Orhan Kemal’in Eskici ve Oğulları’nda Erkeklik Krizi: Umutsuzluk, Öfke ve 1950’lerin Yükü

Öz

Türkiye, İkinci Dünya Savaşı’na doğrudan katılmamış olsa da savaşın ekonomik, siyasi ve toplumsal etkileri ülkenin her alanında derinden hissedilmiştir. Demokrat Parti’nin iktidara gelişiyle çok partili hayata geçilmiş ve bu süreçle birlikte Türkiye’nin kapitalist ekonomik sisteme entegrasyonu başlamıştır. Yeni sosyoekonomik koşullar özellikle köylüleri ve işçi sınıfını olumsuz etkilemiş; yoksulluğun yaygınlaşmasına, toplumsal çözülmelere ve kitlesel göçlere neden olmuştur. Bu dönüşüm yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ahlaki değerleri, toplumsal hiyerarşileri ve bireylerin kimlik algılarını da yeniden şekillendirmiştir. Bu bağlamda erkeklik de ciddi bir dönüşüm geçirmiş, kırılganlaşmış ve çeşitli krizlerle karşı karşıya kalmıştır. Bu makale, makroekonomik dönüşümlere doğrudan odaklanmak yerine, köylülerin ve işçi sınıfının koşullarının tamamen değişmesinin, yoksulluk ve göçün yaygınlaşmasının erkeklik inşasını nasıl etkilendiğini Orhan Kemal’in edebiyatı üzerinden düşünmeyi hedefler. Dönemin yakından tanığı olan Orhan Kemal, toplumsal gözlemlerini ve otobiyografik ögeleri harmanlayarak Eskici ve Oğulları’nda erkeklik krizlerini çok katmanlı bir şekilde aktarır. Bu bağlamda bu makale, Eskici ve Oğulları’nın erkek karakterlerini odağına alarak sınıfsallığın, bedensel sağlamlılığın, geçim sıkıntısının, güvencesizliğin ve aile içi iktidar dinamiklerinin erkeklikle kesiştiği noktaları, hegemonik erkekliğin kaygılı bir toplumsal statü olarak ulaşılmasının zorluğunu hatta imkânsızlığını ve 1950’lerin sosyoekonomik koşulları nedeniyle erkekliğin tehditlere karşı çok daha kırılgan hâle gelmesini tartışmayı amaçlar

Anahtar Kelimeler

• Erkeklik
• 1950'lerin sosyoekonomik dönüşümü
• yoksulluk
• toplumsal cinsiyet
• Orhan Kemal

Masculinities in Crisis in Orhan Kemal’s Eskici ve Oğulları: Desperation, Anger, and the Burden of the 1950s

Öz

Although Turkey did not directly participate in World War II, the war’s economic, political, and social consequences deeply affected the country. With the rise of the Democratic Party to power, a multi-party-political system was adopted, initiating Turkey’s integration into the capitalist economic system. The new socio-economic conditions particularly affected peasants and the working class, leading to the spread of poverty, social disintegration, and mass migration. This transformation was not limited to the economy; it also reshaped moral values, social hierarchies, and individuals’ perceptions of identity. In this context, masculinities underwent a significant transformation, becoming increasingly fragile and facing various crises. Rather than focusing directly on macroeconomic changes, this article aims to explore how the complete transformation of peasant and working-class conditions, along with the spread of poverty and migration, influenced the construction of masculinity through the literature of Orhan Kemal. As a close observer of the period, Orhan Kemal portrays masculinity crises in a multifaceted way in Eskici ve Oğulları (The Cobbler and His Sons), blending social observation with autobiographical elements. Accordingly, the article focuses on the male characters of The Eskici ve Oğulları to discuss how class, bodily integrity, livelihood struggles, insecurity, and family power dynamics intersect with masculinity, highlighting the anxious and often unattainable nature of hegemonic masculinity and its increased vulnerability to threats under the socio-economic conditions of the 1950s.

Anahtar Kelimeler

• Masculinity
• 1950s
• poverty
• gender roles
• Orhan Kemal

Kaynakça

1. Altınay, Ayşe Gül and Tanıl Bora. “Ordu, Militarizm ve Milliyetçilik”. In Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Milliyetçilik, eds. Tanıl Bora and Murat Gültekingil. İletişim Yayınları, 2002. google scholar
2. Berger, John. Ways Of Seeing. Penguin Group, 1972. google scholar
3. Bora, Aksu. “Çalışmakla Var Olacağım Gibi: İşsizin Duygu Dünyası”. In Boşuna mı Okuduk? Türkiye’de Beyaz Yakalı İşsizliği, eds. Tanıl Bora, Aksu Bora, Necmi Erdoğan and İlknur Üstün, İletişim Yayınları, 2011. google scholar
4. Bora, Aksu. “Olmayanların Nesini İdare Edeceksin? Yoksulluk, Kadınlar ve Hane”. In Yoksulluk Halleri, ed. Necmi Erdoğan, İletişim Yayınları, 2007. google scholar
5. Connell, R. W. Masculinities. University of California Press, 2005. google scholar
6. Connell, R. W. Gender And Power: Society, The Person And Sexual Politics. Stanford University Press, 1987. google scholar
7. Erdoğan, Necmi. “Yok-sanma: Yoksulluk-Mâduniyet ve ‘Fark Yaraları’”. In Yoksulluk Halleri, ed. N. Erdoğan, İletişim Yayınları, 2007 google scholar
8. Gültekin, Mehmet Nuri. Orhan Kemal’in Romanlarında Modernleşme, Birey ve Gündelik Hayat. Everest Yayınları, 2010. google scholar

9. Günay-Erkol, Çimen. Broken Masculinities. Central European University Press, 2016. google scholar
10. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi–Journal of Turkish Language and Literature, 65 (3): 794–811 810 google scholar
11. Masculinities in Crisis in Orhan Kemal’s Eskici ve Oğulları: Desperation, Anger, and the Burden of the 1950s Aslan Ayar, 2025 google scholar
12. Günay-Erkol, Çimen. “Post-imperial crises and liminal masculinity in Orhan Kemal’s My Father’s House-The Idle Years”, Journal of European Studies 42/3 (2012): 245-260. google scholar
13. Hoch, Nancy J. On the Threshold: Breadwinning, Capitalism and the Absent/Present Father in the Works of Three Late 20th-Century U.S. Novelists. City University of New York, 2015. google scholar
14. Kemal, Orhan. Eskici ve Oğulları. Everest Yayınları, 2013. google scholar
15. Kimmel, Michael. “Masculinity As Homophobia: Fear, Shame And Silence In The Construction Of Gender Identity.” In Toward A New Psychology Of Gender, eds. Mary M. Gergen, Sara N. Davis, Routledge, 1997. google scholar
16. Kudat, Ayşe. Satılık Erkeklik: Tarihten Günümüze Erkek Cinselliğinin İstismarı. Doğan Yayınları, 2006. google scholar
17. Onur, Hilal ve Berrin Koyuncu-Lorasdağı. “‘Hegemonik’ Erkekliğin Görünmeyen Yüzü: Sosyalizasyon Sürecinde Erkeklik Oluşumları ve Krizleri Üzerine Düşünceler”. Toplum ve Bilim 101 (2001): 31-48. google scholar
18. Özbay, Cenk. “Türkiye’de Hegemonik Erkekliği Aramak”, Doğu Batı 63 (2013): 185-204. google scholar
19. McRuer, Robert. Crip Theory: Cultural Signs of Queerness and Disability. New York University Press, 2006. google scholar
20. Sancar, Serpil. Erkeklik: İmkânsız İktidar, Ailede, Piyasada ve Sokakta Erkekler Metis Yayınları, 2009. google scholar
21. Selek, Pınar. Sürüne Sürüne Erkek Olmak. İletişim Yayınları, 2012. google scholar
22. Smith, James Arnold, Annette J Braunack-MayerAnnett, Gary A Wittert and Megan Warin. “‘I’ve Been Independent For So Damn Long!’: Independence, Masculinity And Aging In A Help Seeking Context”. Journal of Aging Studies 21(2007): 325-335. google scholar