Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri

Mehmet Marangoz

doi:10.18009/jcer.1654092

EN TR

Pedagogical Training Students' Literacy and Attitude Levels toward Artificial Intelligence

Öz

This study aims to determine the level of literacy and attitudes toward artificial intelligence among students in pedagogical training program. In this regard, pedagogical training students’ artificial intelligence literacy and attitudes towards artificial intelligence were examined in terms of gender, age, daily internet usage time variables. In addition, it was investigated whether there is a relationship between artificial intelligence literacy and attitude. Relational survey model, one of the quantitative research methods, was used in the study. The sample of the study consists of 242 students enrolled in a university's pedagogical training program. The findings of the study indicate that students have a high level of artificial intelligence literacy and a positive attitude toward artificial intelligence. Participants' artificial intelligence literacy levels show significant differences according to age variable, and their attitudes toward artificial intelligence show significant differences according to gender variable. The results of the Pearson correlation analysis show that there is a moderately positive and significant relationship between participants' artificial intelligence literacy levels and their attitudes toward artificial intelligence.

Anahtar Kelimeler

Artificial intelligence, literacy, attitude, pedagogical training students

Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri

Öz

Bu çalışma, pedagojik formasyon öğrencilerinin yapay zekâya yönelik okuryazarlık ve tutum düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, pedagojik formasyon öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlıkları ve tutumları; cinsiyet, yaş ve günlük internet kullanım süresi değişkenleri açısından incelenmiştir. Ayrıca, yapay zekâ okuryazarlığı ve tutumu arasında bir ilişki olup olmadığı araştırılmıştır. Çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, bir üniversitesinin pedagojik formasyon programına kayıtlı 242 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın bulguları, öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlık düzeyinin yüksek olduğunu ve yapay zekâya yönelik olumlu tutuma sahip olduklarını göstermektedir. Katılımcıların yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri yaş değişkenine göre anlamlı farklılık göstermekte ve yapay zekâya ilişkin tutumları cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık göstermektedir. Pearson korelasyon analizi, katılımcıların yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri ile yapay zekaya yönelik tutumları arasında orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yapay zekâ, okuryazarlık, tutum, pedagojik formasyon öğrencileri

Etik Beyan

Etik Kurul Komisyon Adı: Kilis 7 Aralık Üniversitesi Etik Kurul Komisyonu Etik Kurul Belge Tarihi ve Sayı No: 07.11.2024-E-76062934-044-65255

Kaynakça

Acem, Y., Arslantaş, K., Bişirici, M., & Erdoğan, K. (2024). Öğretmenlerin eğitimde yapay zekâ kullanımına yönelik tutumlarının. Education and Social Sciences, 1(2), 12–23. https://ijtess.com/index.php/pub/article/view/21
Acet, İ., Şensiz, N., Bilir, S., Ciğerci, Ü., Çirişoğlu, M., & Yeşil, S. (2024). İlkokul öğretmenlerinin yapay zekâya ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Kastamonu örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(112), 2055–2062. https://doi.org/10.5281/zenodo.14028429
Ahmed, M. F. (2024). Positive psychology perspectives: A multifaceted approach to human flourishing. Pakistan Journal of Positive Psychology, 1(1), 1–7.
Aksekili, E., & Kan, A. (2024). Öğretmenlerin eğitimde yapay zekâ kullanımına yönelik tutum ölçeği geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 13(39), 525–542. https://dergipark.org.tr/en/pub/egitimvetoplum/issue/89829/1471276
Asio, J. M. R. (2024). Artificial intelligence (AI) literacy and academic performance of tertiary level students: A preliminary analysis. Social Sciences, Humanities and Education Journal (SHE Journal), 5(5).
Avcı, H. E., & Günay, U. İ. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumları: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi örneği. Route Educational & Social Science Journal, 11(4), 162–172. https://doi.org/10.17121/ressjournal.3567
Ayanwale, M. A., Adelana, O. P., Molefi, R. R., Adeeko, O., & Ishola, A. M. (2024). Examining artificial intelligence literacy among pre-service teachers for future classrooms. Computers and Education Open, 6, 100179. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100179
Banaz, E., & Demirel, O. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlıklarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (60), 1516–1529. https://doi.org/10.53444/deubefd.1461048
Banaz, E., & Maden, S. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 1173–1180. https://doi.org/10.24315/tred.1430419
Bayrakcı, S. (2020). Dijital yetkinlikler bütünü olarak dijital okuryazarlık: Ölçek geliştirme çalışması (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi.

Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., & Köklü, N. (2015). Sosyal bilimler için istatistik (17. Baskı). Pegem Akademi.
Chen, S. Y., Su, Y. S., Ku, Y. Y., Lai, C. F., & Hsiao, K. L. (2024). Exploring the factors of students' intention to participate in AI software development. Library Hi Tech, 42(2), 392–408.
Chen, X., Cheng, G., Zou, D., Zhong, B., & Xie, H. (2023). Artificial intelligent robots for precision education: A topic modeling-based bibliometric analysis. Educational Technology & Society, 26(1), 171–186.
Chu, H., Lee, J., & Kim, S. (2023). Age differences in AI literacy: Exploring generational gaps in technology adoption. Computers & Education, 196, 104676. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2023.104676
Çelebi, C., Demir, U., & Karakuş, F. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı konulu çalışmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 535–560.
Çelebi, C., Yılmaz, F., Demir, U., & Karakuş, F. (2023). Artificial intelligence literacy: An adaptation study. Instructional Technology and Lifelong Learning, 4(2), 291–306. https://doi.org/10.52911/itall.1401740
Çetin, M., & Aktaş, A. (2021). Yapay zekâ ve eğitimde gelecek senaryoları. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18, 4225–4268. https://doi.org/10.26466/opus.911444
Dumlupınar-Arslan, A. (2023). Öğretmen adaylarının yapay zekâ kavramı ve yapay zekâ uygulamalarına ilişkin farkındalık düzeylerinin belirlenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Elçiçek, M. (2024). Öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı üzerine bir inceleme. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 6(1), 24–35. https://doi.org/10.53694/bited.1460106
Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. Sage Publications.
Galindo-Dominguez, H., Delgado, N., Campo, L., & Losada, D. (2024). Relationship between teachers’ digital competence and attitudes towards artificial intelligence in education. International Journal of Educational Research, 126, 102381.
Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning (1st ed.). Center for Curriculum Redesign.
Hornberger, M., Bewersdorff, A., & Nerdel, C. (2023). What do university students know about Artificial Intelligence? Development and validation of an AI literacy test. Computers and Education: Artificial Intelligence, 5, 100165.
Huang, F., Wang, Y., & Zhang, H. (2024). Modelling generative AI acceptance, perceived teachers' enthusiasm and self-efficacy to English as a foreign language learners' well-being in the digital era. European Journal of Education, 59(4), e12770. https://doi.org/10.1111/ejed.12770
İmamoğlu-Akman, G., & Akman, Y. (2025). Eğitim inançları ve yapay zekâ: Öğretmen adayları üzerine bir araştırma. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 911–928. https://doi.org/10.51460/baebd.1601530
Jia, X. H., & Tu, J. C. (2024). Towards a new conceptual model of AI-enhanced learning for college students: The roles of artificial intelligence capabilities, general self-efficacy, learning motivation, and critical thinking awareness. Systems, 12(3), 74.
Kahraman, H., Akutay, S., Yüceler Kaçmaz, H., & Taşci, S. (2025). Artificial intelligence literacy levels of perioperative nurses: The case of Türkiye. Nursing & Health Sciences, 27, e70059. https://doi.org/10.1111/nhs.70059
Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği (1. Baskı). Nobel Kitabevi.
Karakuş, A., Geçgel, Ş., & Çetin, M. (2024). Gelişen bir paradigma: Yapay zekâ okuryazarlığı. International Journal of Active Learning, 8(1), 50–63. https://doi.org/10.48067/ijal.1422876
Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Kaya, F., Aydin, F., Schepman, A., Rodway, P., Yetişensoy, O., & Demir Kaya, M. (2022). The roles of personality traits, AI anxiety, and demographic factors in attitudes toward artificial intelligence. International Journal of Human-Computer Interaction, 40(2), 497–514. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2151730
Kim, S. W., & Lee, Y. (2024). Investigation into the influence of socio-cultural factors on attitudes toward artificial intelligence. Education and Information Technologies, 29(8), 9907–9935.
Koltay, T. (2011) The media and the literacies: Media literacy, ınformation literacy, digital literacy. Media, Culture & Society, 33, 211-221. https://doi.org/10.1177/0163443710393382
Kong, S. C., Cheung, W. M. Y., & Tsang, O. (2023). Evaluating an artificial intelligence literacy programme for empowering and developing concepts, literacy and ethical awareness in senior secondary students. Education and Information Technologies, 28(4), 4703–4724.
Latif, E., Zhai, X., & Liu, L. (2023). AI gender bias, disparities, and fairness: Does training data matter? arXiv preprint arXiv: 2312.10833.
Li, J., & Huang, J. (2020). Dimensions of artificial intelligence anxiety based on the integrated fear acquisition theory. Technology in Society, 63, 101410.
Lukic, A., Kudelić, N., Antičević, V., Lazić-Mosler, E., Glunčić, V., Hren, D., & Lukić, I. K. (2023). First-year nursing students' attitudes towards artificial intelligence: Cross-sectional multi-center study. Nurse Education in Practice, 71, 103735. https://doi.org/10.1016/j.nepr.2023.103735
Lund, B. D., Mannuru, N. R., & Agbaji, D. (2024). AI anxiety and fear: A look at perspectives of information science students and professionals towards artificial intelligence. Journal of Information Science. https://doi.org/10.1177/01655515241282001
Ma, W., Adesope, O. O., Nesbit, J. C., & Liu, Q. (2014). Intelligent tutoring systems and learning outcomes: A meta-analysis. Journal of Educational Psychology, 106(4), 901–918. https://doi.org/10.1037/a0037123
Mansoor, H. M. H., Bawazir, A., Alsabri, M. A., Alharbi, A., & Okela, A. H. (2024). Artificial intelligence literacy among university students—a comparative transnational survey. Frontiers in Communication, 9, 1478476. https://doi.org/10.3389/fcomm.2024.1478476
Mart, M., & Kaya, G. (2024). Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91–109. www.researchgate.net/publication/382068177
Miller, R. G. (1969). Simultaneous statistical inference. McGraw-Hill.
Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., & Qiao, M. S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041.
Ok, G., Kaya, D. & Kutluca, T. (2025). Artificial intelligence for a sustainable future in the 21st century: Impacts and reflections on education. Discourse and Communication for Sustainable Education, 16(1), 109-136. https://doi.org/10.2478/dcse-2025-0009
Pedro, F., Subosa, M., Rivas, A., & Valverde, P. (2019). Artificial intelligence in education: Challenges and opportunities for sustainable development. UNESCO.
Sarikaya, B., & Kavan, N. (2024). Türkçe öğretmeni adaylarının yapay zekâya yönelik tutumlarının incelenmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 191–203. https://doi.org/10.55605/ejedus.1550010
Saatçioğlu, Ö., & Topsakal, E. (2025). Öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 9(2), 168–191.
Schepman, A., & Rodway, P. (2020). Initial validation of the general attitudes towards artificial intelligence scale. Computers in Human Behavior Reports, 1, 100014. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2020.100014
Shank, D. B., Graves, C., Gott, A., Gamez, P., & Rodriguez, S. (2019). Feeling our way to machine minds: People's emotions when perceiving mind in artificial intelligence. Computers in Human Behavior, 98, 256–266.
Shi, R. (2024). Research on the current situation of artificial intelligence literacy of teacher trainees and strategies to improve it. Advances in Educational Technology and Psychology, 8(1), 126–133.
Soylu, E. (2023). Ortaokul öğrencilerine yönelik geliştirilen yapay zekâ eğitim içeriğinin yapay zekâ okuryazarlığına etkisi (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi).
Tan, Ç., Ceylan, Y., & Öztürk, O. (2023). Öğretmenlerin yapay zekaya karşı tutumlarının incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(67), 72–83.
Wang, Y. Y., & Wang, Y. S. (2019). Development and validation of an artificial intelligence anxiety scale: An initial application in predicting motivated learning behavior. Interactive Learning Environments, 30(4), 619–634.
Wang, Y., Zhang, L., & Reynolds, R. (2024). AI literacy and demographic factors: A cross-national study. Computers in Human Behavior, 152, 107228.
Williamson, S. M., & Prybutok, V. (2024). Balancing privacy and progress: A review of privacy challenges, systemic oversight, and patient perceptions in AI-driven healthcare. Applied Sciences, 14(2), 675.
Wu, H., Wang, Y., & Wang, Y. (2024). “To use or not to use?” A mixed-methods study on the determinants of EFL college learners' behavioral intention to use AI in the distributed learning context. International Review of Research in Open and Distance Learning, 25(3), 158–178.
Yakut, İ. (2024). Yapay zekâya yönelik tutum ve dindarlık ilişkisi. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 7(1), 37–59. https://doi.org/10.52637/kiid.1426977

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Öğretim Teknolojileri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Marangoz ^*
0000-0002-9193-7899
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

24 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

21 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

9 Mart 2025

Kabul Tarihi

23 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 13 Sayı: 26

DOI

https://doi.org/10.18009/jcer.1654092

IZ

https://izlik.org/JA49RS45RL

APA

Marangoz, M. (2025). Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri. Journal of Computer and Education Research, 13(26), 1134-1159. https://doi.org/10.18009/jcer.1654092

AMA

1.Marangoz M. Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri. JCER. 2025;13(26):1134-1159. doi:10.18009/jcer.1654092

Chicago

Marangoz, Mehmet. 2025. “Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri”. Journal of Computer and Education Research 13 (26): 1134-59. https://doi.org/10.18009/jcer.1654092.

EndNote

Marangoz M (01 Ekim 2025) Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri. Journal of Computer and Education Research 13 26 1134–1159.

IEEE

[1]M. Marangoz, “Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri”, JCER, c. 13, sy 26, ss. 1134–1159, Eki. 2025, doi: 10.18009/jcer.1654092.

ISNAD

Marangoz, Mehmet. “Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri”. Journal of Computer and Education Research 13/26 (01 Ekim 2025): 1134-1159. https://doi.org/10.18009/jcer.1654092.

JAMA

1.Marangoz M. Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri. JCER. 2025;13:1134–1159.

MLA

Marangoz, Mehmet. “Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri”. Journal of Computer and Education Research, c. 13, sy 26, Ekim 2025, ss. 1134-59, doi:10.18009/jcer.1654092.

Vancouver

1.Mehmet Marangoz. Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri. JCER. 01 Ekim 2025;13(26):1134-59. doi:10.18009/jcer.1654092

Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

Değerli Yazarlar,

JCER dergisi 2018 yılından itibaren yayımlanacak sayılarda yazarlarından ORCID bilgilerini isteyecektir. Bu konuda hassasiyet göstermeniz önemle rica olunur.

Önemli: "Yazar adından yapılan yayın/atıf taramalarında isim benzerlikleri, soyadı değişikliği, Türkçe harf içeren isimler, farklı yazımlar, kurum değişiklikleri gibi durumlar sorun oluşturabilmektedir. Bu nedenle araştırmacıların tanımlayıcı kimlik/numara (ID) edinmeleri önem taşımaktadır. ULAKBİM TR Dizin sistemlerinde tanımlayıcı ID bilgilerine yer verilecektir.

Standardizasyonun sağlanabilmesi ve YÖK ile birlikte yürütülecek ortak çalışmalarda ORCID kullanılacağı için, TR Dizin’de yer alan veya yer almak üzere başvuran dergilerin, yazarlardan ORCID bilgilerini talep etmeleri ve dergide/makalelerde bu bilgiye yer vermeleri tavsiye edilmektedir. ORCID, Open Researcher ve Contributor ID'nin kısaltmasıdır. ORCID, Uluslararası Standart Ad Tanımlayıcı (ISNI) olarak da bilinen ISO Standardı (ISO 27729) ile uyumlu 16 haneli bir numaralı bir URI'dir. http://orcid.org adresinden bireysel ORCID için ücretsiz kayıt oluşturabilirsiniz. "

Pedagogical Training Students' Literacy and Attitude Levels toward Artificial Intelligence

Öz

Anahtar Kelimeler

Pedagojik Formasyon Öğrencilerinin Yapay Zekâya Yönelik Okuryazarlık ve Tutum Düzeyleri

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster