Osmanlı-Türk Psikiyatrisinde Kraepelin

Öz

Alman psikiyatrist Emil Kraepelin’in (1856-1926) günümüz psikiyatrisinde çağdaş kavramların oluşturulmasında ve hastalıkların sınıflandırılmasında önemli yeri vardır. Hastalıkların sınıflandırılmasıyla ilgili koymuş olduğu ilkeler, adlandırmalar ve sınıflamalar günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Kraepelin yalnızca Almanya’dan değil dünyanın farklı ülkelerinden pek çok nöropsikiyatristin yetişmesine katkıda bulunmuştur. Kraepelin’in Osmanlı ve Türkiye psikiyatri tarihinde ise özel bir önemi ve Türkiye’de psikiyatrinin şekillenmesinde ciddi bir etkisi vardır. Osmanlı son döneminden başlayarak, Türkiye’de psikiyatrinin kurumsallaşmasında önemli katkıları olan üç farklı kuşaktan hekimler, Kraepelin ekolünde yetişmiş ve bizzat onun yanında çalışma imkânı bulmuştur. Bu makalede Kraepelin’in Osmanlı-Türkiye psikiyatrisine etkisi ve Türkiye’de farklı kuşaklardan psikiyatristlerin Kraepelin ile ilişkileri ve hakkındaki düşünceleri incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Emil Kraepelin
• Luigi Mongeri sen.
• Luigi Mongeri jun.
• Raşid Tahsin Tuğsavul
• Mazhar Osman Uzman
• Psikiyatri tarihi

Kraepelin in Ottoman-Turkish Psychiatry

Öz

Emil Kraepelin (1856-1926), a German psychiatrist, had a significant role in the development of contemporary principles in psychiatry and disease classification. The principles, the nomenclature, and the classifications he devised for diseases are still in use today. Kraepelin was instrumental in the training of many neuropsychiatrists not only in Germany but all over the world. Kraepelin holds a distinctive place in Ottoman-Turkish psychiatric history and had a significant impact on the shaping of psychiatry in Turkey. Starting in the late Ottoman period, three generations of physicians who contributed significantly to the institutionalization of psychiatry in Turkey were taught in Kraepelin’s school and had the opportunity to work directly under him. This article investigates Kraepelin’s impact on Ottoman-Turkish psychiatry and the relationship between Kraepelin and psychiatrists of different generations in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Emil Kraepelin
• Luigi Mongeri sen.
• Luigi Mongeri jun.
• Raşid Tahsin Tuğsavul
• Mazhar Osman Uzman
• History of psychiatry

Kaynakça

1. Max-Planck-Institut für Psychiatrie, Historisches Archiv, Münih. google scholar
2. Tartu Üniversitesi Kütüphanesi Fotoğraf Koleksiyonu, Tartu. google scholar
3. Adasal, Rasim. “Toptaşı’ndan Bakırköy’e.” Bakırköy’de 50 Yıl, editör Faruk Bayülkem içinde 118-121. İstanbul: İstanbul Matbaa Meslek Lisesi, 1977. google scholar
4. Aksel, İhsan Şükrü. Psikiyatri Ders Kitabı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 1945. google scholar
5. Arkonaç, Oğuz. Psikiyatrik Semptomlar ve Sendromlar. İstanbul: Bakırköy Akıl Hastanesi Vakfı, 1983. google scholar
6. Artvinli, Fatih. “Deliliğin Aynası: Osmanlı’dan Günümüze Ruhsal Bozuklukların Toplumsal ve Tıbbi Sınıflandırması.” Klinik Psikoloji: Bilim ve Uygulama, editörler Mehmet Eskin, Çiğdem G. Dereboy ve Nuray Karancı içinde 317-338. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, 2020. google scholar
7. Artvinli, Fatih. “Osmanlı Devleti’nde Adli Psikiyatri: Dr. Luigi Mongeri’nin Raporları, Tespitleri ve Bir Vaka Örneği.” Kebikeç 47 (2019): 233-268. google scholar
8. Artvinli, Fatih. “Pinel of İstanbul: Dr Luigi Mongeri (1815-82) and the Birth of Modern Psychiatry in the Ottoman Empire.” History of Psychiatry 29, 4 (2018): 424-437. google scholar

9. Artvinli, Fatih. “Toptaşı Bimarhanesi Sertabibi Dr. Avram de Castro: Bir Biyo-bibliyografi.” Osmanlı Bilimi Araştırmaları 13, 2 (2012): 85-97. google scholar
10. Artvinli, Fatih. Delilik, Siyaset ve Toplum: Toptaşı Bimarhanesi (1873-1927), 3. bs. İstanbul: Telemak, 2013. google scholar
11. Artvinli, Fatih. “More than a Disease: The History of General Paralysis of the Insane in Turkey.” Journal of the History of the Neurosciences 23, 2 (2014): 127-139. google scholar
12. Artvinli, Fatih, Şahap Erkoç ve Fulya Kardeş. “Two Branches of the Same Tree: A Brief History of Turkish Neuropsychiatric Society (1914-2016).” Archives of Neuropsychiatry 54, 4 (2017): 364-371. google scholar
13. Artvinli, Fatih ve Şeref Etker. “Bimarhaneler ve Mecanin Yönetimi: İki Taslak ve Süregelen Tartışma.” Osmanlı Bilimi Araştırmaları 9, 2 (2013): 1-40. google scholar
14. Artvinli, Fatih, Merve Kardelen Bilir Uslu, “On a Long, Narrow Road: The Mental Health Law in Turkey.” International Journal of Law and Psychiatry 86 (2023): 101845. google scholar
15. Aydın, Zuhal. “Raşid Tahsin’in Berlin’de Yapılan IV. Uluslararası Akliye ve Asabiye Kongresi’nde Sunduğu Bildiri.” Yeni Symposium 37 (1999): 29-32. google scholar
16. Aykut, Ebru. “Herculine Barbin, “Hüviyet” ve Osmanlı’nın Tardieu’sü Doktor İbrahim Şevki.” Herculine Barbin, Nam-ı diğer Alexina B., çeviri Sezin Boyabatlı, transliterasyon Ebru Aykut içinde 229-252. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2019. google scholar
17. Başaran, Cem Hakan. “Prof. Tbp. Mirliva Julius Wieting Tarafından Yazılan “Gülhane Hakkında Üçüncü Lâyiha” Adlı Eserin Çeviri Yazısı.” Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları sayı 24 (2018): 53-81. google scholar
18. Berrios German E. ve Renate Hauser. “The Early Development of Kraepelin’s Ideas on Classification: a Conceptual History.” Psychological Medicine 18 (1988): 813-821. google scholar
19. Cimilli, Can ve Levent Küey. “Türkiye Psikiyatri Derneği ve Psikiyatri Topluluğunun Uluslararası İlişkileri.” Türkiye’de Psikiyatrinin Örgütsel Belleği içinde 75-82. Ankara: Türkiye Psikiyatri Derneği, 2010. google scholar
20. Comptom Wilson M. ve Samuel B. Guze. “The neo-Kraepelinian Revolution in Psychiatric Diagnosis.” European Archive of Psychiatry and Clinical Neuroscience 245 (1995): 196-201. google scholar
21. Decker, Hannah S. “How Kraepelinian was Kraepelin? How Kraepelinian are the neo-Kraepelinians? -from Emil Kraepelin to DSM-III.” History of Psychiatry 18, 3 (2007): 337-360. google scholar
22. Dölen, Emre. Türkiye Üniversite Tarihi I, Osmanlı Döneminde Darülfünun 1863- 1922. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2009. google scholar
23. Engstrom, Eric J. “On the Question of Degeneration by Emil Kraepelin (1908).” History of Psychiatry 18, 3 (2007): 389-04. google scholar
24. Engstrom, Eric J. “Kraepelin, Social Section.” A History of Clinical Psychiatry: The Origin and History of Psychiatric Disorders, editörler German E. Berrios ve Roy Porter içinde 292-301. London & New Brunswick, NJ: Athlone Press, 1995. google scholar
25. Engstrom, Eric J. Clinical Psychiatry in Imperial Germany: A History of Psychiatric Practice. Ithaca: Cornell University Press, 2003. google scholar
26. Engstrom, Eric J., Matthias M. Weber ve Wolfgang Burgmair. “Emil Wilhelm Magnus Georg Kraepelin (1856-1926).” The American Journal of Psychiatry 163, 10 (2006): 1710. google scholar
27. Erkoç, Şahap. “Mazhar Osman ve Alzheimer.” Artimento 1 (1999): 68-71. google scholar
28. Erkoç, Şahap. “Mazhar Osman ve Türk Psikiyatrisi.” Mazhar Osman ve Dönemi Mecnunları Mekanları Dostları, editörler Şahap Erkoç ve Olcay Yazıcı içinde 3-4. İstanbul: Argos İletişim Hizmetleri, 2006. google scholar
29. Erkoç, Şahap. “Türkiye’de Modern Psikiyatrinin Başlangıcı ve Avni Mahmud’un Muhtasar Emraz-ı Akliye kitabı.” 3P Dergisi 9, 1 (2001): 123-126. google scholar
30. Erkoç, Şahap ve Fatih Artvinli. “Osmanlı Devleti’nde Modern Psikiyatrinin Öncüsü: Dr. Luigi Mongeri.” Hayat Sağlık 4 (2011): 58-61. google scholar
31. Erkoç, Şahap ve Fatih Artvinli. “Yabancılaşmak mı Delirmek mi? Psikiyatriden Ödünç Bir Kavram: Alienation.” Psikeart sayı 17 (2011): 7-11. google scholar
32. Erkoç, Şahap ve Tarık Kutlar. “Uluslararası Bir Kongrede Sunulan İlk Türk Psikiyatri Bildirisi: ‘Türkiye’de Ruh Hastalıkları ve Psikiyatri’.” 3P Dergisi 9, 2 (2001): 295-304. google scholar
33. Erkoç, Şahap ve Tarık Kutlar. “76 Yıl Önce Kraepelin’e Armağan Olarak Yayınlanmış Tarihi Bir Yazı: Türkiye’de Psikiyatrinin Tarihçesi.” Tıp Tarihi Araştırmaları sayı 11 (2003): 177-183. google scholar
34. “Etibba-i Fahriyeden Emraz-i Akliye ve Asabiye Mütehassısı Kolağası Raşid Tahsin Efendinin Terceme-i Hali.” Hamidiye Etfal Hastahane-i Alisi İstatistik Risalesi, İkinci Sene. Dersaadet, 1317. google scholar
35. Fahreddin Kerim [Gökay]. “Kraepelin’in Yetmişinci Yıl Dönümü Münasebetiyle Dediklerim.” İstanbul Seririyatı 7, 11 (1926):1106-1110. google scholar
36. Fahreddin Kerim [Gökay]. “Şerefli bir Vedâ’-ı İlmî.” İstanbul Seririyatı 3, 5 (1922): 28-30. google scholar
37. Fahreddin Kerim [Gökay]. Ruh Hastalıkları, 2. Baskı. İstanbul: Kader Matbaası, 1928. google scholar
38. Fahreddin Kerim [Gökay]. “Bakırköy Sinir ve Akıl Hastalıkları Hastanesi’nin 50. Yılı Dolayısıyle Tarihi Günlere Bakış.” Bakırköy’de 50 Yıl, editör Faruk Bayülkem içinde 98-105. İstanbul: İstanbul Matbaa Meslek Lisesi, 1977. google scholar
39. Feighner, John, Eli Robins, Samule B. Guze, Robert A. Woodruff, George Winokur, ve Rodrigo Munoz. “Diagnostic Criteria for Use in Psychiatric Research.” Archives of General Psychiatry 26,1 (1972): 5763. google scholar
40. Gerhard, Uwe-Jens. “Theodor Ziehen (1862-1950).” American Journal of Psychiatry 161/8 (2004): 1369. google scholar
41. Gözütok, Tarık Tuna. “İlk Türkçe Psikiyatri Tarihi: Avni Mahmud’un Muhtasar Emrâz-ı Akliyye Kitabının İlk Bölümü.” Dört Öge 7, 14 (2018): 177-210. google scholar
42. Hippius, Hans, Hans-Jürgen Möller, Norbert Müller, ve Gabriele Neundörfer. Die psychiatrische Klinik der UniversitatMünchen, 1904-2004. Heidelberg, Springer Medizin Verlag, 2005. google scholar
43. Hirschmüller, Albrecht. “The Development of Psychiatry and Neurology in the Nineteenth Century.” History of Psychiatry 10, 40 (1999): 395-423. google scholar
44. Hoff, Paul. “The Kraepelinian Tradition.” Dialogues in Clinical Neuroscience 17, 1 (2015): 31-41. google scholar
45. Hoff, Paul. “Ludwig Binswanger (1852-1929).” American Journal of Psychiatry 159, 4 (2002): 538. google scholar
46. Holdorff, Bernd. “Founding Years of Clinical Neurology in Berlin Until 1933.” Journal of the History of the Neurosciences 13, 3 (2014): 223-238. google scholar
47. Hüseyin Hulki. “Fünun ve Edebiyat: İntihar ve Fikr-i İntiharın Sirayeti.” Mizan 19, 30 Cemaziyelevvel 1304 (24 Şubat 1887). google scholar
48. İhsan Şükrü [Aksel]. “Münih’de Taharriyat-ı İlmiye Müessesinin Sene-i Devriyesi.” İstanbul Seririyatı 3, 4 (1922): 19-22. google scholar
49. İhsan Şükrü [Aksel]. “Kraepelin için.” İstanbul Seririyatı 7, 11 (1926): 1110-1111. google scholar
50. İhsan Şükrü [Aksel] ve Fahreddin Kerim [Gökay]. “Die Geschichte der Psychiatrie in der Türkei.” Zeitschrift für Psychiatrie und Psychisch-Gerichtliche Medizin 48 (1926): 403-407. google scholar
51. İzzeddin Şadan [Biril]. “Hatırat.” Bakırköy’de 50 Yıl içinde 130-136. İstanbul: İstanbul Matbaa Meslek Lisesi, 1977). google scholar
52. İzzeddin Şadan [Biril]. “Dr. Raşit Tahsin Öldü- Ölülere Ancak Hakikati Borçluyuz.” Yeni Adam 115 (1936): 5. google scholar
53. Jablensky, Assen. “Kraepelin’s Legacy: Paradigm or Pitfall for Modern Psychiatry?.” European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 245, 4-5(1995): 186-188. google scholar
54. Jablensky, Assen. “Living in a Kraepelinian World: Kraepelin’s Impact on Modern Psychiatry.” History of Psychiatry 18, 3 (2007): 381-388 google scholar
55. Joseph, Jay ve Norbert A. Wetzel. “Ernst Rüdin: Hitler’s Racial Hygiene Mastermind.” Journal of the History of Biology 46, 1 (2013): 1-30. google scholar
56. Koptagel-İlal, Günsel. “Son 100 Yılda Türkiye’de Genel Çizgileriyle Psikiyatri ve Psikosomatik Hekimliğin Gelişimi.” Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Dergisi - Özel Ek Sayı 12 (Temmuz 1981): 355-372. google scholar
57. Köknel, Özcan. “1900-1950 Yılları Arasında Türkiye’de Psikiyatri.” Türkiye’de Psikiyatrinin Örgütsel Belleği içinde 329-343. Ankara: Türkiye Psikiyatri Derneği, 2010. google scholar
58. Kraepelin, Emil. Compendium der Psychiatrie. Zum Gebrauche für Studirende und Aerzte. Leipzig: A. Abel, 1883. google scholar
59. Kraepelin, Emil. Einführung in die Psychiatrische Klinik. Leipzig: Verlag von Johann Ambrosius Barth, 1916. google scholar
60. Kraepelin, Emil. Memoirs, editör H. Hippius. Berlin: Springer-Verlag, 1987. google scholar
61. Kraepelin, Emil. Briefe und Dokumente II: 1876-1926, editörler Wolfgang Burgmair, Eric J. Engstrom, ve Matthias M. Weber. München: Belleville, 2019. google scholar
62. Mahmud, Avni. Muhtasar Emraz-ı Akliye. İstanbul: Ahmed İhsan ve Şurekası Matbaacılık Osmanlı Şirketi, 1326 (1910). google scholar
63. Marmara, Rinaldo. Osmanlı Hoşgörüsünün Tanığı Lape Hastanesi (1858-2008). İstanbul: Büyükşehir Belediyesi Yayını, 2009. google scholar
64. Mazhar Osman [Uzman]. “Kraepelin Öldü.” İstanbul Seririyatı 8, 7 (1926): 307-313. google scholar
65. Mazhar Osman [Uzman]. “Kraepelin.” İstanbul Seririyatı 7, 11 (1926): 1103-1106. google scholar
66. Mazhar Osman [Uzman]. Akıl Hastalıkları, 2. bs. İstanbul: Kader Matbaası, 1935. google scholar
67. Mazhar Osman [Uzman]. Tababet-i Ruhiye, 3.bs. İstanbul: Kader Basımevi, 1941. google scholar
68. Mongeri [Jun.], Luigi. “Die Aetiologie und die Behandlung der Puerperalpsychosen.” Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie und psychisch-gerichtliche Medicin 57, 2-3 (1900): 397-400. google scholar
69. Mongeri [Jun.], Luigi. Patologia speciale delle malattie mentali, con sommarie considerazioni medico legali per gli studenti, medici pratici e giuristi. Milano: U. Hoepli, 1907. google scholar
70. “Necrologie.” Archivio Italiano Per Le Malattie Nervose E Mentali, Rivista sperimentale di freniatria e medicina legale delle alienazioni mentali, organo della SocietafreniatricaItaliana, 49 (1912): 279. google scholar
71. Palm, Ulrich ve Hans-Jürgen Möller. “Reception of Kraepelin’s Ideas 1900-1960.” Psychiatry and Clinical Neursosciences 65, 4 (2011): 318-325. google scholar
72. Raschid Tahssin Bey [Tuğsavul]. “Die Geisteskrankheiten und die Psychiatrie in der Türkei.” IV Internationaler Kongress zur Fürsorge für Geisteskranke, Berlin Oktober 1910 içinde 510-519. Berlin: Halle a. S. Carl Marhold Verlagsbuchhandlung, 1911. google scholar
73. Raşid Tahsin [Tuğsavul]. Berlin Emraz-ı Akliye ve Asabiye Kongresi. İstanbul: Ahmet İhsan ve Şürekâsı Matbaacılık Osmanlı Şirketi, 1910. google scholar
74. Raşid Tahsin [Tuğsavul]. Seririyat-ı Akliye Dersleri. İstanbul: Arşak Garoyan Matbaası, 1336 (1920). google scholar
75. Raşit Tahsin [Tuğsavul]. Berlin Emraz-ı Akliye ve Asabiye Kongresi, yayına hazırlayan Ahmet Umut Hacıfevzioğlu, çeviren Betül Ünal. İstanbul: Sosyal Yayınlar, 2020. google scholar
76. Sanders, James L. “A Distinct Language and a Historic Pendulum: The Evolution of the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.” Archives ofPsychiatric Nursing 25, 6 (2011): 394-403. google scholar
77. Shorter, Edward. A Historical Dictionary ofPsychiatry. Oxford: Oxford University Press, 2005. google scholar
78. Shorter, Edward. A History of Psychiatry from the Era of the Asylum to the Age of the Prozac. New York: John Wiley&Sons, Inc., 1997. google scholar
79. Sorias, Soli. “Bilimsel Devrimler ve Yeni Kraepelincilik.” Klinik Psikiyatri Dergisi 14 (2011): 51-58. google scholar
80. Soyubol, Kutluğhan. “Turkey Psychoanalyzed, Psychoanalysis Turkified: The Case of İzzettin Şadan.” Comparative Studies ofSouth Asia, Africa and the Middle East 38, 1 (2018): 57-72. google scholar
81. Şehiraltı, Mine. “Raşid Tahsin [Tuğsavul]un “Seririyat-ı Akliye Dersleri” Adlı Kitabına Göre Akıl Hastalıkları.” Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları sayı 7 (2001): 35-44. google scholar
82. Taşkıran, Nimet. “Türkiye Hizmetinde Büyük Bir Hekim, Süleymaniye Bimârhânesinin Son Toptaşı’nın İlk Başhekimi Louis Mongeri.” Haseki Tıp Bülteni 11, 1 (1973): 1-18. google scholar
83. Unat, Ekrem Kadri. “Müderris Dr. Raşit Tahsin Tuğsavul.” 50 Yıl Önce Ölen 8 Büyük Türk Hekimi için Anma Töreni Kitabı, editör Ekrem Kadri Unat içinde 20-24. İstanbul: Türk Tıp Tarihi Kurumu, 1986. google scholar
84. Volkan, Vamık D. “Turkey.” World History of Psychiatry, editör John G. Howells içinde 383-399. New York: Brun- ner/Mazel, 1975. google scholar
85. Yıldız, Mustafa. “Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı DSM-5’in Türkçe Çevirisi Üzerine.” Türk Psikiyatri Dergisi 25, 3 (2014): 218-21. google scholar
86. Weber, M. Matthias. “Ernst Rüdin, 1874-1952: A German Psychiatrist and Geneticist.” American Journal of Medical Genetics 67, 4 (1996): 323-331. google scholar
87. Fleckner Uta. “Emanuel Mendel (1839-1907): Leben und Werk eines Psychiaters im Deutschland der Jahrhundertwende.” Doktora tezi, Freie Universitat Berlin, 1994. google scholar
88. Psychiatrische Klinik des Sachsischen Fachkrankenhauses für Psychiatrie und Neurologie Altscherbitz. Erişim 11 Mart 2023. https://www.skhltscherbitz.sachsen.de/fileadmin/user_upload/altscherbitz/pdf/Flyer/ Komprimiert_Grau_Psychiatriebroschuere_Aktualisierung_2020_-_05-03-2020_PanoramabildV2.pdf google scholar