The Beyoglu Fountains from the Era of Sultan Mahmud II

Öz

Water has been valuable for the continuity of humankind in every period from the past to the present. With factors such as technological developments in the architectural field such as aqueducts, waterways, fountains, and cisterns, water has been moved away from its source, and this has played a very important role in establishing new settlements. As one of the small-scale structures of Turkish–Islamic architecture, fountains have been built for the purposes of both charity and for satisfying needs. In this respect, fountains are important in terms of reflecting the cultural and aesthetic understanding of a period. Water shortages had arisen in Beyoglu due to its growing population. For this reason, fountain constructions in Beyoglu were carried out during the reign of Sultan Mahmud II both to satisfy needs and to reflect the ornamental style of the period. During periods when water architecture had been popular, the construction of fountains reflecting the architectural and decorative style of the period increased. Fountains from the reign of Sultan Mahmud II have an important place in Ottoman art in terms of showing architectural and ornamental changes in parallel with the changes the Ottoman Empire was undergoing in all areas. Within the scope of this study, nine fountains built in Beyoglu during the reign of Sultan Mahmud II have been chosen. These fountains have not been discussed in detail in any previous known study. The materials, decoration styles, epitaphs, and dimensions of the chosen fountain have been examined in detail. The study aims to transfer the dilapidated fountains to future generations as concrete examples of the period by trying to reveal its place in Turkish architecture. 

Anahtar Kelimeler

• Fountains
• Mahmut II
• Architecture
• Beyoglu
• Ottoman

II. Mahmut Dönemi Beyoğlu Çeşmeleri

Öz

İnsanoğlunun devamlılığı için su, geçmişten günümüze kadar her dönem değerli olmuştur. Mimari alanda gelişen teknoloji, su kemerleri, suyolları, çeşmeler, sarnıçlar gibi etmenlerle, su, kaynağından uzaklaşmış ve yeni yerleşim yeri kurulmasında oldukça önemli rol oynamıştır. Türk – İslam mimarisinin en küçük ölçekli yapılarından olan çeşmeler hem hayır hem de ihtiyacı karşılama amacı ile yapılmışlardır. Bu doğrultuda çeşmeler dönemin kültür ve estetik anlayışını yansıtması açısından önemlidir. Beyoğlu’nda artan nüfusa bağlı olarak bölgede su sıkıntısı ortaya çıkmıştır. Bu sebeple II. Mahmut döneminde Beyoğlu’nda çeşme inşası hem ihtiyaca karşılık verme amaçlı hem de dönemin süsleme üslubunu yansıtacak şekilde yapılmıştır. Su mimarisinin revaçta olduğu dönemlerde, dönemin mimari ve dekoratif üslubunu yansıtan çeşmelerin yapımı artmıştır. II. Mahmut dönemi çeşmeleri, Osmanlı Devleti’nin tüm alanlarda yaşadığı değişimlere paralel şekilde mimari ve süsleme değişimlerini göstermeleri açısından Osmanlı Sanatında önemli yer tutmaktadır. Bu çalışma kapsamında, II. Mahmut dönemi Beyoğlu’nda inşa edilen dokuz adet çeşme tespit edilmiştir. Araştırma dahilindeki çeşmeler daha önceki çalışmalarda detaylıca ele alınmamıştır. Tespit edilen çeşmelerin malzemeleri, süsleme üslubu, kitabeleri ve ölçüleri detaylı olarak incelenmiştir. Türk mimarisindeki yeri ortaya konmaya çalışılarak, dönemin birer somut örneği olan harap durumdaki çeşmelerin gelecek nesillere aktarılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çeşme
• II. Mahmut
• Mimari
• Beyoğlu
• Osmanlı

Kaynakça

1. Bayfidan (Tunçez), Dilek.“19. Yüzyıl Beyoğlu Çeşmeleri.” Yüksek Lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı, 2018. google scholar
2. Cezar, Mustafa. “Ondokuzuncu Yüzyılda Beyoğlu Neden ve Nasıl Gelişti.” XI. Türk Tarih Kongresi Bildirileri (5-9 Eylül 1990) içinde 2673-2690. VI.cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumları Yayınları, 1994. google scholar
3. Çeçen, Kazım. İstanbul’un Vakıf Sularından Taksim ve Hamidiye Suları. İstanbul: İSKİ Yayınları, 1992. google scholar
4. Denktaş, Mustafa. “Anadolu Türk Mimarisinde Çeşmeler.” Türkler Ansiklopedisi. VII: 872-877. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2012. google scholar
5. Egemen, Affan. İstanbul’un Çeşme ve Sebilleri. İstanbul: Arıtan Yayınevi, 1993. google scholar
6. Ertuğ, Necdet. İstanbul Tarihi Çeşmeler Külliyatı I. İstanbul: İSKİ Yayınları, 2006. google scholar
7. Ertuğ, Necdet. İstanbul Tarihi Çeşmeler Külliyatı II. İstanbul: İSKİ Yayınları, 2006. google scholar
8. Ertuğ, Necdet. İstanbul Tarihi Çeşmeler Külliyatı III. İstanbul: İSKİ Yayınları, 2006. google scholar

9. Eyice, Semavi. “Çeşme.” TDVİA. VIII: 277-287. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları, 1993. google scholar
10. İnalcık, Halil. “Hüsrev Paşa.” TDVİA. XIX: 37-40. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları, 1999. google scholar
11. Kara Pilehvarian, Nuran. “Osmanlı Çeşme Mimarisi.” Türkler Ansiklopedisi. VII:247-251. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2012. google scholar
12. Karahan, Abdülkadir. “Enderunlu Vasıf.” TDVİA. XI:189-190. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları, 1995. google scholar
13. Koç, Hamza. “İskeçeli Mir-i Alem-zade Rif’at ve Saki-Namesi.” Journal of Turkish Language and Literature Volume 3 Issue 4, (Autumn 2017):109-126. google scholar
14. Nirven, Saadi Nazım. İstanbul Suları. İstanbul: İstanbul Halk Basımevi, 1946. google scholar
15. Ödekan, Ayla. “Çeşme.” Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. I: 396-397. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 2008. google scholar
16. Özcan, Abdülkadir. “Halet Efendi”, TDVİA. XV:249-251. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları, 1997. google scholar
17. Saylan, İbrahim. “Yusuf Şükrü Harputî ve Eserlerinin Hadis Açısından Değeri.” Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimler Anabilim Dalı, 2008. google scholar
18. Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmani. Hazırlayan Nuri Akbayar. Çeviren Seyit Ali Kahraman. II. cilt. İstanbul: Tarih Vakfı Türk Yayınları, 1996. google scholar
19. Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmani. Hazırlayan Nuri Akbayar. Çeviren Seyit Ali Kahraman. V. cilt. İstanbul: Tarih Vakfı Türk Yayınları, 1996. google scholar
20. Tanışık, İbrahim Hilmi. İstanbul Çeşmeleri I İstanbul Ciheti. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1943. google scholar
21. Tanışık, İbrahim Hilmi. İstanbul Çeşmeleri II Beyoğlu ve Üsküdar Cihetleri. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1945. google scholar
22. Tanman, M. Baha. “Galata Mevlevihanesi.” TDVİA. XIII: 317-321. İstanbul: Türk Diyanet 1996. google scholar
23. Vakıf Su Tahlilleri 19. ve 20. Yüzyılda İstanbul Suları [İstanbul Su Külliyatı XIII]. Proje yöneticisi Ahmet Kala, Yayına hazırlayan Ahmet Tabakoğlu ve diğ. I. cilt. İstanbul: İSKİ Yayınları, 2000. google scholar
24. Vakıf Su Defterleri: Su Keşif Defteri (1842-1862) [İstanbul Su Külliyatı XXVII]. Proje yöneticisi Ahmet Kala, Yayına hazırlayan Ahmet Tabakoğlu ve diğ. I. cilt. İstanbul: İSKİ Yayınları, 2003. google scholar
25. Yakıt, İsmail. Türk - İslam Kültüründe EbcedHesabı ve Tarih Düşürme. İstanbul: Ötüken Yayınları, 1992. google scholar
26. Yüngül, Naci. Taksim Suyu Tesisleri. İstanbul: Sular İdaresi Yayınları, 1952. google scholar