis of Detective Fiction in the Nineteenth Century (Unpublished MA Res., Edinburgh Napier University). https://www.academia.edu/1385278/The_influence_of_duality_and_Poes_notion_of_the_bi_part_soulon_the_genesis_of_detective_fiction_in_the_Nineteenth_Century google scholar
7. Eco, U. (2024). Neredeyse aynı şeyi söylemek. (E. Cendey, Çev.). Doğan Kitap. google scholar
8. Eziler Kıran, A. (2010). Çağdaş Bir Düşünme Biçimi Olarak Göstergebilim. Dilbilim, 22. https://dergipark.org.tr/en/pub/iudilbilim/issue/1075/12160. google scholar

9. Fisher, Benjamin, F. (2008). The Cambridge Introduction to Edgar Allan Poe. Cambridge University Press. google scholar
10. Irwin, John T. (1994). The Mystery to a Solution. Poe, Borges, and the Analytic Detective Story. The Johns Hopkins University Press. google scholar
11. Kıran, Ayşe E. & Kıran, Z. (2003). Yazınsal Okuma Süreçleri (Dilbilim, Göstergebilim ve Yazınbilim Yöntemleriyle Çözümlemeler). Seçkin Yayıncılık. google scholar
12. Öztürk Kasar, S. (2009). Pour une sémiotique de la traduction. In C. Laplace, M. Lederer & D. Gide (Eds.). La Traduction et ses métiers (pp. 163-175). Lettres Modernes Minard. google scholar
13. Öztürk Kasar, S. (2017). Jean-Claude Coquet ve Söyleyenler Kuramı. In İ. Onursal Ayırır & E. Korkut (Eds.), Prof. Dr. Ayşe Eziler Kıran’a Armağan (pp. 183-200). Hacettepe Üniversitesi Basımevi. google scholar
14. Öztürk Kasar, S. (2020). De la désignification en traduction littéraire: Les Gens d’en face de Georges Simenon dans le contexte turc du point de vue de la sémiotique de la traduction. Parallèles, 1(32), 154-175. google scholar
15. Öztürk Kasar, S. (2021). Çevirmek, Anlamı Eğip Bükme Sanatı mıdır? In D. Tuna & M. Kuleli (Eds.). Söylem Anlam ve Çeviri Üzerine Disiplinlerarası Tartışmalar, Interdisciplianary Debates on Discourse, Meaning and Translation (pp. 19-44). Anı Yayıncılık. google scholar
16. Öztürk Kasar, S. (2023). Jean-Claude Coquet: Bir yaşam, bir kuram. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi (DEÇ), 4 (2), 224-247. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3521527 google scholar
17. Öztürk Kasar, S. ve Tuna, D. (2015). Yaşam, Yazın ve Yazın Çevirisi İçin Gösterge Okuma. Frankofoni Fransız Dili ve Edebiyatı İnceleme ve Araştırmaları Ortak Kitabı. Ortak Kitap No. 27. Bizim Grup Basımevi. google scholar
18. Öztürk Kasar, S. ve Batu, E. (2017). Oscar Wilde’nin Bencil Dev Öyküsünün Göstergebilimsel Çözümlemesi ve Çeviri Göstergebilimi Bağlamında Türkçe Çevirilerinin Değerlendirilmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5 (4), 920-950. google scholar
19. Poe, E. A. (1957). The Murders in the Rue Morgue. In P. V. Doren Stern (Ed.), Edgar Allan Poe Selected and Edited with an Introduction and Notes by Philip Van Doren Stern (pp. 332-376). The Viking Press. google scholar
20. Poe, E. A. (2006). Morgue Sokağı Cinayetleri. In Edgar Allan Poe, Bütün Hikâyeleri (D. Körpe, Çev.). (pp. 143-180). İthaki (Kitap Matbaacılık). google scholar
21. Poe, E. A. (2009). Morgue Sokağı Cinayeti. In Edgar Allan Poe Bütün Öyküleri (H. F. Nemli, Çev.) (pp. 202-233). Dost Kitabevi Yayınları. google scholar
22. Poe, E. A. (2015). Morgue Sokağı Cinayeti. In Edgar Allan Poe Dedektif Auguste Dupin Öyküleri (M. Fuat, Çev.). Hasan Ali Yücel Klasikler Dizisi (pp. 1-38). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. google scholar
23. Sova, D. B. (2007). Critical Companion to Edgar Allan Poe. A Literary Reference to His Life and Work. Facts on File Inc. google scholar
24. Sweeney, S. E. (2017). Unusual Suspects, American Crimes, Metaphysical Dedectives, Postmodernist Genres. In C. Raczkowski (Ed.), A History of American Crime Fiction (pp. 221-224). Cambridge University Press: 221-224. google scholar
25. Tuna, D. ve Kuleli M. (2017). Çeviri Göstergebilimi Çerçevesinde Yazınsal Çeviri İçin Bir Metin Çözümleme ve Karşılaştırma Modeli. Eğitim Yayınevi. google scholar