Pervîn-i İ‘tisâmî’nin Divanında Bülbül İmgesi

Yıl 2025, Sayı: 47, 355 - 372, 22.10.2025

Saniye Simla Özçelik

https://doi.org/10.26650/jos.1696696

https://izlik.org/JA95KL79ZP

Öz

Aslı Farsça olan bülbül kelimesi sonradan Arapçaya geçmiş ve Doğu edebiyatlarında güçlü bir imge olarak yerini almıştır. Edebiyatta en yaygın kullanımıyla aşkla yanan ve sevgilisine (güle) ulaşma arzusuyla inleyen bir âşık olarak tasvir edilen bu metafor yüzyıllardır şairler için vazgeçilmez bir ilham kaynağı haline gelmiştir. Nitekim İran edebiyatında da şairlerin divanlarında bülbül ile ilgili mazmunlara sıklıkla yer verdiği görülür. Çalışma konumuzu teşkil eden İran’ın en önemli kadın şairlerinden Pervîn-i İ‘tisâmî’nin divanı incelendiğinde manzumelerinde tespit edilen unsurlardan birinin de bülbül imgesi olduğu görülmektedir. İran edebiyatında da sıkça rastlanan bir tema olarak bu manzumelerde bülbül genellikle çılgın aşık figürü şeklinde betimlenmektedir. Karşısında ise genellikle maşuk olarak gül imgesi yer alır; bülbül onun geçici güzelliğine hayran kalır ve vefasızlığından şikâyet eder. Bu imge, yalnızca romantik bir tema bağlamında değerlendirilmekle kalmayıp; şair tarafından, hayatın değişken doğası, zamanın kaçınılmaz akışı, sabır, kayıp ve kader gibi kavramların çok katmanlı bir biçimde yorumlanması ve aktarılması amacıyla da kullanılmaktadır. Bu çerçevede, çalışmamızda ilk önce Pervîn-i İ‘tisâmî ve yaşamı hakkında bilgi verildikten sonra şairin divanında yer alan ilgili seçme beyitler üzerinden bülbül imgesinin şiirlerde ele alınış biçimi incelenecek ve buradan yola çıkılarak şairin bakış açısı değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Pervîn-i İ‘tisâmî , Fars şiiri , Bülbül

The Nightingale’s Image in Parvin E’tesami Divan

https://izlik.org/JA95KL79ZP

Öz

The Persian word nightingale was later translated into Arabic and became a powerful image in Eastern literature. This metaphor, usually depicted as a lover burning with love and moaning with the desire to reach his beloved (rose), has become an indispensable source of inspiration for poets for centuries. In fact, poets in Iranian literature frequently include nightingale metaphors in their divans. Examining the divan of Parvin E’tesami, one of Iran’s most important female poets, which constitutes the subject of our study is examined it is seen that one of the elements identified in her verses is the image of the nightingale. As a common theme in Iranian literature, the nightingale is often depicted as a mad lover. The image of the rose as a lover is usually the opposite of him; the nightingale admires its transient beauty and complains about its unfaithfulness. This image is not only evaluated in the context of a romantic theme but also used by the poet to interpret and convey in a multi-layered way concepts such as the changing nature of life, the inevitable flow of time, patience, loss, and fate. In this study, we first provide information about Parvin E’tesami and her life. Then, we analyze how the image of the nightingale is handled in poems through selected couplets in the poet’s divan and evaluate the poet’s point of view.

Anahtar Kelimeler

Parvin E’tesami , Persian poetry , Nightingale

Kaynakça

• Ajend, Yakûb. Edebiyyât-i Novîn-i Îrân. Tahran: Emir Kebir, 1363hş. google scholar
• Aryenpûr, Yahya. Ez Nîmâ Tâ Rûzgâr-i Mâ. Tahran: Zevvar, 1382hş. google scholar
• Aslanoğlu, Osman. “Pervîn-i İ’tisâmî Divanı’nın Tahlili”. Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, 2014. google scholar
• Aristophanes. TheWasps The Poet and The Women The Frogs. Çev. David Barrrett. Canada: Penguin Books, 1964. google scholar
• Dihhudâ, Ali Ekber. Lugatnâme-yi Dihhudâ. Tahran: Danişgâh-ı Tahran, 1377 hş. google scholar
• İ’tisâmî, Ebu’l Feth. Mecmû‘a-i Makâlât ve Kıta‘ât-ı Eş‘âr ki be Münasebet-i Derguzeşt ve Evvelin Sal-i Vefât-ı google scholar
• Hânum-ı Pervîn-i İ‘tisami. Ferdin, 1381hş. google scholar
• İ‘tisâmî, Pervîn. Dîvân-i Pervîn-i İtisâmî. Tahran: Katre, 1381hş. google scholar
• Kurnaz, Cemal. “Bülbül”. DİA. VI: 485-486. İstanbul: TDV, 1992. google scholar
• Muhammedî, Hasan Alî. Ez Bahâr Tâ Şehriyâr. Tahran: 1372hş. google scholar
• Sabûr, Dâryûş. Ber-Kerân-ı bî kerân: Nigâhi be Şi’r-i Muasır-ı Farsi. Tahran: Suhan, 1382hş. google scholar
• Safâ, Zebîhullâh. Genc-i Sohen. Tahran: Dânişgâh-ı Tahran, 1340hş. google scholar
• Savi, Saime İnal. “Pervîn-i İ‘tisâmî”. DİA. XXXIV: 246-247. İstanbul: TDV, 2007. google scholar
• Yâhakkî, Muhammed Cafer. Çun Sebû-yi Teşne (Edebiyyât-i Muâsir- i Îrân). Tahran: Cami, 1375hş. google scholar
• Yıldırım, Nimet. “Pervîn-i İtisamî ve Şiiri”. Doğu Esintileri 11 (2019): 1-60. google scholar
• Zerrinkûb, Abdulhuseyn. Defter-i Eyyâm. Tahran: İlmi, 1374hş. google scholar