An Example of the National Economy Policy in the Republican Era: “The By-law of Bursa Dokumacılık Inc”

Yıl 2025, Sayı: 48, 349 - 391, 25.12.2025

Mine Ersevinç

https://doi.org/10.26650/YTA2025-1534753

https://izlik.org/JA45XC46ET

Öz

Economic development has been one of the fundamental goals of the Republic of Türkiye since its establishment. This can be observed from various statements made by Atatürk. For instance, for Atatürk, “economic development is the backbone of an independent and free Türkiye, and of the ideal of an always stronger, always more prosperous Türkiye,” and “our great cause is to elevate our existence as the most civilized and developed nation.” As seen, economic development is one of the basic prerequisites for becoming a civilized nation and a prosperous society. According to Atatürk, failure in the economic field would overshadow the victory achieved and plunge the country into poverty. In this context, industrialization was given priority among the many problems that needed to be solved to ensure economic development during the Atatürk era. While national capital/national bourgeoisie was being developed on the one hand, various investments were implemented on the other. One example of this is the “Bursa Mensucat-ı Osmaniye Anonim Şirketi” (Ottoman Textiles Joint Stock Company), which dates back to the Ottoman Empire period. Even though the founding capital of the company consisted of various entrepreneurs, it is one of the significant examples of mechanization in textiles. One of the first examples of mechanization/ industrialization investments in textiles during the Republican period is the “Bursa Dokumacılık Türk Anonim Şirketi” (Bursa Weaving Turkish Joint Stock Company), which is the successor to the aforementioned enterprise. The company, which continues its existence today under the name “İpekiş Mensucat AŞ” (İpekiş Textiles Inc.), holds an important place for both the economy of Türkiye and Bursa. In this study, the company’s first founding by-law (nizamname) and contemporary newspaper reports will be examined within the scope of the national economy policy, and its economic impacts will be evaluated. 

Anahtar Kelimeler

National Economy , Bursa , Silk Weaving , Atatürk , Republic

Cumhuriyet Dönemi Millî İktisat Politikasına Bir Örnek: “Bursa Dokumacılık AŞ. Nizamnamesi”

https://izlik.org/JA45XC46ET

Öz

Cumhuriyet Türkiye’sinin kuruluşundan itibaren temel hedeflerinden biri, iktisadi kalkınma olmuştur. Bu durum Atatürk’ün çeşitli söylemlerinden izlenebilmektedir. Örneğin; Atatürk için “iktisadi kalkınma, bağımsız ve özgür Türkiye’nin, daima daha güçlü, daima daha refahlı Türkiye idealinin bel¬kemiğidir” ve “büyük dava¬mız, en uygar ve en kalkınmış ulus olarak varlığımızı yükseltmektir.” Görüldüğü üzere iktisadi kalkınma, uygar bir ulus ve refah içinde bir toplum hâline gelmenin temel öncüllerinden biridir. Atatürk’e göre iktisadi alanda başarısızlık, kazanılan zaferi gölgede bırakacak ve ülkeyi yoksulluğa sürükleyecektir. Bu çerçevede Atatürk döneminde iktisadi kalkınmanın sağlanabilmesi için çözülmesi gereken birçok sorun içinde öncelik verilen sanayileşme olmuştur. Bir taraftan millî sermaye/millî burjuvazi geliştirilmeye çalışılırken bir taraftan da çeşitli yatırımlar hayata geçirilmiştir. Bunun örneklerinden biri, Osmanlı Devleti dönemine uzanan “Bursa Mensucat-ı Osmaniye Anonim Şirketi”dir. Şirket, her ne kadar kurucu sermayesi farklı girişimcilerden oluşsa da tekstilde makineleşmenin önemli örneklerinden biridir. Cumhuriyet döneminde yine tekstilde makineleşme/sanayileşme yatırımlarının ilk örneklerinden biri söz konusu işletmenin devamı olan “Bursa Dokumacılık Türk Anonim Şirketi”dir. Günümüzde “İpekiş Mensucat AŞ” adıyla varlığını sürdüren işletme gerek Türkiye gerekse de Bursa ekonomisi için önemli bir yere sahiptir. Çalışmada millî iktisat siyasası kapsamında şirketin ilk kuruluş tüzüğü ve dönem gazete haberleri incelenerek iktisadi anlamda etkileri değerlendirilecektir. 

Anahtar Kelimeler

Millî İktisat , Bursa , İpekli Dokuma , Atatürk , Cumhuriyet

Teşekkür

İyi çalışmalar. Teşekkürler.

Kaynakça

• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar
• 1927 Bursa Vilâyeti Salnamesi google scholar
• 1934 Bursa Yıllığı google scholar
• 1973 Bursa Yıllığı google scholar
• Bursa Vilayeti Coğrafisi (Cenubu Marmara Havzası) google scholar
• Akşam google scholar
• Cumhuriyet google scholar
• Ertuğrul google scholar
• Hüdavendigar google scholar
• Milliyet google scholar
• Son Posta google scholar
• Vatan google scholar
• Berkes NiYazi: 100 Soruda Türkiye İktisat Tarihi, C. İ, Gerçek YaYınevi, İstanbuL, 1972. google scholar
• Boratav Korkut: Türkiye İktisat Tarihi 1908-1985, Gerçek YaYınLarı, İstanbuL 1990. google scholar
• ELdem Vedat: Harp ve Mütareke Yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomisi, Türk Tarih Kurumu YaYınLarı, Ankara, 1994. google scholar
• Ersevinç Mine: “İndustriaL Regions Of Bursa According To The CitY’s Drainage Map Of 1909”, Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 21, S. 21, Bursa, 2011/2, s. 147-155. google scholar
• Ersevinç Mine: “19. YüzYıLda Bursa’daki İpek Ticaretini GeLiştirmeYe YöneLik Bir Kurum: Vapur KumpanYası ve Nizamnamesi”, OTAM, S. 24, Güz 2008, s. 1-20. google scholar
• Ersevinç Mine: “İmparatorLuk’tan CumhuriYet’e Bursa-MudanYa DemirYoLu ve Bir Kent Bursa”, İkinci İktisat Tarihi Kongresi, Bildiriler 1, 24-25 Haziran 2010, ELazığ, 2013, s. 469-489. google scholar
• İnan AYşe Afet: İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat-4 Mart 1923), Türk Tarih Kurumu YaYınLarı, Ankara, 1989. google scholar
• KaYgaLak SeviLaY: Kapitalistleşme Sürecinde Bir Osmanlı Anadolu Kenti: Bursa 1840-1914, Ankara Üniversitesi SosYaL BiLimLer Enstitüsü, YaYımLanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2006. google scholar
• Kongar Emre: İmparatorluktan Günümüze Türkiye’nin Toplumsal Yapısı, C. İ-İİ, 7. Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbuL, 1993. google scholar
• Kurmuş Orhan: Emperyalizmin Türkiye’ye Girişi, BiLim YaYınLarı, İstanbuL, 1977. google scholar
• Mardin Şerif: “YeniLeşme Dinamiğinin TemeLLeri ve Atatürk”, Türkiye’de Toplum ve Siyaset (Makaleler 1), der. Mümtaz’er Türköne, TuncaY Önder, 3. Baskı, İLetişim YaYınLarı, İstanbuL, 1992. google scholar
• Ökçün Gündüz: Osmanlı Sanayii 1913-1915 İstatistikleri, HiL YaYınLarı, 3. Baskı, İstanbuL, 1984. google scholar
• Pamuk Şevket: Osmanlı Ekonomisi ve Dünya Kapitalizmi (1820-1913), Yurt YaYınLarı, Ankara, 1984. google scholar
• Pamuk Şevket: Osmanlı Ekonomisi ve Kurumları-Seçme Eserler I, TürkiYe İş Bankası KüLtür YaYınLarı, İstanbuL, 2007. google scholar
• Quataert DonaLd: Osmanlı Devleti’nde Avrupa İktisadi Yayılımı ve Direniş (1881-1908), Yurt YaYınLarı, Ankara, 1987. google scholar
• Sarıca Murat: Siyasal Tarih, 2. Baskı, Ar Basın YaYın ve Dağıtım, İstanbuL, 1983. google scholar
• TezeL YahYa S.: Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 3. Baskı, İstanbuL, 1994. google scholar
• Timur Taner: Türk Devrimi ve Sonrası, Ankara, İmge Kitapevi, 1993. google scholar
• Toprak Zafer: Türkiye’de Ekonomi ve Toplum (1908-1950) Milli İktisat-Milli Burjuvazi, Tarih Vakfı Yurt YaYınLarı, İstanbuL, 1995. google scholar
• ÜLken YükseL: Atatürk'ün İktisadi Düşüncesi ve Politikası, AtatürkçüLük (İkinci Kitap), MiLLi Eğitim Basımevi, İstanbuL, 1988. google scholar
• Üsküdari Faruk: Eski Bursa’dan Notlar, Bursa Ticaret ve SanaYi Odası YaYını, 1972. google scholar