Descartes’ın İkinci Meditasyon’unda Çıkarım ve Performans Karakteriyle Cogito Argümanı: Analitik Gelenek Üzerinden Eleştirel Bir Tartışma

Yıl 2025, Sayı: 63, 100 - 122, 07.01.2026

Ali Sertan Beşer

https://doi.org/10.26650/arcp.1638121

https://izlik.org/JA26CC49CJ

Öz

Felsefe tarihinde çok önemli bir yere sahip olan Descartes’ın Cogito ergo sum yani Düşünüyorum öyleyse varım olarak bilinen argümanı bilgi sistemindeki kesinlik arayışında Descartes’a Arşimet noktası oluşturmuştur. Öyle ki Cogito argümanı Descartes’ın Birinci Meditasyon’da ortaya koyduğu kötü niyetli cin hipotezini bile aşmasına olanak sağlayarak sağlam bir hareket noktası olmuştur. Özellikle İkinci Meditasyon’a bakıldığında, Cogito’nun açıkça zikredilmeden “düşünce”nin bir tek kendisine ait olduğunu ve kendisini “düşünen ben”, “düşünen akıl”, “düşünen varlık” gibi nitelendirmelerle ifade eden Descartes, düşünen ben’i ile var oluşu arasındaki ilişkiyi keşfetmiş bunun yanında kendi “Ben”ini bir muamma olarak tanımlamaktan da geri durmamıştır. Nitekim “Ben”in işlevi literatürde halen tartışılmaktadır. Bunun yanında, Cogito argümanı, daha Descartes’ın kendi döneminde, bir çıkarım mı yoksa kıyas mı olduğu yönünde tartışmalara konu olmuştur. Bu yazının Giriş bölümünde söz konusu tartışmalar İtirazlar-Cevaplar bağlamında ele alınacaktır. Ayrıca, özellikle Jaakko Hintikka, Cogito argümanının bir çıkarım değil, performans olduğunu ileri sürmüştür. Descartes, Cogito’yu bir kıyas olarak mı yoksa kıyas olmayan bir çıkarım olarak mı yoksa performatif bir edim olarak mı ele almaktadır? İlk olarak Cogito argümanının genel olarak işlevine değinilecek ardından İkinci Meditasyon’da bulunan Cogito argümanının alt argümanları Anthony Kenny’nin analizi doğrultusunda ortaya konulmaya çalışılacaktır. Daha sonra, Hintikka’nın Cogito argümanının performans olduğuna dair iddiaları aktarıldıktan sonra, Cogito argümanındaki “ben”in zamir olarak işlevi ve Cogito’nun çıkarım olup olmadığına yönelik tartışmaları özellikle Analitik felsefe geleneğinden gelen bazı filozofların yorumları ışığında irdelenecektir. Sonuç olarak Descartes’ın Cogito argümanının hem çıkarım hem de performans yönü gösterilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Cogito , Descartes , İkinci Meditasyon , çıkarım , kıyas

The Cogito Argument in Descartes’ Second Meditation as Inference and Performance: A Critical Discussion Through the Analytic Tradition

https://izlik.org/JA26CC49CJ

Öz

Cogito ergo sum which means I think therefore I am argument constitutes as an Archimedean point for Descartes in his search for certainty in his system of knowledge and so Cogito argument has an important place in the history of philosophy. Through the Cogito argument, Descartes eliminates even radical skepticism created by the Deceiver Argument in the First Meditation and establishes a strong basis for indubitable knowledge. In the Second Meditation, without directly stating Cogito ergo sum, Descartes emphasizes that “thought” belongs only to him and he defines himself such as a “thinking I”, “thinking substance”, or “thinking existence”. In doing so, he discovers the relationship between thought and existence and he do not hesitate to describe the nature of his self, “I” as something mysterious. Thus, it has been seen that, there has been an extensive discussion regarding the nature of this “I” or self in the literature. Besides that, the Cogito argument has been argued since the time of Descartes as whether it is an inference, a syllogism or a performance and this discussion will be mentioned through Objections and Replies in the “Introduction” part of this article. Moreover, Jaakko Hintikka claims that the Cogito argument is not an inference but it is a performance. Does Descartes consider it as a syllogism, an inference, or a performative act? In this article, firstly, the function of the Cogito argument will be presented, and then throughout The Second Meditation, the sub-arguments of the Cogito argument will be addressed by analysis of Anthony Kenny. Later, it will be discussed Hintikka’s assertions about performative character of the Cogito argument. In addition, the function of “I” and the question of “whether Cogito is an inference or not” will be discussed through some philosophers who belong to tradition of analytic philosophy. As a conclusion, it will be tried to demonstrate that the Cogito argument is both an inference and a performance. 

Anahtar Kelimeler

Cogito , Descartes , Second Meditation , syllogism , inference

Kaynakça

• Ayer, A. J. “Cogito, Ergo Sum”. Oxford University Press 14, no.2 (December 1953): 27-31. Erişim 19 January2024. Stable URL: https://www. jstor.org/stable/3326309. google scholar
• Ayer, A. J. Language, Truth and Logic. London: Penguin Books, 1971. google scholar
• Brandhorst, Kurt. Descartes’ Meditations on First Philosophy. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2010. google scholar
• Carney, James D. “Cogito, Ergo Sum and Sum Res Cogitans”. The Philosophical Review 71, no.4 (October 1962): 492-496. Erişim 14 July 2024. Stable URL: [şüpheli bağlantı kaldırıldı]. google scholar
• Cevizci, Ahmet. “Analitik Felsefe”. Büyük Felsefe Sözlüğü: 111-113. İstanbul: Say Yayınları, 2017. google scholar
• Cottingham, John. Descartes Sözlüğü. Çevirenler Bülent Gözkan, Necati Ilgıcıoğlu, Ayhan Çitil, Aliye Kovanlıkaya. İstanbul: Doruk Yayınları, 2002. google scholar
• Curley, Edwin. “The Cogito and the Foundations of Knowledge”. The Blackwell Guide to Descartes’ Meditations. Edited by Stephen Gaukroger, 30-47. Oxford: Blackwell Publishing, 2006. google scholar
• Çelik, Sara. Analitik Felsefe. Ankara: Retro YaYın, 2021. google scholar
• Descartes, Rene. Aklın Yöntemi için Kurallar. Çeviren Engin Sunar. İstanbul: Say, 2016. google scholar
• Descartes, Rene. Felsefenin ilkeleri. Çeviren Mesut Akın. İstanbul: Say Yayinları, 2001. google scholar
• Descartes, Rene. Hakikatin Araştırılması & Dünya ya da Işık Üzerine inceleme. Çeviren Doç. Dr. Atakan Altınörs. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2017. google scholar
• Descartes, Rene. Meditations on First Philosophy with Selections from the Objections and Replies. Trans. John Cottingham. Cambridge: Cambridge UniversitY Press, 1996. google scholar
• Descartes, Rene. Meditasyonlar. Çeviren Çiğdem Dürüşken. İstanbul: Alfa, 2015. google scholar
• Descartes, Rene. Regulae ad directionem ingenii (An Early Manuscript Version), trans. Richard Serjeantson, Michael Edwards. Oxford: Oxford UniversitY Press, 2023. google scholar
• Descartes, Rene. The Philosophical Writings of Descartes. Translate John Cottingham, Robert Stoothoff, Dugald Murdoch. New York: Cambridge, 1984. google scholar
• Descartes, Rene. Yöntem Üzerine Konuşma. Çeviren Çiğdem Dürüşken. İstanbul: Alfa, 2015. google scholar
• Erişirgil, Mehmet Emin. Descartes ve Kartezyenler. Konya: Çizgi Kitabevi, 2006. google scholar
• Foster, John. “Kartezyen Görüşün Kısa Bir Savunusu”. Zihin: Descartes’tan Yapay Zekâya. Editör Erhan Demircioğlu. (Ankara: FOL, 2023): 19-38. google scholar
• Frankfurt, Harry G. “Descartes’s Discussion of His Existence In the Second Meditation”. The Philosophical Review 75, no.3 (July 1966): 329-356. Erişim 19 January 2024. Stable URL: [şüpheli bağlantı kaldırıldı]. google scholar
• Geach, Peter. Mental Acts. London: Routledge & Kegan Paul, 1957. google scholar
• Hegel, G.W.F. Felsefe Tarihi Orta Çağ Felsefesi ve Modern Felsefe. Çeviren Doğan Barış Kılınç. İstanbul: NotaBene YaYınları, 2021. google scholar
• Hintikka, Jaakko. “Cogito, Ergo Sum: Inference or Performance?”. The Philosophical Review 71, no.4 (JanuarY1962): 3-32. Erişim 19 December 2023. Stable URL: [şüpheli bağlantı kaldırıldı]. google scholar
• Kenny, Anthony. Descartes A Study of His Philosophy. New York: Random House, 1968. google scholar
• Kenny, Anthony. Modern Felsefenin Yükselişi. Tercüme Volkan Uzundağ. İstanbul: Küre Yayınları, 2011. google scholar
• Moore, George Edward. Felsefenin Temel Problemleri. Çeviren AYşe Çevik, Berat Mutluhan Seferoğlu. Ankara: FOL, 2023. google scholar
• Russell, Bertrand. History of Western Philosophy. London: Routledge, 2004. google scholar
• RYle, Gilbert. The Concept of Mind. London & New York: Routledge, 2009. google scholar
• Schmaltz Tad M., “Seventeenth-centurY Responses to the Meditations”. The Blackwell Guide to Descartes’s Meditations. Edit. Stephen Gaukroger, 193-203. Oxford: Blackwell Publishing, 2006. google scholar
• Spinoza, Benedictus. Descartes Felsefesinin ilkeleri ve Metafizik Düşünceler. Çeviren Çoşkun Şenkaya. Ankara: Dost, 2020. google scholar
• Timuçin, Afşar. Descartes’çı Bilgi Kuramının Temellendirilişi. İstanbul: Bulut, 2015. google scholar
• Wilson, Margaret Dauler. Descartes. New York: Routledge, 2005. google scholar