Yıl 2017, Cilt 27 , Sayı 1, Sayfalar 65 - 99 2017-06-21

A SCHOLAR, A POET AND AUTHOR WHO LIVED İN 17TH CENTURY FROM AKSARAY: THE LIFE AND THE WORKS OF DÂNIŞÎ ŞA‘BÂN BIN MUSTAFA AND HIS 100 QUOTE TRANSLATION FROM HZ. ALI
17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ

Adem CEYHAN [1]


Dânişî Şa‘bân bin Mustafa is a scholar and poet, who was born in Aksaray in

the 17th century and became kadı after he studied in the schools and madrasahs

of the era. Even though Dânişî of Aksaray creates works, similar to the others,

he is actually one of the literary persons whose name is not mentioned in

certain biographic or bibliographic sources. The limited knowledge about his

life can merely be obtained by his own works and an Arabic book which is

written by Hasan Rızâî, who is contemporary and fellow townsman of Dânişî,

and is about some local famous persons. Dânişî, who is very competent on

literary knowledge and Islamic disciplines, has three translation works: the

translations of Nesrü’l-leâlî, Sad-Kelime-i Alî and Hadîs-i Erbaîn (forty hadith).

The translator produced these works in 1643, 1647 and 1651 respectively. The

first one of the above-mentioned works is the translation of 275 aphorisms of

Hz. Ali, which are strung in Arabic alphabetical order, the second one is the

poetical translation of his one hundred famous aphorisms, which are known as

Sad Kelime. The last known work of Dânişî is the translation of forty hadith. In

this article, after giving some information about the life and works of Dânişî, the

translation of Sad Kelime will be presented in a transliterated form and also in

modern Turkish language.

Dânişî Şa‘bân bin Mustafa, 17. asırda Aksaray’da doğmuş; devrin mektep ve
medreselerinde ilim tahsil ederek kadı olmuş bir âlim ve şairdir. Aksaraylı
Dânişî, eserler meydana getirmiş olmasına rağmen belli-başlı biyografik,
bibliyografik kaynaklarımızda adına rastlanmayan, hayatı hakkında bilgi
bulunamayan edebî şahsiyetlerden biridir. Onun hayatına dair sınırlı bilgi, ancak
kendi eserleriyle hemşehrisi ve çağdaşı Hasan Rızâî’nin bazı mahallî tanınmış
şahsiyetler konusundaki Arapça bir kitabından edinilmektedir. Edebî bilgilere ve
İslâmî ilimlere vâkıf olan Dânişî’nin elimizde üç tercümesi vardır: Nesrü’l-leâlî,
Sad-Kelime-i Alî ve Hadîs-i Erbaîn tercümesi. Mütercim bu eserlerini sırasıyla
1643, 1647 ve 1651 yılında meydana getirmiştir. Anılan kitapçıklardan ilki, Hz.
Ali’nin Arap harfleri sırasınca dizilmiş 275 vecizesinin, ikincisi “Sad Kelime”
adıyla meşhur yüz sözünün manzum tercümesidir. Mütercimin bilinen son eseri
ise kırk hadisin tercümesi mahiyetindedir. Bu makalede Aksaraylı Dânişî’nin
hayat ve eserleri hakkında bilgi verildikten sonra Sad Kelime tercümesinin yeni
harflere ve günümüz Türkçesine çevrilmiş metni sunulacaktır.
  • ATEŞ, Ahmed İstanbul Kütüphanelerinde Farsça Manzum Eserler I, İstanbul, 1968.
  • CEYHAN, Âdem Türk Edebiyatı’nda Hazret-i Ali Vecizeleri, Öncü Kitap, Ankara, 2006.
  • Hasan Rızâî, Nüzhetü’l-ebrâr el-Muttali’ li Esrâri’l-Gaffâr, Selîmiye- İbrahim Hakkı Konyalı Kütüphânesi, nr. 65.
  • KILIÇ, Hulûsi “İbşîhî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, C. 21, 2000, s. 376-377.
  • KİSSLİNG, Hans Joachim, ‘Ušâqîzâde’s Lebensbeschreibungen Berühmter Gelehrter und Gottesmänner des Osmanischen Reiches Im 17. Jahrhundert ( Zeyl-i Şakāyık), Wiesbaden, 1965.
  • Mes‘ûd bin Ahmed bin Şâdî, Tercemetü’l-leâlî ve Tezkiretü’l-maâlî, Süleymaniye Ktp. Ayasofya Bölümü nr. 945.
  • Mısır Millî Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Kataloğu, I-V, 1987-1992.
  • ÖZCAN, Abdülkadir, Şakaik-ı Nu’maniye ve Zeyilleri- Şeyhî Mehmed Efendi, Vekayiü’l-fudalâ, I-II, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1989.
  • ŞEN, Mustafa, “Nüzhetü’l-ebrâr el-Muttali’ li Esrâri’l-Gaffâr Hasan Rızâî el-Aksarayi”, I. Uluslararası Aksaray Sempozyumu (Tarih, Kültür, Din, Medeniyet) 27-29 Ekim 2016, s. 606-617.
  • UÇAR, Hasan, “Hasan Rızâî’nin Nüzhetü’l-ebrâr Adlı Eserinde Aksaray’ın Manevî Şahsiyetleri”, I. Uluslararası Aksaray Sempozyumu (Tarih, Kültür, Din, Medeniyet) 27-29 Ekim 2016, s. 356-373.
Konular Sosyal
Bölüm MAKALELER
Yazarlar

Yazar: Adem CEYHAN

Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 21 Haziran 2017

Bibtex @araştırma makalesi { iuturkiyat322893, journal = {Türkiyat Mecmuası}, issn = {0085-7432}, eissn = {2651-3188}, address = {}, publisher = {İstanbul Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {27}, pages = {65 - 99}, doi = {10.18345/iuturkiyat.322893}, title = {17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ}, key = {cite}, author = {Ceyhan, Adem} }
APA Ceyhan, A . (2017). 17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ . Türkiyat Mecmuası , 27 (1) , 65-99 . DOI: 10.18345/iuturkiyat.322893
MLA Ceyhan, A . "17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ" . Türkiyat Mecmuası 27 (2017 ): 65-99 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuturkiyat/issue/29945/322893>
Chicago Ceyhan, A . "17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ". Türkiyat Mecmuası 27 (2017 ): 65-99
RIS TY - JOUR T1 - 17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ AU - Adem Ceyhan Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.18345/iuturkiyat.322893 DO - 10.18345/iuturkiyat.322893 T2 - Türkiyat Mecmuası JF - Journal JO - JOR SP - 65 EP - 99 VL - 27 IS - 1 SN - 0085-7432-2651-3188 M3 - doi: 10.18345/iuturkiyat.322893 UR - https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.322893 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Türkiyat Mecmuası 17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ %A Adem Ceyhan %T 17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ %D 2017 %J Türkiyat Mecmuası %P 0085-7432-2651-3188 %V 27 %N 1 %R doi: 10.18345/iuturkiyat.322893 %U 10.18345/iuturkiyat.322893
ISNAD Ceyhan, Adem . "17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ". Türkiyat Mecmuası 27 / 1 (Haziran 2017): 65-99 . https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.322893
AMA Ceyhan A . 17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ. Türkiyat Mecmuası. 2017; 27(1): 65-99.
Vancouver Ceyhan A . 17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ. Türkiyat Mecmuası. 2017; 27(1): 65-99.
IEEE A. Ceyhan , "17. ASIRDA YAŞAMIŞ AKSARAYLI BİR ÂLİM, ŞAİR VE YAZAR: DÂNİŞÎ ŞA‘BÂN BİN MUSTAFA’NIN HAYATI, ESERLERİ VE HZ. ALİ’DEN YÜZ SÖZ TERCÜMESİ", Türkiyat Mecmuası, c. 27, sayı. 1, ss. 65-99, Haz. 2017, doi:10.18345/iuturkiyat.322893