Architectural Transformation and Restoration of the Berlin Cathedral: From Baroque to Neo-Baroque Monument, Dynastic Representation, and Urban Identity

Öz

This article analyzes the historical and architectural transformation of the Berlin Cathedral (Berliner Dom) through a restoration-centered perspective. From its origins as an early modern court church to its monumental Neo-Baroque reconstruction during the Kaiserzeit, and from the severe destruction of the Second World War to the restoration processes of the German Democratic Republic (GDR) and the post-reunification period, the Cathedral is examined as a multilayered cultural heritage site. The study argues that the architectural identity of the Berlin Cathedral has been shaped not only by stylistic change but by continuous political, ideological, social, and technical interventions. Restoration is approached not as a purely technical act, but as a process closely linked to historical memory, representation, and identity formation. Particular attention is given to the post-war period, when restoration decisions were negotiated between socialist ideology, international conservation principles, and West German financial and technical involvement. Interventions such as the demolition of the Denkmalskirche, the simplification of the dome, and the selective treatment of dynastic symbolism demonstrate how restoration functioned as an ideological instrument. After reunification, restoration practices increasingly aligned with international frameworks such as the Venice Charter, the Nara Document, and the Burra Charter. Methodologically, the study combines historical-theoretical analysis with archival research and restoration documentation. The Hohenzollern Crypt is discussed as a case study for contemporary conservation strategies. Ultimately, the Berlin Cathedral is presented as a “laboratory monument” in which restoration theory is tested in practice, highlighting conservation as an ongoing cultural and political negotiation.

Anahtar Kelimeler

• Berlin Cathedral
• Architectural Restoration
• Cultural Heritage
• Political Ideology
• Monumental Identity

Berlin Katedrali’nde Mimari Dönüşüm ve Restorasyon: Barok’tan Nea-barok Anıta, Hanedan Temsili ve Kent Kimliği

Öz

Bu çalışma, Berlin Domu’nun tarihsel ve mimari dönüşümünü, restorasyonu merkeze alan bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Yapı, erken modern dönemde bir saray kilisesi olarak ortaya çıkışından Kaiserzeit dönemindeki anıtsal neobarok yeniden inşasına, II. Dünya Savaşı’nda uğradığı ağır yıkımdan Doğu Almanya (DDR) ve birleşme sonrası restorasyon süreçlerine kadar uzanan çok katmanlı bir tarihsel bağlam içinde ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Berlin Domu’nun yalnızca dönemsel üslup değişimleriyle değil; politik, ideolojik, toplumsal ve teknik müdahaleler aracılığıyla sürekli yeniden tanımlanan bir kültürel miras alanı olduğunu ortaya koymaktır. Makale, restorasyonu salt yapısal bir onarım faaliyeti olarak değil, tarihsel bellek, temsil ve kimlik üretimiyle doğrudan ilişkili bir süreç olarak ele alır. Özellikle savaş sonrası dönemde, Dom’un geleceğine ilişkin kararların DDR’nin sosyalist ideolojisi, uluslararası koruma ilkeleri ve Batı Almanya’dan gelen finansal ve teknik destek arasında şekillendiği gösterilmektedir. Denkmalskirche’nin yıkımı, kubbenin sadeleştirilmesi, hanedan sembollerinin sınırlandırılması ve iç mekânın yeniden kurgulanması gibi müdahaleler, restorasyonun ideolojik bir araç olarak nasıl kullanıldığını ortaya koymaktadır. Birleşme sonrasında ise restorasyon anlayışının, Venedik Tüzüğü’nün tarihsel belge vurgusu, Nara Belgesi’nin çoğul otantiklik yaklaşımı ve Burra Şartı’nın değer-temelli koruma ilkeleriyle daha uyumlu bir zemine oturduğu savunulmaktadır. Metodolojik olarak çalışma, tarihsel-kuramsal analiz ile arşiv belgeleri, restorasyon raporları ve mimarlık tarihi literatürünü bir araya getirmektedir. Hohenzollerngruft örneği üzerinden güncel restorasyon teknikleri, önleyici koruma stratejileri ve etik müdahale sınırları ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Sonuç olarak makale, Berlin Domu’nu restorasyon kuramının temel ilkelerinin pratikte sınandığı bir “laboratuvar yapı” olarak konumlandırmakta; mimari mirasın korunmasının teknik olduğu kadar politik ve kültürel bir müzakere süreci olduğunu vurgulayarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Berlin Domu
• Mimari Restorasyon
• Kültürel Miras
• Politik İdeoloji
• Anıtsal Kimlik

Kaynakça

1. Architekturmuseum TU-Berlin. (1891). Erdgeschossplan Julius Raschdorf. TU Berlin Architekturmuseum, Inv. Nr. 19412. Berlin: Architekturmuseum der Technischen Universität Berlin.
2. Australia ICOMOS. (2013). The Burra Charter: The Australia ICOMOS charter for places of cultural significance. Burwood: Australia ICOMOS Incorporated.
3. Aydın, M. F. (2025). Karmaşık topoğrafyada kültürel miras belgelenmesi ve restorasyon planlaması: Bahçeli Kalesi’nde yersel LIDAR destekli yaklaşım. Karesi Journal of Architecture, 4(2), 154-176.
4. Brandi, C. (1963/2005). Teoria del Restauro (Restorasyon Kuramı, Türkçeye çev.: Remzi Ülker & M. Yazıcıoğlu, 2005). Rom: Edizioni di Storia e Letteratura.
5. Deutsche Fotothek. (2025). Berliner Dom 1945. Sächsische Landesbibliothek -Staats- und Universitätsbibliothek Dresden, Dresden. Tratto il giorno December 18, 2025 da https://www.entwicklungsstadt.de/zerbombt-entkernt-wieder-aufgebaut-berlin-1945-und-heute/#iLightbox[gallery-1]/4
6. Deutsche Stiftung Denkmalschutz. (2014). Die Architektursammlung im Berliner Dom ist gefährdet. Heft 2/2014. Monumente Online(Heft 2/2014).
7. Engel, H., & Hüffmeier, H.-J. (2005). Die Gruft der Hohenzollern im Berliner Dom. Berlin: Evangelische Verlagsanstalt.
8. Goralczyk, P., & Hoth, R. (2001). Die Geschichte des Berliner Doms. Der Berliner Dom. Tratto il giorno November 22, 2025 da https://www.berliner-dombau-verein.de/der-berliner-dom/

9. Harrison, R. (2013). Heritage: Critical Aproachesp. New York: Routledge.
10. Hinterkeuser, H. (2016). Vom Neobarock zum Werkbund. Die Baukunst des Kaiserreichs. (Universität Heidelberg,, A cura di) Heidelberg: Universität Heidelberg.
11. Hopf, C. (2024). Der Berliner Dom. Sein Wiederaufbau durch Staat und Kirche im geteilten Deutschland. Berlin: Lukas Verlag.
12. ICOM-CC. (2008). Terminology to characterize the conservation of tangible cultural heritage. Paris: International Council of Museums – Committee for Conservation (ICOM-CC).
13. ICOMOS. (2003). Principles for the Analysis, Conservation and Structural Restoration of Architectural Heritage. Klingenburg, K.-H. (1987). Der Berliner Dom. Bauten, Ideen und Projekte vom 15. Jahrhundert bis zur Gegenwart. Berlin: Union Verlag.
14. Munoz-Vinas, S. (2005). Contemporary Theory of Consevation. Oxford: Elsevier Butterworth-Heinemann.
15. Pohl, H. (2000, Mai 16). Die Parkanlage Lustgarten und das Alte Museum neben dem Berliner Dom auf der Museumsinsel in Berlin-Mitte. Luftbildjournalisten in Perfektion. Berlin. Tratto il giorno November 22, 2025 da https://www.luftbildsuche.de/info/luftbilder/parkanlage-lustgarten-alte-museum-neben-berliner-dom-museumsinsel-berlin-mitte-195557.html
16. Remondino, F., & Campana, S. (2014). 3D recording and modelling in archaeology and cultural heritage: Theory and best practices. Oxford: Archaeopress (BAR International Series 2598).
17. Riegl, A. (1903). Der moderne Denkmalkultus : sein Wesen und seine Entstehung. Wien: W. Braumüller.
18. Ruskin, J. (1849/2015). The Seven Lamps of Architecture. London: Smith, Elder & Co (2015 Wentworth Press).
19. Schneider, G. (2013). Museumsinsel. Highlights in Berlin. Der praktische Begleiter für Entdeckungstouren durch die Stadt. Tratto da https://www.berlin.de/sehenswuerdigkeiten/3560564-3558930-museumsinsel.html
20. Smith, L. (2006). Uses of heritage. London: Routledge.
21. UNESCO, ICOMOS, & ICCROM. (1994). The Nara document on authenticity. Nara Conference on Authenticity in Relation to the World Heritage Convention (Nara, Japan, 1–6 November 1994). Paris: UNESCO World Heritage Centre.
22. Viollet-le-Duc, E. (1866). Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIᵉ au XVIᵉ siècle (Vol. 8). Paris: B. Bance Éditeur.
23. Yves, A., & Pillep, M. (2017). Bauprotokolle, Sanierungsgutachten und Zeichnungen. Bestand 26 Dombauverwaltung 1865 - 1964, Bestand 26 Dombauverwaltung. Berlin: Archiv der Oberpfarr- und Domkirche zu Berlin. Tratto il giorno November 22, 2025 da https://www.berlinerdom.de/fileadmin/user_upload/01_Startseite-Home/Mediathek/Formulare_und_Dokumente/Domarchiv_Berlin_-__Findbuch_Bestand_26.pdf