Müeyyed Cendî’nin Kasîde-i Lâmiyye’sine Abdülmecîd Sivâsî’nin Yazdığı Manzum Şerh

Öz

Tasavvuf düşüncesinin Anadolu’daki temsilcilerinden Sadreddîn Konevî’nin talebelerinden olan Müeyyed Cendî’nin 171 beyitten müteşekkil olup din, ahlâk ve tasavvuf konularını ele aldığı “Kasîde-i Lâmiyye”si İslâmî edebiyatta önemli metinlerden birisi olarak kabul edilmektedir. Bu kaside üzerine yazılan ilk şerh, müellifin kendisi tarafından Acem diyarındaki dostlarının faydalanmaları amacıyla Farsça yazılmıştır. Kasideyle ilgili şimdilik tespit edilen tek Türkçe şerh ise Şeyhî mahlaslı Abdülmecîd Sivâsî’ye aittir. Abdülmecîd Sivâsî’nin şerhi manzum olup Princeton Üniversitesi Kütüphanesi İslami El Yazmaları Garett 418Y numarada kayıtlı mecmuanın 78b-106b sayfaları aralığındadır. Sivâsî’nin mefâ‘ilün fe‘ilâtün mefâ‘ilün fe‘ilün vezniyle yazdığı şerhi toplam 781 beyitten oluşmaktadır. Bunlardan 772’si Cendî’nin 171 beyitlik kasidesinin tercüme ve şerhi, 9’u ise Cendî’nin kasidesinin sonuna şârih tarafından eklenen Arapça beytin tercüme ve şerhidir. Abdülmecîd Sivâsî’nin 9 Mayıs 1636 tarihinde tamamladığı Şerhu Kasîde-i Lâmiyye’si kaynak metnin muhtevasına bağlı kalan tasavvufî bir şerhtir. Seyr ü sülûk yolundaki tasavvuf yolcusuna nasihat görünümünde olan bu eser üzerine şimdiye kadar herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Çalışmamızda kasidenin sahibi Müeyyed Cendî ile şârihi Abdülmecîd Sivâsî hakkında kısaca bilgi verildikten sonra eserin mevcut nüshası tanıtılmış, aruz açısından değerlendirilmesi yapılmış, eserde izlenen şerh yöntemi üzerinde durulmuş ve eserin muhtevası bazı tasavvufi kavramlar bağlamında sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• Müeyyed Cendî
• Abdülmecîd Sivâsî
• kaside
• şerh

A Verse Commentary on Qasida al-Lamiyya of Muayyad al-Jandī by ʿAbd al-Majīd Sivasī

Öz

Muayyad Jandī was a student of Sadr al-Din al-Qunawi, one of the representatives of Sufi thought in Anatolia. Jandī's Qasida al-Lamiyya, considered one of the important texts of Islamic literature, consists of 171 verses and deals with the themes of religion, morality, and Sufism. The first commentary on this qasida was written by Jandī himself. Jandī commented on his qasida in Persian so that his colleagues in Persia could benefit from it. The only Turkish commentary identified so far is by ʿAbd al-Majīd Sivasī, known by the pen name Şeyhī. ʿAbd al-Majīd Sivasī's commentary is in verse form and is found within the manuscript collection Garrett 418Y, numbered 78b-106b, at Princeton University Library. Sivasī's commentary, written in the mefāilun fe‘ilātun mefā‘ilun fe‘ilun meter, consists of 781 verses. Of these, 772 are translations and commentaries of Jandī's 171-verse qasida. Nine are translations and commentaries of the Arabic verse added to the end of Jandī's qasida by Sivasī. ʿAbd al-Majīd Sivasī's Sharh Qasida al-Lamiyya, completed on May 9, 1636, is a mystical commentary adhering closely to the content of the source text. This work contains advice for Sufi travelers on the path of spiritual journey (sayr u sulūk). There has not been any research conducted on this work to date. This study first provides brief information about Muayyad Jandī, the author of the qasida and ʿAbd al-Majīd Sivasī, the commentator of the qasida. Then, the copy of the manuscript was introduced and the work evaluated in terms of aruz prosody. Finally, it is focused on the commentary method of the work and its content.

Anahtar Kelimeler

• Sufism
• Muayyad Jandī
• ʿAbd al-Majīd Sivasī
• qasida
• commentary

Kaynakça

1. Abdülmecîd Sivâsî. Şerh-i Kasîde-i Lâmiyye. Princeton Üniversitesi Kütüphanesi, Garrett 418Y. google scholar
2. Akar, Ayşe Mine. “Müeyyed Cendî’nin Hayatı, Eserleri ve Ekberî Gelenekteki Yeri”. Eskiyeni, no. 41 (2020): 703-730. https://dergipark.org. tr/tr/pub/eskiyeni/article/759827 google scholar
3. Aşkar, Mustafa. Niyazî-i Mısrî ve Tasavvuf Anlayışı. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998. google scholar
4. Ay, Alper. “Abdülmecid Sivâsî Divanı (İnceleme-Metin)”. Yüksek lisans tezi, Cumhuriyet Üniversitesi, 2014. Ulusal Tez Merkezi (382027). google scholar
5. Bağdatlı İsmail Paşa. Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâ’ü’l-Müellifîn ve Âsârü’l-Musannifîn. Maarif Basımevi, 1955. google scholar
6. Baz, İbrahim. “Amelî Tasavvufun Meseleleri”, Tasavvuf El Kitabı içinde, ed. Kadir Özköse. Grafiker Yayınları, 2016. google scholar
7. Danuu, Ankhbayar. “İlhanlı Devleti’nde Vezaret”. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2016. Ulusal Tez Merkezi (430467). google scholar
8. Demirli, Ekrem. “Sadreddin Konevî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi 35: 420-425. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2008. google scholar

9. Düzenli, Mesut Bayram ve Şahap Bulak. “Aruz Vezninin Türk Şiirine Tatbikinde Başvurulan İmlâ/Telaffuz Tasarrufları ve Mahiyetleri”. google scholar
10. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, no. 43 (2018): 145-171. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sutad/issue/38506/447273 google scholar
11. Eraydın, Selçuk. Tasavvuf ve Tarîkatlar. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1994. google scholar
12. Gündoğdu, Cengiz. Bir Türk Mutasavvıfı Abdülmecîd Sivâsî (971/1563-1049/1639) Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2000. google scholar
13. İliç, Slobodan. “Sivaslı Mutasavvıf Abdülmecid-i Sivasi’nin Kasidesi ve Abdullah Bosnevi’ye Ait Şerhi”, Osmanlılar Döneminde Sivas Sempozyumu Bildirileri (21-25 Mayıs 2007) içinde, ed. Şeref Boyraz. Sivas Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 2007. google scholar
14. Kaplan, Hasan. “Mısrayı Aruza Uyduran Bir Şair: Zîver ve Şiirlerinde Aruz Tasarrufları”, Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (Prof. Dr. google scholar
15. Muhammed Nur DOĞAN Armağan Sayısı) 2, (2019): 279-311. https://dergipark.org.tr/tr/pub/estad/issue/43513/525157 google scholar
16. Kâtip Çelebi. Keşfü’z-Zünûn an Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn (Kitapların ve İlimlerin İsimlerinden Şüphelerin Giderilmesi). çev. Rüştü Balcı. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2007. google scholar
17. Kunt, İbrahim. “Konevî’nin Öğrencisi Müeyyidüddîn-i Cendî’nin Hayatı ve Eserleri”. II. Uluslararası Sadreddin Konevi Sempozyumu Bidirileri içinde, ed. Hasan Yaşar. MEBKAM Yayınları, 2014. google scholar
18. Müeyyed Cendî. Şerhu Kasîde-i Lâmiyye. Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya 4184/1. google scholar
19. Okuyucu, Cihan ve Sadık Yazar. Tuhfetü’l-İhvân XVI. Yüzyıldan Bir Kâtibin Sergüzeşti. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2020. google scholar
20. Özgen, Mehmet Kasım. “Tasavvuf Felsefesinde Zikir Kavramı”. ANEMON Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 1, no. 2 (2013): 215-227. https://dergipark.org.tr/tr/pub/anemon/issue/1834/22355 google scholar
21. Öztürk, Ali. “XVI. Yüzyıl Halvetî Şiirinde Din ve Tasavvuf”. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2003. Ulusal Tez Merkezi (127693). google scholar
22. Safedî. A‘yânü’l-Asr ve A‘vânü’n-Nasr. Dârü’l-Fikri’l-Muâsır, 1998. google scholar
23. Şahin, Kadir. “Cend Şehri ve Moğol Hâkimiyeti”. ANASAY 3 Aylık Ulusal Hakemli-Süreli Dergi, no. 8 (2019): 43-72. https://dergipark.org.tr/ tr/pub/anasay/issue/45402/556160 google scholar
24. Türer, Osman. Osmanlılarda Tasavvufî Hayat -Halvetîlik Örneği- Hediyyetü’l-İhvân. İnsan Yayınları, 2005. google scholar
25. Uludağ, Süleyman. “Cendî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 7: 361-362. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993. google scholar
26. Uludağ, Süleyman. “Mâsivâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 28: 76. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003. google scholar
27. Üstüner, Kaplan. “Divan Şiirinde Tasavvuf (14.-15. Yüzyıllar)”. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2007. Ulusal Tez Merkezi (206727). google scholar
28. Yazar, Sadık. “Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği”. Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, 2011. Ulusal Tez Merkezi (287832). google scholar
29. Yıldırım, Yusuf. “Abdülmecîd-i Sivasî’nin Manzum Kasîde-i Hamriyye Tercümesi”. İstem 25, (2015): 151-175. https://dergipark.org.tr/tr/ pub/istem/issue/26552/279620 google scholar
30. Yılmazer, Ziya. “Murad IV”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 31: 177-183. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020. google scholar