Davranışsal, Morfolojik ve Bazı Genetik Özellikler Bakımından Türk Güvercin Irkları Arasındaki Farklılıklar

Öz

Güvercin çeşitliliği açısından Anadolu, kültürel ve biyolojik bir zenginliğe sahiptir. Bu çalışma, çoklu uyum analizi (MCA) ve hiyerarşik kümeleme analizi (HCA) kullanarak yirmi iki yerel Türk güvercin ırkını fenotipik ve genetik özelliklerine göre sınıflandırmayı amaçlamıştır. Irklar arası ilişkileri ortaya çıkarmak için toplam yetmiş altı nitel ve kantitatif özellik ikili biçimde (var/yok) kodlanmıştır. İlk üç MCA boyutu, toplam varyasyonun %40,92'sini açıklamış ve ırklar arasındaki benzerlikleri etkili bir şekilde yansıtmıştır. MCA sonuçlarına göre, kısa gagalı ırklar ayrı bir küme oluştururken, dalış-dönme ırkları ayrı bir grupta yer almıştır. Bursa ve Mülakat ırkları ortak kökenlerini yansıtacak şekilde yakın ilişkiliydi. Öte yandan Takla ırkı, benzersiz uçuş performansı ve yaygın dağılımıyla tutarlı olarak diğerlerinden açıkça farklı görünmektedir. Ward yöntemi ve Öklid mesafesi kullanılarak yapılan HCA, dört küme oluşturmuştur; Ancak, değerlendirme kriterleri sınırlı kümeleme doğruluğunu gösterdi ve bu da ikili verilerin sağlam hiyerarşik gruplama için yetersiz olduğunu düşündürmüştür. Genel olarak, MCA, HCA'ya göre fenotipik ve genetik benzerliklerin daha güvenilir bir temsilini sağlamaktadır. Özellikle, MCA'dan elde edilen üç boyutlu koordinatlar kullanılarak yapılan Öklid mesafesi hesaplamasının sonuçlarına dayalı olarak kısa gagalı güvercin ırkları ve dalıcı-dönücü ırklarının gruplandırılması, Türk güvercin ırklarının işlevsel özelliklerine göre gruplanma eğiliminde olduğunu, ancak ortak coğrafi kökenin de göz ardı edilmemesi gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, Türkiye'deki yerli güvercin ırkları arasındaki davranışsal, morfolojik ve genetik ilişkilerin anlaşılmasına katkıda bulunmakta ve bu kültürel varlıkların karakterizasyonu ve korunması için metodolojik bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Genetik mesafe
• Yerel güvercin
• Morfometri
• Çok değişkenli

Distance Between Turkish Pigeon Breeds in terms of Behavioral, Morphological, and Some Genetic Characteristics

Öz

In terms of pigeon diversity, Anatolia is culturally and biologically rich. This study aimed to classify twenty-two local Turkish pigeon breeds based on their phenotypic and genetic characteristics using multiple correspondence analysis (MCA) and hierarchical cluster analysis (HCA). A total of seventy-six qualitative and quantitative traits were coded in binary form (presence/absence) to reveal inter-breed relationships. The first three MCA dimensions explained 40.92% of the total variation and effectively reflected similarities among breeds. According to the MCA results, short-beaked breeds formed a distinct cluster, while diving–spinning breeds grouped separately. The Takla breed, on the other hand, appeared clearly distinct from all others, consistent with its unique flight performance and widespread distribution. HCA using Ward’s method and Euclidean distance produced four clusters; however, evaluation criteria indicated limited clustering accuracy, suggesting that binary data were insufficient for robust hierarchical grouping. Overall, MCA provided a more reliable representation of phenotypic and genetic similarities than HCA. In particular, the grouping of short-beaked pigeon breeds and diver-spinner breeds, based on the results of Euclidean distance calculation using three-dimensional coordinates from the MCA, shows that Turkish pigeon breeds tend to group themselves according to their functional characteristics, while the shared geographical origin should also not be disregarded. This study contributes to the understanding of behavioural, morphological, and genetic relationships among native pigeon breeds in Turkey and offers a methodological framework for their characterization and conservation of these cultural assets.

Anahtar Kelimeler

• Genetic distance
• Local pigeon
• Morphometry
• Multivariate

Kaynakça

1. Abdi, H., Valentin, D., 2007. Multiple Correspondence Analysis. In: Salkind N (Ed.), Encyclopedia of Measurement and Statistics (pp. 651-657). Sage. Califronia, USA.
2. Allendorf, F. W., Hohenlohe, P. A., Luikart, G., 2010. Genomics and the future of conservation genetics. Evolutionary Applications. 3(2): 128-13.
3. Anonymous, n.d. Crests in the domestic pigeon. Avaliable at https://www.taubensell.de/crests_in_the_domestic_pigeon.htm. Accessed date: 16 May 2025.
4. Atasoy, F., Erdem, E., Hacan, Ö. G., 2013. Ankara ilinde yetiştirilen taklacı güvercinlerde (Columba livia domestica) morfolojik özelliklerin belirlenmesi. Ankara Üniv Vet Fak Derg. 60(2): 135-143.
5. Balcı, F., Ardıçlı, S., Alpay, F., Dinçel, D., Soyudal, B., Er, M., 2018. The determination of some morphological characteristics of Bursa Oynarı pigeon breed. Ankara Üniv Vet Fak Derg. 65(4): 349-355.
6. Cibulková, J., Sulc, Z., Řezanková, H., Sirota, S., 2020. Associations among similarity and distance measures for binary data in cluster analysis. Metodoloski Zvezki. 17(1): 33-54.
7. Cole, L. J., Kelley, F. J., 1919. Studies on inheritance in pigeons. III. Description and linkage relations of two sex-linked characters. Genetics. 4(2): 183.
8. Cornell, J. E., Pugh, J. A., Williams Jr, J. W., Kazis, L., Lee, A. F., Parchman, M. L., Zeber, J., Pederson, T., Montgomery, K. A.,Hitchcock, P., 2008. Multimorbidity clusters: clustering binary data from multimorbidity clusters: clustering binary data from a large administrative medical database. Applied Multivariate Research. 12(3): 163-182.

9. D’Enza, A. I, Palumbo, F., 2013. Dynamic Data Analysis of Evolving Association Patterns. In: Giusti A, Ritter G, Vichi Maurizio (Eds.), Classification and Data Mining (pp. 45–53). Springer, Berlin.
10. Domyan, E. T., Shapiro, M. D., 2017. Pigeonetics takes flight: evolution, development, and genetics of intraspecific variation. Developmental Biology. 427(2): 241-250.
11. Doncaster, L., 1912. Notes on inheritance of colour and other characters in pigeons. Journal of Genetics. 2(2): 89-98.
12. El-Araby, I. E., Moawed, S. A., Hassan, F. A., Gouda, H. F., 2023. A combined approach of multiple correspondence analysis and hierarchical cluster analysis for profiling relationships among categorical risk predictors: a bluetongue case study. Slovenian Veterinary Research/Slovenski Veterinarski Zbornik. 60: 307-3015.
13. Erdem, E., Özbaşer, F. T., Gürcan, E. K., Soysal, M. İ., 2021. The morphological and morphometric characteristics of Alabadem pigeons. Turkish Journal of Veterinary & Animal Sciences. 45(2): 372-379.
14. Erdem, H., Savaş, T., 2025. Morphological and morphometric characterization of an extremely short-beaked Turkish pigeon. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi. 35(2): 475-487.
15. Erdem, H., Konyalı, C., Savaş, T., 2018. Edremit kelebek güvercinlerinin morfolojik karakterizasyonu. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi. 6(2): 93-100.
16. Frankham, R., Briscoe, D. A., Ballou, J. D., 2010. Introduction to Conservation Genetics (2th Ed.). Cambridge University Press, United Kingdom.
17. Gizaw, S., Van Arendonk, J. A., Komen, H., Windig, J. J., Hanotte, O., 2007. Population structure, genetic variation and morphological diversity in indigenous sheep of Ethiopia. Animal Genetics. 38(6): 621-628.
18. Haag-Wackernagel, D., 1998. Vom Heiligen Vogel der Liebesgöttin zur Strassen Taube. Verlag Schwabe & Co, Basel.
19. Horton, B. B., 1909. Inheritance of color in pigeons. The American Naturalist. 43(515:, 702-704.
20. Jordana, J., Ribo, O., 1991. Relaciones filogenéticas entre razas ovinas españolas obtenidas a partir del estudio de caracteres morfológicos. Investig Agrar, Prod Sanid Anim. 6(3): 225-237.
21. Jordana, J., Manteca, X., Ribo, O., 1999. Comparative analysis of morphological and behavioral characters in the domestic dog and their importance in the reconstruction of phylogenetic relationships in canids. Genetics and Molecular Biology. 22: 49-57.
22. Jordana, J., Ribo, O., Pelegrin, M., 1993. Analysis of genetic relationships from morphological characters in Spanish goat breeds. Small Ruminant Research. 12(3): 301-314.
23. Kokoszyński, D., Stęczny, K., Żochowska-Kujawska, J., Sobczak, M., Kotowicz, M., Saleh, M., Fik, M., Arpášová, H., Hrnčár, C., Włodarczyk, K., 2020. Carcass characteristics, physicochemical properties, and texture and microstructure of the meat and internal organs of carrier and king pigeons. Animals. 10(8): 1315.
24. Lan, Y., He, Q., Gibril, B. A. A., Xu, J., Shang, H., Xiong, X., 2025. Influencing factors and quality traits of pigeon meat: A systematic review. Poultry Science. 104(4): 105000.
25. Landguth, E. L., Fedy, B. C., OYLER‐McCANCE, S. J., Garey, A. L., Emel, S. L., Mumma, M., Wagner, H. H., Fortin, M., Cushman, S. A., 2012. Effects of sample size, number of markers, and allelic richness on the detection of spatial genetic pattern. Molecular Ecology Resources. 12(2): 276-284.
26. Mete, H., Savaş, T., 2004. Zur Schnabelnelke bei den türkischen Klatschtümmlern. Geflügel-börse. 125(24): 15-16.
27. Miller, W. J., Hollander, W. F., 1995. Three neglected advances in classical genetics. BioScience. 45(2): 98-104.
28. Mostert, C., Donaldson, R. 2024. Pigeon Racing in South Africa: Exploring the Socio‐Economic Nature and Extent of This ‘Unknown Sport’. Geosport for Society, 20(1): 25-45.
29. Nerurkar, P., Shirke, A., Chandane, M., Bhirud, S., 2018. A novel heuristic for evolutionary clustering. Procedia Comput Sci. 125: 780-789.
30. Nguyen, H. H., 2017.Clustering categorical data using community detection techniques. Comput Intell Neurosci. 2017(1): 8986360.
31. Official gazette, 2013. Yerli hayvan ırk ve hatlarının tescili hakkında tebliğ (Tebliğ No: 2004/39)’de değişiklik yapılmasına dair tebliğ (No: 2013/46). Available at https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/09/20130910-27.htm. (Accessed Oct 12, 2025)
32. Olugbara, C. T., Letseka, M., Olugbara, O. O., 2021. Multiple correspondence analysis of factors influencing student acceptance of massive open online courses. Sustainability. 13(23): 13451.
33. Özbaşer, F. T., Alasahan, S., Narinc, D., Gunduz, Ö., Ozkul, B. Y., 2018. Live weight and some morphological characteristics of the Cins Pigeons. 3rd International Congress on Advances in Veterinary Science and Technics. Belgrade, Serbia, 5-9 September 2018, pp. 84.
34. Özbaşer, F. T., Erdem, E., Gürcan, E. K., Soysal, M. İ, 2022. Genetic animal heritage of anatolia: short-beaked pigeon genotypes. Kocatepe Veterinary Journal. 15(4): 450-459.
35. Özbaşer, F. T., Erdem, E., Gürcan, E. K., Soysal, M. İ., 2021. The morphological characteristics of the Muradiye Dönek pigeon, a native Turkish genetic resource. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 68(2): 107-112.
36. Pacheco, G., Van Grouw, H., Shapiro, M. D., Gilbert, M. T. P., Vieira, F. G., 2020. Darwin’s fancy revised: an updated understanding of the genomic constitution of pigeon breeds. Genome Biology and Evolution. 12(3): 136-150.
37. Parés I Casanova, P. M., 2013. Morphological similarities between Spanish pigeon breeds. Turkish Journal of Veterinary & Animal Sciences. 37(3): 346-351.
38. Reed, D. H., Frankham, R., 2001. How closely correlated are molecular and quantitative measures of genetic variation? A meta‐analysis. Evolution. 55(6): 1095-1103.
39. Rege, J. E. O., 2001. Defining livestock breeds in the context of community-based management of farm animal genetic resources. The Workshop Held. Mbabane, Swaziland, pp. 7-11.
40. Savaş, T., Erdem, H., 2021. Türkiye güvercin yetiştiriciliğinde “ırk”sorunu üzerine. International Journal of Poultry-Ornamental Birds Science and Technology. 2(1): 23-29.
41. Savaş, T., Erdem, H., Gündüz, S., Damgacı, İ., 2023. Morphometric comparison of three short-beak pigeon breeds from the Aegean region (Turkey) by discriminant analysis. International Journal of Poultry-Ornamental Birds Science and Technology. 4(1): 15-20.
42. Şimşek, U. G., Altundal, B., Akarsu, S., Karadag, R., 2024. Morphometric identification of Bursa Oynarı pigeon varieties. Eurasian Journal of Veterinary Sciences. 40(2): 74-80.
43. Soysal, M. İ., Gürcan, E. K., Alter, K., Akar, T., Genç, S., 2011. Trakya’da yetiştirilen Trakya makaracı güvercin ırkının çeşitli morfolojik özelliklerinin saptanması. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi. 8(3): 61-68.
44. Tamasauskas, D., Sakalauskas, V., Kriksciuniene, D. 2012. Evaluation framework of hierarchical clustering methods for binary data.12th International Conference on Hybrid Intelligent Systems. Pune, India, pp. 421-426.
45. Traoré, A., Tamboura, H. H., Kabore, A., Royo, L. J., Fernandez, I., Alvarez, I., Sangare, M., Bouchel, D., Poivey, J. P., Francois, D., Sawadogo, L., Goyache, F., 2008. Multivariate analyses on morphological traits of goats in Burkina Faso. Archives Animal Breeding. 51(6): 588-600.
46. Türkeş, M., Gündüz, S., 2024. Türkiye’deki klasik Hünkâri güvercinlerinin tanıtımı ve morfolojik olarak tanımlanması. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology. 12(1): 22-32.
47. Üçtepe, A., Gürkan, M., Coşkun, B., Hayretdağ, S., Savaş, T. 2023. Tumbler pigeons have smaller brains. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology. 4(1): 8-14.
48. Walker, J. R., 1925. Inheritance of white plumage in pigeons. Genetics. 10(6): 593.
49. Yakubu, A., Ibrahim, I. A., 2011. Multivariate analysis of morphostructural characteristics in Nigerian indigenous sheep. Italian Journal of Animal Science. 10(2): e17.
50. Yılmaz, O., Savaş, T., Ertuğrul, M., Wilson, R. T. 2013. The domestic livestock resources of Turkey: Inventory of pigeon groups and breeds with notes on breeder organizations. World's Poultry Science Journal. 69(2): 265-278.