Malûl Gazilerin İş ve Yaşam Tatminlerine Etki Eden Hususlar

Yıl 2025, Sayı: 89, 186 - 215, 13.01.2026

Hasan Cem Demir

https://doi.org/10.26650/jspc.2025.89.1599342

https://izlik.org/JA32ZF36XK

Öz

Bu araştırma, statüsü ve rütbesi fark etmeksizin askerlik görevinin sebep ve tesirleri sonucunda yaralanmış ve tedavileri neticesinde kalıcı malûliyetlerine yasal olarak karar verilmiş malûl gazileri konu almıştır. Malûl gazilerin iş hayatlarının yanı sıra günlük hayatlarında da karşılaştıkları zorluklar ile yasal haklarıyla ilgili dile getirdikleri sorunların zaman içinde artma eğilimine girmiş olmasının yeterince dikkat çekmediği düşünülmektedir. Bundan ötürü “Malûl gaziler, kendilerine tanınmış istisnai haklara rağmen, özellikle çalıştıkları işleri de kapsayan yaşamlarından yeterince memnun mudur?” sorusuna cevap arayan bu çalışma, malûl gazilerin iş ve yaşam tatminlerini etkileyen hususları araştırmayı ve ulaşılan bulgular ile konuya yönelik bazı çözüm önerilerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Malûl gazilere ulaşma ve veri toplanması konularında yaygın şube yapısıyla çok sayıda üyeye sahip Türkiye Harp Malûlü Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri Derneğinin yönetimi destek sağlamıştır. Çevrimiçi olarak toplanan görüşler, öncelikle tanımlayıcı istatistik analizlerine tabi tutulmuş ve ölçekler bazında soruların sonuçları incelenmiştir. Sonrasında araştırma modelindeki değişkenler arasında ilişkilerin ortaya koyulması için korelasyon analizleri yapılmıştır. Ayrıca iş tatmini ve yaşam tatmini değişkenleri üzerinde öncelikle bağımsız değişkenler olmak üzere bazı demografik değişkenlerin de olası etkileri regresyon analizleri yoluyla irdelenmiştir. Sonuçta; malûl gazilerin iş tatmini üzerinde çalışma ortamında gazilerin malûliyetlerinin diğerlerince farkındalığı, gazilerin çalışmaya yönelik görüşleri ile mevzuat değişkenlerinin istatistiksel olarak anlamlı etkisi çıkmıştır. Malûl gazilerin yaşam tatmini üzerindeyse gaziliğe ilişkin mevzuat, malûliyet özlük hakları ile iş tatmini değişkenlerinin anlamlı etkileri olduğu bulunmuştur. Bunların dışında; yaş, çalışılan işteki ünvan ve toplam gelir demografik değişkenlerinin her iki bağımlı değişken üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkileri olduğu bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Malûliyet , Malûl Gaziler , İş Tatmini , Yaşam Tatmini

Issues Affecting the Job and Life Satisfaction of Disabled Veterans

https://izlik.org/JA32ZF36XK

Öz

The scope of this study encompasses soldiers of all statuses and ranks who were injured due to the causes and impacts of military actions, and their permanent disability was legally determined after their medical treatment, namely disabled veterans. The difficulties that disabled veterans encounter in their daily and work lives, and the concerns they express regarding their statutory rights, have tended to increase over time. Accordingly, this study seeks to answer the question, “Are disabled veterans sufficiently satisfied with their lives, including the jobs they work in?” and aims to investigate the issues affecting the work and life satisfaction of disabled veterans and to present some solution proposals regarding the problem with the findings obtained. The Management of the Turkish War Disabled Veterans, Martyr’s Widows and Orphans Association provided support to reach disabled veterans. This organization has numerous members in widespread branches. The opinions gathered online were first subjected to descriptive statistics analysis, and concise outcomes were submitted. Then, correlation analyses were performed to reveal the relationships between the variables in the research model. Furthermore, regression analyses were employed to assess the influence of demographic and independent variables on job satisfaction and life satisfaction. The results revealed that various factors, such as relevant legislative provisions, benefits and personal rights of disabled veterans, and job satisfaction variables, significantly affect veterans’ overall life satisfaction. In addition, the findings regarding the impacts of disability awareness in the working environment, veterans’ work-oriented opinions, and related legislation variables on veterans’ job satisfaction were statistically significant. Moreover, the demographic variables of age, job title, and total income had statistically significant effects on both dependent variables.

Anahtar Kelimeler

Disability , Disabled Veterans , Job satisfaction , Life Satisfaction

Kaynakça

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. https://www.aile.gov.tr/syggm/genel-mudurluk/gorevlerimiz/ google scholar
• Akın, M. (2008). Örgütsel Destek, Sosyal Destek ve İş/Aile Çatışmalarının Yaşam Tatmini Üzerindeki Etkileri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1 (25), 141-171. google scholar
• Başcıllar, M., (2021). Orduda Sosyal Hizmet: Terör Gazilerinin Ve Aile Üyelerinin Yaşam Deneyimleri, Sorunları ve Gereksinimleri. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara. google scholar
• Başcıllar, M., Güre, M. D. P., & Sakarya, H. (2023). Examination of the relationship between post-traumatic growth and social support and life satisfaction in wounded veterans in Turkey. Archives of psychiatric nursing, 47, 10–15. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2023.10.006 google scholar
• Başol, O. ve Çömlekçi, M. F. (2020). İş Tatmini Ölçeğinin Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması, Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 1 (2), 16-29 google scholar
• Bekmezci, M. ve Mert, İ. S. (2018). Yaşam Tatmini Ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenirlilik çalışması. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (8), 166-177. google scholar
• Booysen, C. (2008). A Study of the relationship between job satisfaction experienced by employees within a retail company and their organisational citizenship behaviour. (Unpublished Master’s Thesis). University Of The Western Cape, RSA. google scholar
• Davenport, K. E., Morgan, N. R., Balotti, B. A., Aronson, K. R., & Perkins, D. F. (2024). Underemployment, Compensation Dissatisfaction, Job Turnover, and Salary Change: How Are Post-9/11 Veterans Doing Three Years after Leaving the US Military? Journal of Veterans Studies, 10(3), pp. 1–18. DOI: https://doi.org/10.21061/jvs.v10i3.542 google scholar
• DeVellis, R. F. (2003). Scale Development Theory and Applications. (2nd Ed.). SAGE Publications. google scholar
• Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J., & Griffin, S. (1985). The Satisfaction With Life Scale. Journal of Personality Assessment, 49 (1), 71–75. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4901_13 google scholar
• Gause, L. R., Finn, J. A., Lamberty, G. J., Tang, X., Stevens, L. F., Eapen, B. C., & Nakase-Richardson, R. (2017). Predictors of Satisfaction With Life in Veterans After Traumatic google scholar
• Brain Injury: A VA TBI Model Systems Study. The Journal of head trauma rehabilitation, 32(4), 255–263. https://doi.org/10.1097/HTR.0000000000000309 google scholar
• George, J.M. & Jones, G.R. (2008). Understanding and Managing Organizational behavior, Fifth Edition, Pearson/Prentice Hall, New Yersey. google scholar
• Greenleaf, A. T., & Roessger, K. M. (2017). Effectiveness of Care Farming on Veterans' Life Satisfaction, Optimism, and Perceived Loneliness. The Journal of Humanistic Counseling, 56(2), 86-110. https://doi.org/10.1002/johc.12046 google scholar
• Haybron, D.M. (2007). Life satisfaction, ethical reflection, and the science of happiness. Journal of Happiness Studies, 8, 99-138. google scholar
• Hendrick, A., Binks, E., Ferguson, N., & Di Lemma, L. (2024). Unveiling the Influence of Competitive Sports on the Sense of Self and Identity of Disabled Veterans: A Systematic Review and Mixed-Methods Synthesis. Identity, 24(3), 194–212. https://doi.org/10.1080/15283488.2024.2346257 google scholar
• Hill & Ponton, (2024). Navigating the Civilian Workplace. (April 10, 2024). https://www.hillandponton.com/resources/navigating-the- civilian-workplace/ google scholar
• Hopman, W. M., Thompson,J. M., Sweet. J., VanTil L., VanDenKerkhof, E.G., Sudom, K., Poirier, A., and Pedlar, D. (2015). Multivariate assessment of health-related quality of life in Canadian Armed Forces Veterans after transition to civilian life. Journal of Military, Veteran and Family Health. 1:2, 61-70. https://doi.org/10.3138/jmvfh.2986 google scholar
• Hoppock, R. (1935). Job Satisfaction, Harper and Brothers, New York. google scholar
• Hoşoğlu, H. (2005). Malul gazi subay ve astsubayların kariyer planları ve çalışmaperformansları. (Yayın No. 186394). [Yüksek Lisans Tezi. Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. google scholar
• International Federation of Social Workers (IFSW). https://www.ifsw.org/what-is-social-work/global-definition-of-social-work/ google scholar
• (IVMF): Institute for Veterans and Military Families at Syracuse University, "Research Brief: "The Impact of Sport and Physical Activity on the Well-Being of Combat Veterans: A Systematic Review"" (2014). Institute for Veterans and Military Families. 279. https://surface.syr.edu/ivmf/279 google scholar
• Judge, T. A., Locke, E. a., Durham, C. C & Kluger, A. N. (1998). Dispositional Effects on Job and Life satisfaction: The Role of Core Evaluations. Journal of Applied Psychology, 83 (1), pp. 17-34. DOI: 10.1037/0021-9010.83.1.17 google scholar
• Kalmuk, J. (2024). Malul gazilerin deneyimlerinin orduda sosyal hizmet bağlamında,sağlamcılık ve hegemonik erkeklik açısından değerlendirilmesi. (Yayın No. 874779). [Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. google scholar
• Karataş, K., Aslan, H. ve Başcıllar, M. (2019). Hopelessness and Satisfaction With Life Among Disabled Veterans. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(1), 1-18. google scholar
• Kim, H., Kim, J., Lee, J., & Kim, J. (2022). Leisure Types, Coping, Happiness, and LifeSatisfaction among Veterans. American journal of health behavior, 46(3), 209–217. https://doi.org/10.5993/AJHB.46.3.1 google scholar
• Locke, E.A. (1976). The Nature and Causes of Job Satisfaction. In: Dunnette, M.D., Ed., Handbook of Industrial and Organizational Psychology, Vol. 1, 1297-1343. google scholar
• MacLean, M.B., VanTil,L., Sweet, J., Poirier, A., and McKinnon, K. (2018). Factors associated with work satisfaction among Veterans. Journal of Military, Veteran and Family Health.(4) 1, 33-41. https://doi.org/10.3138/jmvfh.2017-0013 google scholar
• Marques, S.C. & Pais-Ribeiro, J.L., Lopez, S.J. (2007). Validation of a Portuguese Version of the Students’ Life Satisfaction Scale. Applied Research in Quality of Life. 2. 83-94. https://doi.org/10.1007/s11482-007-9031-5 google scholar
• Martin, J., Martin, A., Snapp, E., & Dehghan, F. (2023). Wounded warriors: Multiple identities, physical activity and life satisfaction. Acta Universitatis Carolinae: Kinanthropologica, 59(1), 5-17. https://doi.org/10.14712/23366052.2023.1 google scholar
• Mercer, D. (1997). Job Satisfaction and the Secondary Headteacher: The Creation of a google scholar
• Model of Job Satisfaction. School Leadership & Management, 17, 57-67. google scholar
• Myers, D. G., & Diener, E. (1995). Who is happy? Psychological Science, 6 (1), 10–19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.1995.tb00298.x google scholar
• Nurdoğan, A. K. & Öztürk, M. (2018). Şehit Yakınları Ve Gazilerin Sosyal Dışlanmışlık Algısı Ve Yaşam Kalitesi. İş ve Hayat, 4 (7), 19-50. google scholar
• Oster, C., Morello, A., Venning, A. et al. (2017). The health and wellbeing needs of veterans: a rapid review. BMC Psychiatry 17, 414. https://doi.org/10.1186/s12888-017-1547-0 google scholar
• Polatcı, S. (2015). Örgütsel Ve Sosyal Destek Algılarının Yaşam Tatmini Üzerindeki Etkisi: İş Ve Evlilik Tatmininin Aracılık Rolü. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11 (2), 25- 44. google scholar
• Pound, T. (2019). Measuring Veteran Well-Being. Charlottetown PE: Research Directorate,Veterans Affairs Canada. Research Directorate Data Report. 8 April, 2019. http://publications.gc.ca/site/eng/9.884358/publication.html google scholar
• Pride Industries, .(n.d). Jobs for Disabled Veterans. https://www.prideindustries.com/work-with-pride/who-we-support/jobs-for-disabled-veterans google scholar
• Roy, D., Ross, J., & Armour, C. (2020). Making the transition: How finding a good job is a risky business for military Veterans in Northern Ireland. Military Psychology, 32(5), 428–441. https://doi.org/10.1080/08995605.2020.1785805 google scholar
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research onhedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141–166. google scholar
• Seligowski, A.V., Pless Kaiser, A., King, L.A., King, D.W., Potter, C. and Spiro III, A. (2012), google scholar
• Correlates of Life Satisfaction among Aging Veterans. Applied Psychology: Health and Well-Being, 4: 261-275. https://doi.org/10.1111/j.1758-0854.2012.01073.x google scholar
• Spector, P. E. (1997). Job satisfaction: Application, assessment, causes and consequences, Thousand Oaks, CA,Sage Publications, Inc. google scholar
• Swanepoel, B., Erasmus, B., Van Wyk, M. and Schenk, H. (2003). South African human resource management: theory and practice. Cape Town, South Afria. Juta Academic. google scholar
• Türkiye Harp Malûlü Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri Derneği. https://www.sehitgazi1915.org/ google scholar
• Veenhoven, R. (2000). “The four qualities of life: Ordering concepts and measures of the good life”, Journal of Happiness Studies, 1, ss. 1-39. google scholar
• Voya Financial. (Mart 2024). Disabled Veterans and employers: moving from surviving to thriving. https://www.voya.com/page/veterans- disabilities google scholar
• WHOQOL. (2012). The World Health Organization Quality of Life (WHOQOL) Programme on Mental Health, WHOQOL User Manual. https://www.who.int/tools/whoqol google scholar
• Yalçın, B. (2018). Algılanan örgütsel destek ve sosyal desteğin yaşam tatminine etkisi: TSK mensubu rütbeli gaziler üzerinde bir araştırma, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çankaya Üniversitesi, Ankara. google scholar
• Yeşilkanat, S. (1999). Olağanüstü Hal Bölgesinde askerlik yapan ve organ kaybı yaşayan malul gazilerin psikososyal tepkilerinin incelenmesi. (Yayın No. 99520). [Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri EnstitüsÜ]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. google scholar
• Zhang, Q., Wang, Y., Lin, Y. et al. From Handouts to Empowerment: Impacts of Policy Subsidies and Employment Support on the Well- Being of Disabled Veterans. J Happiness Stud 25, 110 (2024). https://doi.org/10.1007/s10902-024-00809-9 google scholar
• 1053 Sayılı Vazife Malullüklerinin Nevileri İle Dereceleri Hakkında Nizamname. google scholar
• 2330 Sayılı Nakdi Tazminat Ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun. google scholar
• 2847 Sayılı Türkiye Emekli Subaylar, Emekli Astsubaylar, Emekli Uzman Erbaşlar, Harp Malulü Gaziler, Şehit Dul Ve Yetimleri İle Muharip Gaziler Dernekleri Hakkında Kanun. google scholar
• 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. google scholar