Erdem Epistemolojisinde Bilginin Fail Merkezli Yorumu
Öz
Bu makale, çağdaş epistemolojide giderek daha fazla önem kazanan erdem epistemolojisini bilginin fail merkezli yorumu çerçevesinde ele almaktadır. Edmund Gettier’in “gerekçelendirilmiş doğru inanç” (justified true belief – JTB) modeline yönelttiği eleştirilerle başlayan bilgi tanımı krizi, içselcilik (internalism) ve dışsalcılık (externalism) tartışmalarını derinleştirmiş; bilginin yalnızca doğruluk ve gerekçelendirme ölçütleriyle değil, aynı zamanda epistemik failin karakteri ve entelektüel sorumluluğu bağlamında düşünülmesi gerektiğini göstermiştir. Bu bağlamda çalışma, erdem epistemolojisinin üç temel yaklaşımına odaklanmaktadır. Ernest Sosa’nın uygunluk (aptness) merkezli modeli, bilginin değerini rastlantısal doğruluktan ayırarak öznenin bilişsel yetkinliklerine dayandırır. John Greco’nun fail güvenirliği (agent reliabilism) kuramı, bu yetkinliklerin yalnızca güvenilir süreçler olarak değil, failin epistemik karakterine içkin kapasiteler olarak anlaşılması gerektiğini ileri sürer. Linda Zagzebski ise entelektüel erdemleri, doğruya yönelmiş kararlı motivasyonlarla bütünleşmiş ahlaki ve bilişsel karakter nitelikleri olarak tanımlar; böylece bilgi, bilişsel başarı ile etik sorumluluğun kesişiminde konumlandırılır. Makale, bu üç yaklaşımı karşılaştırarak erdem epistemolojisinin bilginin doğasına getirdiği özgün katkıyı ortaya koymaktadır. Buna göre bilgi, yalnızca nesnel doğrulukla tanımlanamaz; epistemik failin özerkliği, entelektüel karakteri ve doğruyu isteme yönelimi de bilginin koşulları arasında yer alır. Dolayısıyla erdem epistemolojisi, bilgi sorununu yalnızca teorik düzlemde değil; aynı zamanda pedagojik ve etik boyutlarıyla da yeniden düşünmeye çağıran bütüncül bir kuramsal zemin sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, bilginin fail merkezli bir yorumu üzerinden çağdaş epistemolojiye özgün bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aikin, Scott. Epistemology and the Regress Problem. London: Routledge, 2011. google scholar
- Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. Çev. Saffet Babür. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2004. google scholar
- Axtell, G. (2000). Introduction. In G. Axtell (Ed.), Knowledge, belief, and character: Readings in virtue epistemology (ss. xi–xxix). Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers.. google scholar
- Barnes, Gregory P. “Resolving the Responsibilism Dilemma.” Monist 85, no. 3 (2002): 415–420. https://doi.org/10.5840/monist200285321. google scholar
- Başdemir, Hasan Yücel. “Gettier ve Bilgide Şans Unsuru.” Felsefe Dünyası 2009/2, no. 50 (2009): 121–140. google scholar
- — ——. Çağdaş Epistemolojide Bilginin Tanımı Sorunu. İstanbul: Hitit Kitap, 2011. google scholar
- Batak, Kemal. “Ernest Sosa’nın Erdem Epistemolojisi.” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18, no. 34 (2016): 1–29. https://doi.org/10.17335/sakaifd.292618. google scholar
- Bernecker, Sven. “Agent Reliabilism and the Problem of Clairvoyance.” Philosophy and Phenomenological Research 76, no. 1 (2008): 164–172. [suspicious link removed]. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çağdaş Felsefe
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Fikret Yılmaz
*
0000-0003-3289-4152
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
7 Ocak 2026
Gönderilme Tarihi
14 Nisan 2025
Kabul Tarihi
23 Eylül 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 63