Ulukışla 1 Soğuk Su Gayzeri (Aksaray) ve Hidroekolojik Özellikleri
Öz
Bu çalışmada Tuz Gölü’nün güneydoğusunda Aksaray iline bağlı Ulukışla köyünün kuzeyinde petrol aramak için açılan sondaj kuyusuna bağlı oluşan Ulukışla 1 soğuk su gayzerinin fiziksel ve hidroekolojik ön incelemesi yapılmıştır. Gayzer, aralıklı olarak su püskürten kaynakların ortak adıdır. Gayzerlerin çoğu jeotermal sahalarda görülür ve su buharı basıncıyla çalışır. Ancak farklı mekanizmalarla çalışan gayzerler de vardır. Bunlardan biri de CO2 tahriki ile çalışan soğuk su gayzerleridir. Bunlara soda gayzeri de denilmektedir. Soğuk su gayzerleri genellikle karbonatlı kayaçların yayılış gösterdiği alanlarda ve yapay sondajlarla ortaya çıkarlar. Yeraltı suyu temas ettiği karbonatlı kayaçları çözmekte ve açığa çıkan CO2 gazı yüksek basınç altındaki yeraltı suyu içinde birikmektedir. Çeşitli amaçlarla açılan sondaj kuyuları CO2 gazı ile yüklü yeraltı suyuna ulaşınca basınç rahatlamasına sebep olmaktadır. Bu nedenle CO2 gazı kabarcıklanmaya başlamakta ve yeraltı suyuyla birlikte kuyu ağzından havaya püskürmektedir Çalışma sahasında soğuk su gayzerleri Ulukışla köyü çevresiyle sınırlı olmayıp, Yeşilova ve Yapılcan köyleri çevresinde de benzer oluşumlar bulunduğu anlaşılmıştır. Ulukışla 1 gayzeri fiziksel olarak iç içe geçmiş 3 koni ve çıkan fazla suların taşmasıyla oluşan dışa doğru eğimli yaklaşık 100 m çapındaki koni (taşma alanı) olmak üzere 4 kısımdan oluşmaktadır. Gayzer suları oluşan göl yüzeyinden 70-80 cm, gayzerin çıkış ağzından ise 2,8 m püskürmektedir. Yapılan laboratuvar analizlerinde gayzer suyunun içme suyu olarak kullanılamayacağı ve tarımsal sulama için uygun olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, ekolojik yaşam açısından da olumsuz koşullar barındırmaktadır. Gayzerden alınan fitobentoz örneklerinde ise Bacillariophyta divizyosuna ait bazı takson örneklerine rastlandı. Bu ilk incelemede Cymbella, Gomphonema, Tabellaria, Navicula ve Amphora türleri tespit edilmiştir. Bu çalışma Ulukışla köyü çevresindeki soğuk su gayzerleriyle ilgili ilk gözlem ve bulguları sunmaktadır. Bu bulgulardan hareketle yöredeki soğuk su gayzerlerinin başta turizm ve eğitim olmak üzere, çok farklı kullanım alanlarının olabileceği değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksaray Ulukışla Köyü [@anadoluyayolculuk68]. (2025, Temmuz 25). Aksaray’ın Ulukışla köyünde, bileşenleri, neden ve nasıl ortaya çıktığı henüz bilinmeyen esrarengiz bir sıcak su kaynağı, iki saat boyunca akıp ardından geri çekiliyor ve iki saat sonra yeniden çıkıyor [Video]. Instagram. https://www.instagram.com/reel/DKFc2Z3C9Q_/
- Aktuğ, B., Parmaksız, E., Kurt, M., Lenk, O., Kılıçoğulu, A., Gürdal, M. A., & Özdemir, S. (2012). Deformation of Central Anatolia: GPS implications. Journal of Geodynamics, 67, 78-96. http://dx.doi.org/10.1016/j.jog.2012.05.008
- Anonim (2016). Yerüstü su kalitesi yönetmeliği. Resmî Gazete, Sayı: 29589.
- Arıkan, Y. (1975). Tuz Gölü Havzasının jeolojisi ve petrol imkânları. Bulletin of Mineral Research and Exploration, 85(85).
- Atabey, E. (1989). 1:100000 Ölçekli Açınsama Nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi Aksaray - H17 Paftası (J. E. Dairesi, ed.), pp. 14. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.
- Bellerive. (Temmuz, 2025). Phénomène le plus curieux de la région thermale: l’unique geyser de la «source intermittente». https://www.ville-bellerive-sur-allier.fr/fiche/parc-de-la-source-intermittente/
- Battarbee, R. W., Jones, V. J., Flower, R. J., Cameron, N. G., Bennion, H., Carvalho, L., & Juggins, S. (2001). Diatoms. In J. P. Smol, H. J. B. Birks, & W. M. Last (Eds.), Tracking environmental change using lake sediments: Volume 3: Terrestrial, algal, and siliceous indicators (pp. 155–202). Springer.
- Bryan, S. T. (2018). Geysers of Yellowstone. Fifth Edition/Ed. University Press of Colorado, Louisville.
- Casarosa, C., Latrofa, E., and Shelginski, A. (1983). The geyser effect in a two-phase thermosyphon. International Journal of Heat and Mass Transfer 26, 933–941.
- Cemen, I., Göncüoglu, M. C., & Dirik, K. (1999). Structural evolution of the Tuzgölü basin in Central Anatolia, Turkey. The Journal of geology 107, 693–706.