Modern Coğrafi Düşüncede Mekân ve Yer Kavramlarının Teorik Temelleri Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışmanın amacı, mekân ve yer kavramlarının düşünce tarihinde nasıl kuramsallaştırıldığı ve bunun coğrafi düşünceye etkilerini incelemektir. Günümüzde hem gündelik sözlüklerde hem de disiplin sözlüklerinde mekân ve yer, bazen birbiri yerine bazen de birbirinden tamamen farklı anlamlarda kullanılmaktadır. Coğrafya disiplininde de mekân ve yer kavramlarına dair farklı tanımlama biçimleri mevcuttur. Bu yüzden coğrafyada mekân ve yere dair farklı tanımlamaların anlaşılabilmesi için, her iki kavramın kullanılma biçimlerinin, beslendikleri epistemolojik gelenekleri analiz etmek elzemdir. Kavramsal, tarihsel ve teorik bir çalışma olması nedeniyle, nitel bir yöntem olan ‘metin analizi’ tekniğine başvurulmuştur. Sonuç olarak, bu çalışma mekân ve yere dair iki farklı perspektifin coğrafi düşünceye etkilerini incelemektedir. Birincisi, modern düşüncede ortaya çıkan ‘mutlak mekân’ anlayışıdır. İkincisi ise, mutlak mekân kavramına karşı fenomenologlar tarafından geliştirilen eleştirilerdir. Her iki düşünce geleneği üzerinden tartışılan mekân ve yer birbirinden ayrı olarak düşünülmüştür. Hem mutlak mekân anlayışını hem de yer yaklaşımlarının fenomenolojik boyutunun eleştirisi, genel anlamda, toplumsal mekân kavramından hareketle ortaya konulmaktadır. Bu bağlamda David Harvey ve Doreen Massey toplumsal mekân düşüncesinden hareketle mekân ve yerin ilişkisel boyutunu ön çıkarmaktadır. Bu ilişkide toplumsal bir ürün olarak mekân, yerlerin toplamını ifade eder. Yerlerin bir ‘fark/toplam’ olarak mekânı anlamlandırması uzunca bir süre göz ardı edilmiş bir olgudur.

Anahtar Kelimeler

• Mutlak Mekân
• Yer
• Mekân-Yer İlişkisi

An Evaluation on Theoretical Foundations of Space and Place Concepts in Modern Geographical

Öz

The purpose of this study is to examine how the concepts of space and place are theorized in the history of thought and their effects on geographical thought. Place and space are occasionally used interchangeably and sometimes have completely different definitions in today’s dictionaries, both in ordinary and discipline dictionaries. There are different ways of defining the concepts of space and place in the discipline of geography. Therefore, in order to understand the different definitions of space and place in geography, it is essential to analyze the epistemological traditions that feed on the ways of using both concepts. As it is a conceptual, historical, and theoretical study, “textual analysis” technique, which is a qualitative method, has been used. In conclusion, this research looks at how two different perspectives on space and place affect geographical thinking. The first is modern thought’s evolving notion of “absolute space.” The second concern is phenomenologists’ challenges of the concept of absolute space. Space and location are treated independently in different philosophical systems. The critique of the phenomenological dimension of both absolute space and place approaches is put forward, in general terms, based on the concept of social space. In this context, David Harvey and Doreen Massey highlight the relational dimension of space and place based on the idea of social space. In this relation, space as a social product expresses the sum of places. It is a phenomenon that has been ignored for a long time that places make sense of space as a “difference/total.”

Anahtar Kelimeler

• Absolute Space
• Place
• Space-Place Relationship

Kaynakça

1. Agnew, J. (2005). Space: Place. In, Cloke, P., Johnston, R. (Ed). Spaces of Geographical Thought: Deconstructing Human Geography’s Binaries (pp: 81-96). New Delhi: SAGE Publications. google scholar
2. Akarsu, B. (1975). Felsefe Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
3. Althusser, L. (2005). Montesquieu: Siyaset ve Tarih. (A. Tümertekin, Çev,), İstanbul: İthaki Yayınları. google scholar
4. Anderson, J. (2015). Understanding Cultural Geography: Place and Traces. New York: Routledge. google scholar
5. Aristoteles. (2014). Politika. (M. Tunçay, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları. google scholar
6. Auge, M. (1995). Non-Places: Introduction to An Antropology of Supermodernity. Trans: John Howe, London: VERSO. google scholar
7. Bachelard, G. (2018). Mekânın Poetikası. (A. Tümertekin, Çev.), İstanbul: İthaki Yayınları. google scholar
8. Baker, S. F. (2003). Matematik Felsefesi. (Y. Dursun, Çev.), Ankara: İmge Yayınları. google scholar

9. Barnes, T. J., & Duncan, J. S. (2006). Introduction: Writing Worlds. In, T. J. Barnes and J. S. Duncan (Ed). Writing Worlds (pp:1-17). New York: Routledge. google scholar
10. Barthes, R. (1999). Ara Olaylar. (S. Rıfat, Çev.), İstanbul: Kaf Yayıncılık. google scholar
11. Berlinski, D. (2013). The King of Infinite Space: Euclid and His Elements. New York: Basic Book. google scholar
12. Bozdoğan, S. (2019). Mekân ve Siyaset İlişkisi: Aristoteles’ten İbn Haldun’a Teorik Bir İnceleme. (Doktora Semineri). Harran Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Şanlıurfa. google scholar
13. Bunge, W. (1960). Theoretical Geography. Lund: Royal University Press. google scholar
14. Bunge, W. (1979). Fred K. Schaefer and The Science of Geography. Annals of The Association ofAmerican Geographers, 69(1), 128132. google scholar
15. Bunge, W. (1979a). Perspective and Theoretical Geography. Annals of The Association ofAmerican Geographers, 69(1), 169-174. google scholar
16. Burton, I. (1963). The Quantitative Revolution and Theoretical Geography. Canadian Geographer, VII(4), 151-162. google scholar
17. Certeau, M. D. (2008). Gündelik Yaşamın Keşfi I. (L. A. Özcan, Çev.), Ankara: Dost Kitabevi. google scholar
18. Cevizci, A. (1999). Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları. google scholar
19. Comte, A. (2015). Pozitivist Felsefe Dersleri ve Pozitivist Anlayış Üzerine Konuşma. (E. Ataçay, Çev.). Ankara: Bilgesu Yayıncılık. google scholar
20. Cosgrove, D. (1989). Geography is Everywhere: Culture and Symbolism in Human Landscapes. In, D. Gregory and R. Walford (Ed). Horizons in Human Geography (pp: 118-135). London: Macmillan Press. google scholar
21. Crampton, J. W., & Elden, S. (2007). Space, Knowledge and Power: Foucault and Geography. Cornwall: ASHGATE. google scholar
22. Crampton, J. W., & Elden, S. (2006). Space, Politics, Calculation: An Introduction. Social and Cultural Geography, 7(5), 681-685. google scholar
23. Cresswell, T. (2013). Geographic Thought: A Critical Introduction. New Jersey: Wiley-Blackwell. google scholar
24. Cresswell, T. (2004). Place: A Short Introduction. New Jersey: Wiley-Balckwell. google scholar
25. Christaller, W. (1966). Central Places in Southern Germany. London: Prentice Hall. google scholar
26. Descartes, R. (2015). Meditasyonlar: Metafizik Üzerine Düşünceler. (Ç.Dürüşken, Çev.), İstanbul: Alfa Yayınları. google scholar
27. Descartes, R. (2007). Felsefenin İlkeleri. (M. Akın, Çev.), İstanbul: Say Yayınları. google scholar
28. Descartes, R. (1989). Aklın İdaresi İçin Kurallar. (M. Karasan, Çev.), Çev: Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları. google scholar
29. Descartes, R. (1988). Felsefenin İlkeleri. (M. Karasan, Çev.), Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları. google scholar
30. Dictionary of Mathematics (2003). United States: McGraw Hill. google scholar
31. Doğanay, H. (2017). Coğrafya Bilim Alanları Sözlüğü. (Namık Tanfer Altaş, Edt.), Genişletilmiş 2. Basım, Ankara: Pegem Akademi. google scholar
32. Duncan, J. S., & Duncan, H. G. (2006). Ideology and Bliss: Roland Barthes and The Secret Histories of Landscape. In, T. J. Barnes and J. S. Duncan (Ed). Writing Worlds (pp:18-37). New York: Routledge google scholar
33. Elden, S. (2007). Governmentality, Calculation, Territory. Environment andPlanning D: Society and Space, 25, 562-580. google scholar
34. Foucault, M. (2016). Güvenlik, Toprak, Nüfus. (F. Taylan, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. google scholar
35. Foucault, M. (2015). Toplumu Savunmak Gerekir. (Ş. Aktaş, Çev). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. google scholar
36. Foucault, M. (2014). Özne ve İktidar. (I. Ergüden ve O. Akınhay, Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları. google scholar
37. Gauch, H. G. Jr. (2016). Bilimsel Yöntem. (İ. Yıldız, Çev.), Ankara: Dipnot Yayınları. google scholar
38. Gleeson, B. (1996). A Geography for Disabled People. Transactions of The Institute of British Geographers, 23, 387-96. google scholar
39. Grange, J. (1985). Place, Body and Stuation. In, Seamon, D. Murgerauer, R. google scholar
40. (Ed). Dwellin, Place and Environment: Towards a Phenomenology of Person and World (pp: 71-84). Dodrecht: Martinus Nijhoff Publishers. google scholar
41. Gregory, D. (2009). Space. In, Gredory, D. vd. (Ed). The Dictionary of Human Geography (pp: 707-710). New Jersey: Wiley - Blackwell. google scholar
42. Gregory, D. (1978). Ideology, Science and Human Geography. London: Hutchinson. google scholar
43. Golledge, R. G. (2008). Behavioral Geography and The Theoretical/ Quantitative Revolution. Geographical Analysis, 40, 239-257. google scholar
44. Haggett, P. (1969). Locational Analysis in Human Geography. London: Edward Arnold. google scholar
45. Hançerlioğlu, O. (2006). Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi. google scholar
46. Hançerlioğlu, O. (1985). Felsefe Ansiklopedisi: Kavramlar, Akımlar (3. ve 7. Cilt). İstanbul: Remzi Kitabevi. google scholar
47. Harvey, D. (2009). Sosyal Adalet ve Şehir. (M. Moralı, Çev.), Çev: İstanbul: Metis Yayınları. google scholar
48. Hayden, D. (2014). Urban Landscape History: The Sense of Place and Politics of Space (1995). In Gieseking, J. J. vd. (Ed), The People, Place and Space Reader (pp:82-86). New York: Routledge. google scholar
49. Heidegger, M. (2004). Varlık ve Zaman. (A. Yardımlı, Çev.), İstanbul: İdea Yayınları. google scholar
50. Henderson, G. (2009). Place. In Gregory, D. vd., The Dictionary of Human Geography (pp:539-541). New Jersey: Wiley-Blackwell google scholar
51. Hubbard, P., Kitchen, R. (2011). Introduction: Why Key Thinkers?. In, Hubbard, P., Kitchen, R. (Ed). Key Thinkers on Space and Place (pp: 1-17). New York: SAGE Publising. google scholar
52. Hubbard, P. (2005). Space/Place. In, Sibley S vd. (Ed). Cultural Geography: A Critical Dictionary of Key Concepts (pp41-48). London: I. B. Tauri Press. google scholar
53. Husserl, E. (2010). Fenomenoloji Üzerine Beş Ders. (H. Tepe, Çev.), İstanbul: Bilgesu Yayıncılık. google scholar
54. Husserl, E. (1970). The Crisis of European Sciences and Transcendental Phenomenology: An Introduction to Phenomenological Philosophy. Trans: David Carr, Evanston: Northwestern University Press. google scholar
55. https://www.dizionario-italiano.it/dizionario-italiano. php?parola=spazio (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
56. https://www.dizionario-italiano.it/dizionario-italiano. php?parola=Luogo (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
57. https://www.dizionario-italiano.it/dizionario-italiano.php?parola=posto (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
58. https://www.duden.de/suchen/dudenonline/das%20Erdreich (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
59. https://www.duden.de/suchen/dudenonline/der%20Raum (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
60. https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/espace/31013 (Erişim Tarihi: 01.02.2020) google scholar
61. https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/ place/61263?q=place#60860 (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
62. https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/ lieu/47076?q=lieu#47003 (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
63. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/ place_1?q=place (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
64. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/ space_1?q=space (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
65. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 01.02.2021) google scholar
66. https://www.verbformen.com/declension/nouns/Ort.htm (Erişim Tarihi: 02.02.2021). google scholar
67. Isın, E. (2006). Space. In Turner, B. (Ed), The Cambridge Dictionary of Sociology. UK: Cambridge University Press. google scholar
68. İzbırak, R. (1976). Coğrafya Terimleri Sözlüğü. İstanbul: İkbal Matbaacılık. google scholar
69. Kant, I. (1993). Arı Usun Eleştirisi. (A. Yardımlı, Çev.), İstanbul: İdea Yayınları. google scholar
70. King, L. J. (2021). Central Place Theory. West Virginia University, The Web Book of Regional Science, Regional Research Institute. Virginia. google scholar
71. Koç, Y. (1984). Determinizm ve Mekân. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. google scholar
72. Lefebvre, H. (2014). Mekânın Üretimi. (I. Ergüden, Çev.), Işık Ergüden, İstanbul: Sel Yayıncılık. google scholar
73. Ley, D. (1980). Geography without Man: A Humanistic Critique. Oxford School Geography Researh Paper, No:24. google scholar
74. Lin, M. (2015). Leibniz on the Modal Status of Absolute Space and Time. NOUS, 1-18. google scholar
75. Low, S. M., Altman, I. (1992). Place Attachment: A Conceptual Inquiry. In, Irvin Altman and Setha M. Low (Ed.), Place Attachment (pp:1-12), New York: Plenum Press. google scholar
76. Massey, D. (2008). For Space. London: SAGE. google scholar
77. Massey, D. (2001). Space, Place and Gender. Minneapolis: University Minnesota Press. google scholar
78. Massey, D. (1999). Philosophy and Politics of Spatiality: Some Considerations. Geographische Zeitschrift, 87, 1-12. google scholar
79. Maudlin, T. (2012). Philosophy of Physics: Space and Time. New Jersey: Princeton University Press. google scholar
80. Mayhew, S. (2003). Oxford Dictionary of Geography. Oxford: Oxford University Press. google scholar
81. Montesquieu. (2017). Kanunların Ruhu Üzerine. (B. Günen, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. google scholar
82. Naushoğlu, R., Bingöl, G., Gür, H., İnan, D., ve Ünal, N. (1989). Fizik Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
83. Oxford Dictionary of Physics. (2003). Oxford: Oxford University Press. google scholar
84. Özgüç, N. ve Tümertekin, E. (2000). Coğrafya: Geçmiş, Kavramlar, Coğrafyacılar. İstanbul: Çantay Kitabevi. google scholar
85. Pickles, J. (2011). Uzamların Tarihi: Haritacılık Mantığı ve Coğrafi Olarak Kodlanmış Dünya. (K. Işık, ÇEv.), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. google scholar
86. Pickles, J. (1987). Geography and Humanism. Norwich: Geo Books. google scholar
87. Pitts, F. R. (1972). Spatial Organization: The Geographer’s View of the World by Ronald Abler; John S. Adams; Peter Gould. Geographical Review, 62(3), 431-432. google scholar
88. Ponty, M. M. (2016). Algının Fenomenolojisi. (E. Sarıkartal ve E. Hacımuratoğlu, Çev.), İstanbul: İthaki Yayınları. google scholar
89. Ponty, M. M. (2010). Algılanan Dünya. (Ö. Aygün, Çev.), İstanbul: Metis Yayınları. google scholar
90. Proshansky, H. M., Fabian, A. K., & Kaminof, R. (2014). Place-Identity: Physical World Socialization of The Self (1983). In, Gieseking, J. J. vd. (Ed). The People, Place and Space Reader (pp: 77-82). New York: Routledge. google scholar
91. Relph, E. (1976). Place and Placelessness. New Delhi: Pion Limited. google scholar
92. Relph, E. (1985). Geographical Experiences and Being-In-The-World: The Phenomenılogy Origins of Geography. In, Seamon, D. Murgerauer, R. (Ed). Dwellin, Place and Environment: Towards a Phenomenology of Person and World (15-32). Martinus Nijhoff Publishers. google scholar
93. Rukgaber, M. S. (2016). The Asymmetry of Space: Kant’s Theory of Absolute Space in 1768 . Kantian Review, 21(3), 415-435. google scholar
94. Sanır, F. (2000). Coğrafya Terimleri Sözlüğü. Ankara: Gazi Kitabevi. google scholar
95. Santillana, G. D. (2013). Seçme Metinlerle Rönesans Filozofları. (İ. Yıldız, Çev.). Ankara: Dipnot Yayınları. google scholar
96. Schaefer, F. K. (1953). Exceptionalism in Geography: A Methodological Examination. Annals of the Association of American Geographers, 43(3), 226-249. google scholar
97. Seamon, D., Mugerauer, R. (1985). Dwelling, Place and Enviroment. Leiden: Martinus Nijhoff Publishers. google scholar
98. Smith, N. (2017). Eşitsiz Gelişim: Doğa, Sermaye ve Mekânın Üretimi. (E. Soğancılar, Çev.), İstanbul: Sel Yayıncılık. google scholar
99. Soja, E. W. (2017). Postmodern Coğrafyalar: Eleştirel Toplumsal Teoride Mekânın Yeniden İleri Sürülmesi. (Y. Çetiner, Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık. google scholar
100. Tuan, Y. F. (1971). Geography, Phenomenology and The Study of Human Natura. Canadian Geographer, 3, 181-192. google scholar
101. Tuan, Y. F. (2001). Space and Place: The Perspective of Experience. Minneapolis: University of Minnesota Press. google scholar
102. Üngür, E. (2011). Mekân Kavramının Disiplinerler Arası Tarihsel Değişimi Üzerinden Mimarlık ve Mekân İlişkileri. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. google scholar
103. Whitehead, A. N. (2018). Doğa ve Yaşam. (S. Çalcı, Çev.), İstanbul: Öteki Yayınevi. google scholar
104. Witherick, M., Ross, S. & Small, J. (2011). A Modern Dictionary of Geography. London: Arnold Press. google scholar
105. Zahavi, D. (2020). Fenomenoloji: İlk Temeller. (S. Bayazit, Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları. google scholar