1. Başlamadan Önce
Bir hakemlik davetini kabul etmeden ya da reddetmeden önce aşağıdaki soruları göz önünde bulundurun:
Makale uzmanlık alanınıza uygun mu? Sadece yüksek nitelikli bir değerlendirme sunabileceğinize inanıyorsanız daveti kabul edin.

Çıkar çatışması potansiyeliniz var mı? Yanıt verirken bu durumu editöre bildirmeniz gerekir.
Yeterli zamanınız var mı? Hakemlik ciddi bir zaman ve emek gerektirir — daveti kabul etmeden önce son teslim tarihine uyup uyamayacağınızdan emin olun.
Davet mesajına mümkün olan en kısa sürede yanıt verin (reddetme durumunda bile); karar vermekteki gecikme değerlendirme sürecini yavaşlatır ve yazar açısından bekleme süresini artırır. Eğer daveti reddediyorsanız, alternatif hakem önerileri sunmanız çok faydalı olacaktır.

2. Değerlendirme Sürecinin Yönetimi
Gizli Materyaller
Hakemliği kabul ettiğinizde, size iletilen tüm materyalleri gizli belgeler olarak değerlendirmekle yükümlüsünüz. Bu belgeleri editörün önceden izni olmadan kimseyle paylaşamazsınız. Aynı şekilde, hakemlik süreci gizli olduğundan, değerlendirmeyle ilgili hiçbir bilgiyi editörlerin ve yazarların izni olmadan başkalarıyla paylaşamazsınız.

Üretici Yapay Zekâ (Generative AI)
Bilimsel bir makaleyi değerlendirmek, yalnızca insanlar tarafından yerine getirilebilecek sorumluluklar içerir. Hakemlikte gerekli olan eleştirel düşünme ve değerlendirme becerileri, üretici yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerin kapsamı dışındadır. Ayrıca bu tür teknolojiler yanlış, eksik veya önyargılı sonuçlar üretebilir. Bu nedenlerle ve gönderilen makalelerin gizliliği ilkesi doğrultusunda:
Makaleyi veya herhangi bir kısmını üretici yapay zekâ aracına yüklememelisiniz. Bu tür platformlara yüklenen içeriklerin nerelere gönderildiği, nasıl saklandığı ya da ileride nasıl kullanılacağı konusunda hiçbir garanti yoktur. Ayrıca bu durum, yazarın gizlilik, fikri mülkiyet ve veri güvenliği haklarını ihlal edebilir.
Bu gizlilik yükümlülüğü, hakem raporu ve makale hakkında yapılan diğer tüm iletişimleri (örneğin, karar mektupları) de kapsar. Bu belgelerde de gizli bilgiler olabileceğinden, yalnızca dil veya anlatım düzeltmesi amacıyla bile olsa üretici yapay zekâ araçlarına yüklenmemelidir.
Sisteme Giriş ve Değerlendirme Formuna Erişim
Değerlendirme süreci Dergipark başvuru sistemi üzerinden yürütülecektir. Makaleye erişmek ve değerlendirmenizi göndermek için, davet e-postasındaki bağlantıya tıklayarak ilgili sisteme giriş yapabilirsiniz.
JASAM'a Özgü Talimatlar
Hakem raporunuzu hazırlarken “yapılandırılmış hakemlik soruları”na aşina olun. Bu sorular, verilerin analizi, tekrarlanabilirlik ve genel açıklık gibi farklı yönleri kapsar ve değerlendirmenizi daha sistematik sunmanızı sağlar.
Yorumlarınızı yazarken editörden çok yazarı hedefleyin; çünkü yorumlarınız büyük ihtimalle yazarla paylaşılacaktır. Ayrıca, yazarın çalışmasını iyileştirmesine olanak tanımak için yanıtlarınızı yeterli ayrıntıyla vermeniz önemlidir.

Araştırma Makaleleri İçin:

• Araştırma sorusunun önemi değerlendirilmeli (ör. amaçlar ve gerekçeler açıkça ifade edilmiş mi?)
• Özgünlük (bilimsel literatüre katkı) değerlendirilmelidir
• Yazım, yapı, görseller vb. üzerine özel, yapıcı yorumlar sunulmalı
• Yazarın sonuçlara ilişkin yorumlarına dair özel geri bildirimler verilmelidir

Derleme Makaleleri İçin:

• Konunun kapsamı ve önemi tartışılmalıdır
• Derlemenin özgünlüğü değerlendirilmelidir
• Literatürün uygunluğu ve güncelliği analiz edilmelidir
• Tablo, şekil ve yazım üzerine yapıcı geri bildirim sağlanmalıdır
• Yazarın sonuç yorumları değerlendirilmelidir.

Metodoloji
Makale bir deney rapor ediyorsa, yöntem bölümü dikkatle incelenmelidir. Aşağıdaki durumlar ciddi hata sayılır:

• Geçersiz yöntem
• Bilimselliği yitirmiş tekniklerin kullanımı
• Bilinen ama göz ardı edilmiş süreçler
• Bulgularla çelişen sonuç çıkarımı

Zamana bağlı analizlerde örnekleme raporları incelenmeli; nitel araştırmalarda sistematik veri çözümlemesi, anlatıların yanı sıra doğrudan alıntılar içermesi beklenir.

Cinsiyet ve Toplumsal Cinsiyet Raporlaması
Makalenin konu alanı açısından cinsiyet veya toplumsal cinsiyet verilerinin uygun biçimde değerlendirilip değerlendirilmediğini göz önünde bulundurun. Gerekli durumlarda rehberlere uygunluk da kontrol edilmelidir.

Veri ve Görselleştirme
Yöntemlerin yeterli olduğunu düşündüğünüzde, veri sunumuna geçin. Eksik veri noktaları, istatistiksel olarak anlamsız farklar ve belirsiz tablolar ciddi eksikliklerdir. Şekillerin okunabilirliği de sunum kalitesi açısından önemlidir.

Etik Hususlar
İnsan veya hayvan verisi içeren deneylerde, etik kurul onay belgesi gereklidir. JASAM, yazarın bağlı olduğu kurumdan alınmış etik izinlerin bildirilmesini şart koşar.

3. Değerlendirmenizi Yapılandırmak
Hakem görüşünüz, editörün makalenin yayımlanıp yayımlanmayacağına karar vermesine yardımcı olur. Aynı zamanda yazar için de önemli bir rehber niteliği taşır. Genel değerlendirme ve gözlemlerinizi nazik, yapıcı ve açık bir dille sunmanız önemlidir. Kişisel yorumlar ya da ad-soyad gibi bilgiler içermemelidir.

Eksikliklerin belirlenmesi ve gerekçelendirilmesi gereklidir. Yorumlarınızın kişisel görüşünüz mü yoksa verilerle desteklenen çıkarımlar mı olduğunu belirtin.

Kontrol Listesi
JASAM, geri bildiriminizi yapılandırmak için bir soru formu kullanır. Bu sorulara hâkim olun ve uygun yanıtları sağlayın. Ek yorumlarınız için “Yazara Öneriler” ve “Editöre Notlar” bölümlerini kullanabilirsiniz.

Öneriniz
Editör karar verirken şu kategoriler üzerinden değerlendirme yapacaktır. Hakem olarak öneriniz aşağıdakilerden biri olabilir:

• Reddet (nedenini açıklayın)
• Mevcut Hali ile Revizyonsuz kabul
• Revizyon (büyük ya da küçük) — Gerekli değişiklikleri belirtin ve tekrar gözden geçirmeye istekli olup olmadığınızı bildirin. Revizyon öneriyorsanız, yazara açık ve mantıklı bir açıklama sunmalısınız.

Nihai Karar
Makalenin kabul edilip edilmeyeceğine son olarak editör karar verir. Farklı görüşler alınabilir veya yazarın revize etmesi istenebilir. Nihai karar editör tarafından verilir ve Dergipark sistemi üzerinden size bildirilir.

4. Değerlendirme Sonrası
Değerlendirme süreci tamamlandıktan sonra bile, makale ve ilişkili tüm veriler gizli kalmaya devam eder. Bunları paylaşmamanız veya hakkında konuşmamanız gerekir.
Son olarak, JASAM editörleri ve yazar(lar)ı adına, makaleye zaman ayırarak sunduğunuz kıymetli katkı için içten teşekkürlerimizi sunarız.