Modern Metin Tenkidi ve Tesisi Usulünün Türkiye'ye Girişi

Öz

Bu makalede ele alınan konu, modern metin tenkidi usulünün Türkiye'ye girişidir. Daha önce doğrudan incelenmemiş bu konuda söylenegelenler Hellmut Ritter ve Ahmed Ateş'ten önce Türkiye’de metin tenkidine dair ciddi bir çalışma olmadığı yönündedir. Bu makalede esas olarak Türkiye'de İkinci Meşrutiyet'ten (1908) sonra başlayan tenkitli metin neşri faaliyetinin 1941'e kadarki serencamı ele alınmıştır. Bununla beraber söz konusu dönemi tarihî zeminine oturtabilmek için öncesi ve sonrasına da kısaca temas edilmiştir. Makale boyunca gösterilen eserlerden anlaşılmaktadır ki 1940'lı yıllara gelmeden önce Türkiye'de tenkitli metin neşrine dair önemli bir külliyat oluşmuş durumdaydı. Bunun en önemli âmili 19. asrın son çeyreğinden itibaren artmakta olan milliyetçilik cereyanıydı. Avrupa'yı takip eden âlimler kendi milletlerinin medeniyet bakımından Avrupalı milletlerle boy ölçüşebilecek bir seviyede olduğunu göstermek maksadıyla Türk kültürüne ait eski eserlerin neşrine özel bir önem vermekteydi. Tenkitli neşrin memlekete girip yayılmasında 1909 ila 1931 yıllarında faaliyet gösteren Tarih-i Osmani Encümeni’nin büyük tesiri vardır. 1910’lu yıllarda Türkoloji sahasında parlayan Fuad Köprülü, modern ilim anlayışının ülkeye tanıtılması ve yerleşmesinde büyük pay sahibi olduğu gibi metin tenkidinin öneminin kavranması noktasında da önemli hizmetler görmüştür. Bilhassa kuruluşundan (1924) 1939’a kadar başında bulunduğu Türkiyat Enstitüsü’nde çok faydalı işler yapmıştır. Tenkitli metin hazırlamak konusunda dönemin en fazla öne çıkan ismi Kilisli Rifat Bilge’dir. Ondan sonra İbnülemin Mahmud Kemal İnal hatırlanması gereken bir isimdir.

Anahtar Kelimeler

• Metin tenkidi
• tenkitli metin
• edisyon kritik
• filoloji
• Türkoloji

The Introduction of Modern Textual Criticism and Editing to Türkiye

Öz

This article discusses the subject of the introduction of modern textual criticism to Türkiye. What has been said about this matter up to now is that no serious activity had occurred regarding textual criticism in Türkiye until Hellmut Ritter, who had taught at Istanbul University Faculty of Letters since 1936, and his student Ahmed Ateş, who filled a huge gap in the field of philology with his 1942 article Metin Tenkidi Hakkında [On Textual Criticism]. This article discusses the critical texts published between the Second Constitutional Era (starting in 1908) and 1941 in Türkiye. However, in order to put the period within its historical context, the article will also briefly touch upon the years before and after this period. Before the 1940s, an important corpus of critical texts can be seen to have formed in Türkiye from the works shown throughout the article. The most important cause of this was the nationalist movement that had increased among the Turks since the last quarter of the 19th century. Turkish scholars who’d followed Europe gave special importance to the publication of old works on Turkish culture in order to show that their nation was at a level that could compete with European nations in terms of civilization. Tarih-i Osmani Encümeni [The Council of Ottoman History] was active between 1909 and 1931 and had great influence on the introduction and popularization of publishing critical texts in Türkiye. Fuad Köprülü, who shined in the field of Turkology in the 1910s and had provided a great contribution to the introduction and settlement of modern science in the country, served in having people understand the importance of textual criticism. He carried out very important works, especially in the Türkiyat Enstitüsü [Institute of Turkology], which he’d founded in 1924 and directed until 1939. The most prominent name of the period in terms of those producing critical texts was Kilisli Rifat Bilge, followed by İbnülemin Mahmud Kemal İnal as another name to be remembered.

Anahtar Kelimeler

• Textual criticism
• critical text
• critical edition
• philology
• Turkology

Kaynakça

1. Ahmed bin Mahmud Yüknekî (1334). Hibetü’l-hakâyık (Necib Asım, haz.). İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
2. Arat, Reşid Rahmeti (2006). Atebetü’l-hakayık. Ankara: Türk Dil Kurumu. google scholar
3. Arat, Reşid Rahmeti (2007). Kutadgu bilig. Ankara: Türk Dil Kurumu. google scholar
4. Âşık Derdli (1928). Âşık Derdli - hayatı, divanı (Ahmed Talat, haz.). Bolu: Vilayet Matbaası. google scholar
5. Âşıkpaşazâde (1332). Âşıkpaşazâde târîhi. İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
6. Azîz bin Erdeşîr Esterâbâdî (1928). Bezm ü rezm. İstanbul: Evkaf Matbaası. google scholar
7. Celâleddin Devvânî (1331). Arznâme. Milli Tetebbular Mecmuası, 5, 273-305. google scholar
8. El-kavânînü’l-külliyye li-zabti’l-lügati’t-Türkiyye (1928). İstanbul: Evkaf Matbaası. google scholar

9. Ergun, Sadeddin Nüzhet [tarihsiz]. Aşık Ömer - hayatı ve şiirleri. İstanbul: Semih Lütfü Kitabevi. google scholar
10. Esîrüddîn Ebû Hayyân el-Endülüsî (1931). Kitâb al-idrâk li-lisân al-Atrâk (Ahmet Caferoğlu, haz.). İstanbul: Evkaf Matbaası. google scholar
11. Es-Seyyid Cemâleddin İbnü’l-Mühennâ (1340 [hicrî] - 1338 [rumi]). Kitâbu hilyeti’l-insân ve halbeti’l-lisân (Kilisli Muallim Rıfat, haz.). İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
12. Evliya Çelebi (1928). Evliya Çelebi seyahatnamesi, VII. İstanbul: Devlet Matbaası. google scholar
13. Evliya Çelebi (1928). Evliya Çelebi seyahatnamesi, VIII. İstanbul: Orhaniye Matbaası. google scholar
14. Evliya Çelebi Mehmed Zıllî İbn Derviş (1314). Evliya Çelebi seyahatnamesi, I. İstanbul: İkdam Matbaası. google scholar
15. Gökyay, Orhan Şaik (1938). Dede Korkut. İstanbul: Arkadaş Basımevi. google scholar
16. Halil Edhem (1326). Âl-i Germiyân kitâbeleri. TOEM, II, 112-28. google scholar
17. Halil Edhem (1327a). İstanbul’da en eski Osmanlı kitâbesi. TOEM, VIII, 484-97. google scholar
18. Halil Edhem (1327b). Kitâbeler nasıl kayıt ve zapt olunmalıdır. TOEM, X, 626-39. google scholar
19. Hersekli Arif Hikmet Bey (1335). Divan. İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
20. İbni Sina (2014). Edviye-i kalbiye (Kilisli Rıfat Bilge, haz.). Büyük Türk Filozof ve Tıb Üstadı İbni Sina: Şahsiyeti ve Eserleri Hakkında Tetkikler kitabı içinde (s. 717-856), Ankara: Türk Tarih Kurumu. google scholar
21. Kânûnnâme-i Âl-i Osman (1329). İstanbul: Ahmed İhsan ve Şürekası Matbaacılık Osmanlı Şirketi. google scholar
22. Kânûnnâme-i Âl-i Osman (1330). İstanbul: Ahmed İhsan ve Şürekası Matbaacılık Osmanlı Şirketi. google scholar
23. Kastamonulu Latîfî (1314). Tezkire-i Latîfî. İstanbul: İkdam Matbaası. google scholar
24. Köprülüzade Mehmed Fuad (1930). 'XVII nci asır saz şairlerinden Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman hikâyesi. İstanbul: Evkaf Matbaası. google scholar
25. Leskofçalı Galib Bey (1335). Divan. İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
26. Lüfti Paşa (1341). Tevârîh-i Âl-i Osmân. İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
27. Mahmud bin el-Hüseyin bin Muhammed el-Kaşgarî (1333-1335). Kitâbu divânı lügâti’t-Türk, I-III, İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
28. Mehmed Sadık (2006). Üss-i lisân-ı Türkî (Recep Toparlı- Ali Ilgın, haz.). Ankara: Türk Dil Kurumu. google scholar
29. Mevlânâ (1356). Mevlânânın mektubları (Ahmed Remzi Akyürek, haz.). İstanbul: Sebat Basımevi. google scholar
30. Mevlânâ (1937). Mevlânâ’nın yedi öğüdü (Ahmed Remzi Akyürek, haz.). İstanbul: Bozkurt Basımevi. google scholar
31. Muhammed b. ‘Alî az-Zahîrî as-Samarqandî (1948). Sindbâd-nâme (Ahmed Ateş, haz.), İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. google scholar
32. Muhammed b. ‘Omar ar-Râdûyânî (1949). Kitâb tarcumân al-balâga (Ahmed Ateş, haz.). İstanbul: İbrahim Horoz Basımevi. google scholar
33. Mustafa Âlî (1926). Menâkıb-ı hünerverân. İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
34. Mükrimin Halil (1339-1340), Feridun Bey münşeatı, Târîh-i Osmânî Encümeni Mecmûası, 62-77, 161 google scholar
35. 168; Türk Tarih Encümeni Mecmuası, 1(78), 37-46; 2(79), 95-104; 4(81), 216-226. google scholar
36. Müstakimzâde Süleyman Sa’deddin Efendi (1928). Tuhfe-i hattâtîn. İstanbul: Devlet Matbaası. google scholar
37. Necib Asım (1341). Orhun abideleri. İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
38. Nedim (1338[rumi]-1340[hicri]). Nedim divanı (Halil Nihad, haz.). İstanbul: İkdam Matbaası. google scholar
39. Nihad Sami Banarlı (1939). XIV. asır anadolu şairlerinden Ahmedî’nin Osmanlı tarihi dâsitân-ı tevârîh-i mülûk-ı âl-i Osmân ve Cemşîd ve Hurşîd mesnevîsi. İstanbul: Bürhaneddin Matbaası. google scholar
40. Orkun, Hüseyin Namık (1994). Eski Türk yazıtları. Ankara: Türk Yazıtları. google scholar
41. Pertev Naili (1931). Köroğlu destanı. İstanbul: Evkaf Matbaası. google scholar
42. Sadeddin Nüzhet (1927). Halk şairleri - ikinci kitap - Karacaoğlan. Konya: Vilayet Matbaası. google scholar
43. Sadettin Nüzhet (1933). Neşâtî - hayatı ve eserleri. İstanbul: Kanaat Kütüphanesi. google scholar
44. Sadettin Nüzhet (1933). Rami Paşa - hayatı ve eserleri. İstanbul: Kanaat Kütüphanesi. google scholar
45. Sadettin Nüzhet (1933). Sabûhî - hayatı ve eserleri. İstanbul: Kanaat Kütüphanesi. google scholar
46. Sadettin Nüzhet (1933). Şeyhülislam Bahayi - hayatı ve eserleri. İstanbul: Kanaat Kütüphanesi. google scholar
47. Sâ’î (1315). Tezkiretü’l-bünyân. İstanbul: İkdam Matbaası. google scholar
48. Silahdar Fındıklı Mehmed Ağa (1928). Silahdar tarihi, I-II. İstanbul: Orhaniye Matbaası. google scholar
49. Sultan Veled (1341). Dîvânı Türkî-i Sultân Veled (Veled Çelebi-Kilisli Muallim Rifat, haz.). İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
50. Şeyh Mesud bin Osman (1340[rumi]-1342[hicri]). Ferhengnâme-i Sadi tercümesi (Kilisli Muallim Rifat, haz.). İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
51. Şeyhülislam Yahya (1334). Divan-ı Yahya. İstanbul: Matbaa-i Âmire. google scholar
52. Tâcîzâde Cafer Çelebi (1331). Mahrûse-i İstanbul fetihnâmesi. İstanbul: Ahmed İhsan ve Şürekası Matbaacılık Osmanlı Şirketi. google scholar
53. Tarlan, Ali Nihad (1945). Hayâlî Bey dîvânı. İstanbul: Bürhaneddin Erenler Matbaası. google scholar
54. Tarlan, Ali Nihad (1950). Fuzulî divanı - gazel, musammat, mukatta’ ve ruba’î kısmı (edisyon kritik ve transkripsyon). İstanbul: Üçler Basımevi. google scholar
55. Taşköprîzade Ahmed Efendi (1313). Mevzûâtu’l-‘ulûm (Kemaleddin Mehmed Efendi, çev.). İstanbul: İkdam Matbaası. google scholar
56. Tursun Bey (1330). Târîh-i Ebu’l-Feth. İstanbul: Ahmed İhsan ve Şürekası Matbaacılık Osmanlı Şirketi. google scholar
57. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1940). Osmanlı Devleti zamanında kullanılmış olan bazı mühürler hakkında bir tetkik. Belleten, 4(16), 495-544. google scholar
58. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1941a). Tuğra ve pençeler ile ferman ve buyruldulara dair. Belleten, 5(17-18), 101-157. google scholar
59. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1941b). Buyruldı. Belleten, 5(19), 289-318. google scholar
60. Ziya Paşa (1342[hicri]-1924[miladi]). Külliyât-ı Ziyâ Paşa - nazım kısmı - (Süleyman Nazif, haz.). google scholar
61. İstanbul: Yeni Matbaa. google scholar
62. A. [Mehmed Arif] (1331). Kitâbiyât. Milli Tetebbular Mecmuası, 2(4), 171-90. google scholar
63. Ahmed Rifat (1328). Otuz ders yâhud yeni sarf-ı Arabî. İstanbul: Ruşen Matbaası. google scholar
64. Akgün, Nilgün (2008). Sadettin Nüzhet Ergun’un halk edebiyatı araştırmaları (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. google scholar
65. Akün, Ömer Faruk (1970). Şemseddin Sâmî. İslam Ansiklopedisi, 11, 411-422. google scholar
66. Akün, Ömer Faruk (1989). Ahmed Vefik Paşa. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2, 143-157. google scholar
67. Akün, Ömer Faruk (1992). Bursalı Mehmed Tahir. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 6, 1992, 452-461. google scholar
68. Akün, Ömer Faruk (2000). İbnülemin Mahmud Kemal. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 21, 249-262. google scholar
69. Akün, Ömer Faruk (2002). Kilisli Rifat Bilge. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 26, 18-22. google scholar
70. Akün, Ömer Faruk (2003). Lehce-i Osmânî. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 27, 127-128. google scholar
71. Alam, Muzaffar (2017). Babürlü dilbilimi ve Mevlânâ’nın Mesnevî’si. Eski Türk edebiyatı çalışmaları XII metin neşri: problemler, tespitler, öneriler kitabı içinde (s. 422-461), İstanbul: Klasik Yayınları. google scholar
72. Alpaslan, Oğuzhan (2002). 19. Yüzyılda bir Osmanlı aydını ve bürokratı: Ahmed Vefik Paşa (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. google scholar
73. Ateş, Ahmed (1942). Metin tenkidi hakkında (Dâsitân-ı tevârîh-i mülûk-ı âl-i Osman münasebeti İle). Türkiyat Mecmuası, VII-VIII, 253-267. google scholar
74. Ateş, Ahmed (1964). Hellmut Ritter. Şarkiyat Mecmuası, 5, 1-14. google scholar
75. Bilge, Kilisli Muallim Rıfat (1997). Anılar ve insanlar. Ankara: Kilis Kültür Derneği. google scholar
76. Çetin, Nihad M. (1972). Ahmed Ateş, hayatı ve eserleri. Şarkiyat Mecmuası, 7, 1-24. google scholar
77. Deny, Jean (1925). A propos d’un traite de morale Turc en ecriture ouıgoure. Revue du Monde Musulman, 60, 189-234. google scholar
78. Dilaçar, A. (1969). Necip Asım Balhasanoğlu-Yazıksız. Türk Dili, 210, 805-807. google scholar
79. Edîb Ahmed Yüknekî (2019). Atebetü’l-hakâyık. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. google scholar
80. Ergin, Muharrem (1959). Türkoloji bölümü çalışmaları I. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 9, 119-149. google scholar
81. Ergin, Muharrem (1966). Reşid Rahmeti Arat. Reşid Rahmeti Arat için kitabı içinde (s. IX-XIV), Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü. google scholar
82. Ergin, Muharrem ve Temir, Ahmet (1966). Reşid Rahmeti Arat’ın eserleri. Reşid Rahmeti Arat için kitabı içinde (s. XV-XXVIII), Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü. google scholar
83. Erünsal, İsmail (2016). Divan neşirlerinde karşılaşılan güçlükler: Güvenilir bir metin tesisi. Edebiyat tarihi yazıları arşiv kayıtları, yazma eserler ve kayıp metinler kitabı içinde (s. 445-472), İstanbul: Dergah Yayınları. google scholar
84. Erünsal, İsmail (2018). Ortaçağ İslam dünyasında kitap ve kütüphane. İstanbul: Timaş Yayınları. google scholar
85. Erünsal, İsmail (2019). II. Abdülhamid dönemi Türk kütüphaneciliği ve kütüphanleri. Osmanlı kültür tarihinin bilinmeyenleri kitabı içinde (s. 291-311), İstanbul: Timaş Yayınları. google scholar
86. Gökman, Muzaffer (1978). Tarihi sevdiren adam Ahmed Refik Altınay. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. google scholar
87. İhsanoğlu, Ekmeleddin ve Aynur, Hatice (2003). Yazmadan basmaya geçiş: Osmanlı basma kitap geleneğinin doğuşu (1729-1848). Osmanlı Araştırmaları, XXII, 219-255. google scholar
88. Kazancıgil, Aykut ve Vergili, Ayhan (2020). İstanbul Dâru’l-Fünûnu Edebiyat Fakültesi Mecmuası (19161933) yeni bir değerlendirme. Bilim tarihi ve kültür yazıları kitabı içinde (s. 475-521), İstanbul: İşaret Yayınları. google scholar
89. Kazım Şinasi (1332). Târîhî âsârdan. Darülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, 1, 114-115. google scholar
90. Koç, Mustafa (2017). Osmanlı’da tercüme ve tenkitli metin ilişkisi: Tokadî Mustafa Efendi’nin el-Kânûn Fî’t-Tıbb tercümesi Tahbîzu’l-Mathûn’û. Eski Türk edebiyatı çalışmaları XII metin neşri: Problemler, tespitler, öneriler kitabı içinde (s. 228-257), İstanbul: Klasik Yayınları. google scholar
91. Koçu, Reşad Ekrem (1938). Ahmed Refik - hayatı seçme şiir ve yazıları. İstanbul: Sühulet Kitabevi. google scholar
92. Köprülü, Cemal (1969). Fuad Köprülü’nün ilmi şahsiyeti, Türk kültüründeki rolü ve bazı hatıralar. Türk Kültürü, 81, 635-652. google scholar
93. Köprülü, Fuad (1938). Vakıf müessesesi ve vakıf vesikalarının tarihî ehemmiyeti. Vakıflar Dergisi, 1, 1-6. google scholar
94. Köprülüzade Mehmed Fuad (1331a). Türk edebiyatı’nda âşık tarzının menşe ve tekâmülü. Milli Tetebbular Mecmuası, 1(1), 5-46. google scholar
95. Köprülüzade Mehmed Fuad (1331b). Türk edebiyatı’nın menşe’i. Milli Tetebbular Mecmuası, 2(4), 5-78. google scholar
96. Köprülüzade Mehmed Fuad (1331c). Acâibü’l-letâif. Milli Tetebbular Mecmuası, 2(5), 351-368. google scholar
97. Köprülüzade Mehmed Fuad (1331d). Hibetü’l-hakâyık. Milli Tetebbular Mecmuası, 2(5), 369-380. google scholar
98. Köprülüzade Mehmed Fuad (1928). Divan-ı Türkî-i Sultan Veled. Türkiyat Mecmuası, 2, 475-481. google scholar
99. Köprülüzade Mehmed Fuat (1929). Aşık Dertli, hayatı ve divanı. İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Mecmuası, 7(2), 131-133. google scholar
100. Kushner, David (1977). The rise of Turkish nationalism 1876-1908. London: Frank Cass. google scholar
101. Mukaddime (1940). İslam Ansiklopedisi. 1, I-XXI. google scholar
102. Necib Asım (1330). Veled Çelebi hazretleri. Türk Yurdu, 7(76), 2471-2476. google scholar
103. Necib Asım (1337). Ârif Bey. Târîh-i Osmânî Encümeni Mecmûası, 49-62, 122-125. google scholar
104. Necib Asım (1926). Divan-ı Türkî-i Sultan Veled. Târîh-i Osmânî Encümeni Mecmûası, 15(92), 191-196. google scholar
105. Özcan, Abdülkadir (1988). Tarih-i Osmani encümeni: Kuruluşu, teşkilâtı ve faaliyetleri. Tarih-i Osmani Encümeni Mecmuası, 101 (Giriş), 1-9. google scholar
106. Özyıldırım, Ali Emre (2017). Bir metni neşretmek. Eski Türk edebiyatı çalışmaları XII metin neşri: Problemler, tespitler, öneriler kitabı içinde (s. 16-25), İstanbul: Klasik Yayınları. google scholar
107. Polat, Salahattin (2015). Metin tenkidi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları. google scholar
108. Polat, Selahattin (2017). Hadiste metin tenkidi. Hadis araştırmaları -tarih, usûl, tenkid, yorum- kitabı içinde (s. 147-216), Kayseri: Kimlik Yayınları. google scholar
109. Reynolds, L. D. ve Wilson, N. G. (1991). Scribes and scholars - A guide to the transmission of Greek and Latin literature. New York: Oxford University Press. google scholar
110. Sadettin Nüzhet (1928). Âşık Dertli, hayatı ve divanı. Halk Bilgisi Mecmuası, 1, 162-164. google scholar
111. Sertkaya, Osman Fikri (1987). Ölümünün 50. yıldönümünde Willi Bang-Kaup (9.VIII.1869-8.X.1934) ve eserleri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1984, 285-304. google scholar
112. Tekin, Gönül Alpay (2017). Ali Nihad Bey’in kişiliği, Hayat ağacı kitabı içinde (s. 93-118) İstanbul: Yeditepe Yayınevi. google scholar
113. Togan, Zeki Velidi (1985). Tarihte usul. İstanbul: Enderun Kitabevi. google scholar
114. Topaloğlu, Yüksel (2012). Şemsettin Sami süreli yayınlarda çıkmış dil ve edebiyat yazıları inceleme-metin. İstanbul: Ötüken Neşriyat. google scholar
115. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2013). İbrahim Edhem Paşa ailesi ve Halil Edhem Eldem (1861-1938). Halil Edhem hatıra kitabı kitabı içinde (s. 369-382), Ankara: Türk Tarih Kurumu. google scholar
116. Yinanç, Mükrimin Halil (2017). Necib Asım Bey. Makaleler içinde (s. 493-501), Ankara: Türk Tarih Kurumu. google scholar