Narodnik Movement and Populism

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 156 - 173, 31.12.2025

İlteriş Ergun , Merve Kayaduvar

https://doi.org/10.47899/ijss.1811983

Öz

This study aims to provide a comparative analysis of the Narodnik movement that developed in Russia in the mid-19th century and the ideology of populism that matured between the late Ottoman Empire and the early Republican period. The focus is on the interactions between these ideologies and the changes they underwent in the historical process. The fact that Russia and Turkey were late capitalist countries and had social formations dominated by rural classes led intellectuals in both countries to seek similar ideological answers to common structural problems. Both Russia and Turkey have geopolitical features that have always been in ideological and technical contact with the West, but cannot be considered as Western countries organically. Therefore, the thinking techniques and emotional intensity of the elites of these countries are parallel to each other. In addition to the parallels in structural conditions, cultural commonalities have also enabled the populist movements of the two countries to feed off each other. The presence of Turkish-speaking populations in the Russian Empire and the close relations between the elites of these communities and Turkey have increased the exchange of ideas between Russia and Turkey. Despite the similarity between the origins of two types of populism, the Narodnik movement and populism evolved into two distinct ideologies due to the different historical circumstances of the countries. Differences in the form of capitalization, classes determined by ethnic and demographic elements differentiated the modernization processes of the countries. This situation facilitated the two ideologies to take different trajectories. This study focuses not only on the evolution of the Narodnik movement and populist ideology within structural conditions, but also includes the founding fathers of both ideologies in the discussion. It discusses the contribution of the actors to the formation of the ideologies along with their role in the overall political environment of the countries.

Anahtar Kelimeler

Narodnik , Populism , Capitalism , Modernization

Narodnik Hareketi ve Halkçılık

Öz

Bu çalışmada, 19. yy’ın ortalarında Rusya’da gelişen Narodnik hareketi ile Osmanlı Devleti’nin son dönemi ve erken Cumhuriyet dönemi arasında olgunlaşan halkçılık ideolojisinin karşılaştırmalı bir çözümlemesi amaçlanmaktadır. Bu ideolojiler arasındaki etkileşimlere ve tarihsel süreç içerisinde geçirdikleri değişime odaklanılmaktadır. Rusya’nın ve Türkiye’nin geç kapitalistleşmiş ülkeler olması ve kırsal sınıfların ağırlıkta olduğu toplumsal formasyonlara sahip olmaları, her iki ülkedeki entelektüellerin ortak yapısal sorunlara karşı benzer ideolojik cevaplar aramasına yol açmıştır. Hem Rusya hem Türkiye, Batı ile her zaman ideolojik ve teknik açıdan dirsek teması olan ancak organik olarak Batı ülkesi sayılamayan jeopolitik özelliklere sahiptir. Bu nedenle ülkelerin elitlerinin düşünce teknikleri ve duygusal yoğunlukları birbirine paralellik göstermektedir. Yapısal koşullardaki paralelliklerin yanı sıra kültürel ortaklıklar da iki ülke popülist hareketlerinin birbirinden beslenmesini sağlamıştır. Rusya İmparatorluğu’nun içinde Türkçe konuşan nüfusun olması ve bu toplulukların elitlerinin Türkiye ile yakın ilişki kurması, Rusya ile Türkiye arasındaki düşünce alışverişini artırmıştır. İki popülizm tipi arasındaki kökensel benzerliğe rağmen, Narodnik hareketi ve halkçılık, ülkelerin farklı tarihsel koşullar içinde bulunması nedeniyle birbirinden ayrı iki ideolojiye evrilmiştir. Kapitalistleşme biçimindeki farklılıklar, etnik ve demografik unsurların belirlediği sınıflar ülkelerin modernleşme süreçlerini birbirinden farklılaştırmıştır. Bu durum iki ideolojinin farklı yörüngelere girmesini kolaylaştırmıştır. Bu çalışma Narodnik hareketinin ve halkçı ideolojinin yalnızca yapısal koşullar içindeki evrimine odaklanmamakta aynı zamanda her iki ideolojinin kurucu babalarını da tartışmaya dahil etmektedir. Aktörlerin ideolojilerin oluşumuna yaptıkları katkıları ülkelerin genel siyasi ortamındaki rolleri ile birlikte ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Narodnik , Halkçılık , Kapitalizm , Modernleşme

Kaynakça

• Berkes, N. (2016). Türk Düşününde Batı Sorunu. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Canovan, M. (1981). Populism. Londra: Junction Books.
• Figes, O. (2009). Nataşa’nın Dansı: Rusya’nın Kültürel Tarihi. İstanbul: İnkılap Yayınları.
• Karaömerlioğlu, A. (2001). Tek Parti Döneminde Halkçılık. T. Bora (Der.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Cilt II Kemalizm içinde (ss. 272-284). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Karpat, K. (2010). Türk Demokrasi Tarihi: Sosyal, Kültürel ve Ekonomik Temeller. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Keyder, Ç. (2010). Türkiye’de Devlet ve Sınıflar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Özden, M. (2011). Bir Halkçı Münevverler Platformu: Halka Doğru Dergisi (1913-1914). Millî Folklor, 89, 109-119.
• Pedler, A. (1927). Going to The People: The Russian Narodniki in 1874-5. The Slavonic Review, vol 6(16), 130-141.
• Taggart, P. (2004). Popülizm. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Tekeli, İ. & Şaylan, G. (1978). Türkiye’de Halkçılık İdeolojisinin Evrimi. Toplum ve Bilim, Yaz-Güz, 44-110.
• Timur, T. (2008). Türk Devrimi ve Sonrası. Ankara: İmge Yayınları.
• Toprak, Z. (1977). İkinci Meşrutiyet’te Solidarist Süşünce: “Halkçılık”. Toplum ve Bilim, 1, 92-123.
• Toprak, Z. (1984). Osmanlı Narodnikleri: Halka Doğru Gidenler. Toplum ve Bilim, 24, 69-81.
• Toprak, Z. (2013). Türkiye’de Popülizm: 1908-1923. İstanbul: Doğan Kitap.
• Tunçay, M. (2010). Türkiye Cumhuriyeti’nde Tek-Parti Yönetimi’nin Kurulması: 1923-1931. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Venturi, F. (1960). Roots of Revolution: A History of the Populist and Socialist Movements in 19th Century Russia. Londra: Wiedenfeld and Nicolson. Walicki, A. (2009). Rus Düşünce Tarihi: Aydınlanma’dan Marksizme. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Yerasimos, S. (1985). Tek Parti Dönemi. İ. C. Schick & E. A. Tonak (Der.) Geçiş sürecinde Türkiye (ss. 76-113). İstanbul: Belge yayınları.