Motorlu Araç İşletenin Sorumluluğunun Hukukî Niteliği ve Sigortalanabilirlik Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Özet Amaç: Motorlu aracın işletilme hâlinde olup olmadığının tespiti, meydana gelen zarardan sorumluluğun hukukî niteliğinin ve zararın, zorunlu malî sorumluluk sigortasının teminatı kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi açısından önem arz eder. Bu nedenle öncelikle motorlu araç işletenin sorumluluğunun, aracın işletilme hâlinde olup olmamasına göre ayrıma tâbi tutularak incelenmesi, birbirinden farklı durumlarda ortaya çıkabilecek zararlardan doğan sorumluluğun hukukî niteliğinin tespit edilmesi ve konunun sigortalanabilirlik açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma, motorlu araç işletenin sorumluluğunun hukukî niteliğine ve sigortalanabilirliğine ilişkin tespit ve değerlendirmeler içermekte olup literatür taraması ve mevzuat incelemesi sonucunda elde edilen bulguların içtihatlar ışığında değerlendirilmesi ve tespitlerde bulunulması ile sonuca bağlanmıştır. Bulgular: Motorlu aracın işletilmesinin zarara sebep olması ile işletilme hâlinde değilken kazaya sebep olması durumunda işletenin sorumlu tutulmasının koşulları birbirinden farklıdır. Motorlu araç işletenin sorumluluğunu doğuran, aracın işletilme hâlinde olup olmadığına göre farklılık gösteren özel koşullar değerlendirildiğinde, sorumluluğun hukukî niteliği ile ilgili olarak doktrinde farklı görüşler yer almaktadır. Zarara sebep olan motorlu aracın işletilme hâlinde olup olmaması, sigortalanabilirliğini de doğrudan etkiler. Sonuç ve Katkılar: Motorlu aracın işletilmesi zarara sebep olmuşsa işletenin sorumluluğu tehlike esasına dayanır. Aracın işletilme hâlinde olmamasına rağmen işletenin eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru veya araçtaki bozukluk kazaya ve zarara yol açmışsa, sorumluluğun olağan sebep sorumluluğu niteliğinde olduğu genel olarak kabul edilir. Kazada işletenin kusuru varsa, sorumluluk kusur esasına dayanır. İşletilme hâlinde olmayan araçların sebep olduğu zararlar sigorta teminatı dışında kalır (ZMSS Genel Şartları A.6.). Bu çalışmanın uygulayıcılara, motorlu araç sebebiyle zarar görenlere ve doktrine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Sınırlılıklar: Çalışmanın konusunun, farklı disiplinleri ve hukukun da farklı dallarını ilgilendiren yönleri bulunmaktadır. Konu, esas olarak borçlar hukuku kapsamında irdelenmiştir. Konunun sigorta hukuku yönü, sorumluluk hukukuna ilişkin değerlendirmelere katkı sağlamış olup sigortacılığın hukukî yönü dışında kalan teknik boyutu çalışma için belirlenen sınırın dışında tutulmuştur. Anahtar Kelimeler: Motorlu araç işletenin sorumluluğu, zorunlu malî sorumluluk sigortası, kusursuz sorumluluk, işletilme hâli. Jel Kodu: K13, K12, G22.

Anahtar Kelimeler

• Motorlu araç işletenin sorumluluğu
• zorunlu malî sorumluluk sigortası
• kusursuz sorumluluk
• işletilme hâli

An Assessment of the Legal Nature of the Liability of the Motor Vehicle Operator and Its Insurability

Abstract

Abstract Purpose: In order to determine the legal nature of liability for the resulting damage and to evaluate whether such damage falls within the scope of coverage of compulsory liability insurance, it is crucial to determine whether the motor vehicle was in a state of operation or not. Consequently, this study primarily aims to examine the liability of the motor vehicle operator by differentiating between cases in which the vehicle is classified as in a state of operation and those in which it is not, to determine the legal nature of liability arising from damage that may occur under differing factual circumstances, and to evaluate the matter from the perspective of insurability. Methodology: The study sets out findings and evaluations concerning the legal nature and the insurability of the operation of motor vehicles and concludes with an assessment of these findings in the light of judicial precedents. Findings: The conditions under which a motor vehicle operator is held liable for damage vary depending on whether the vehicle is considered to be in a state of operation or not, reflecting the differing legal nature of liability in each case. When the specific conditions giving rise to the liability of the motor vehicle operator are examined, it becomes evident that such conditions vary depending on whether the vehicle is in operation. In this context, differing views exist within legal doctrine regarding the legal nature of the liability in question. Whether the motor vehicle that caused the damage is in operation or not directly affects its insurability. Implications: The legal liability of the operator for damages resulting from the operation of a motor vehicle constitutes a form of strict liability based on danger. It is generally accepted that, even when the vehicle is not in a state of operation, if the fault of persons responsible for the operator’s actions or a defect in the vehicle contributes to an accident and the resulting damage, the operator bears strict liability arising from the failure to fulfill the duty of care. If the operator was at fault in the accident, liability is based on the principles of fault. Liability for damages resulting from a vehicle not in operation is excluded from the coverage provided by compulsory liability insurance (Clause A.6). This study aims to contribute to legal practitioners, persons who have suffered damage as a result of motor vehicles, and legal doctrine. Limitations: The subject matter of the study has aspects that concern multiple disciplines and various branches of law. The subject has been primarily examined within the scope of law of obligations. The insurance law aspect of the subject has contributed to evaluations regarding liability law, while the technical dimension of insurance beyond its legal aspect has been excluded from the scope of the study. Keywords: Motor vehicle operator liability, compulsory liability insurance, strict liability, operation of a motor vehicle. Jel Codes: K13, K12, G22.

Keywords

• Motor vehicle operator liability
• compulsory liability insurance
• strict liability
• operation of a motor vehicle

Kaynakça

1. Akbulut, İ. (2014). Karayolları Trafik Kanunu’na Göre İşletenin Sorumluluğu Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası ve Garanti Fonu, Adalet Yayınevi, Ankara.
2. Antalya, G. ve Görgeç, B. (2025). “Haksız Fiilden Doğan Borç İlişkileri ve Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borç İlişkileri”, Marmara Hukuk Yorumu: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Ders Kitabı Cilt: V/1,2, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
3. Aşçıoğlu, Ç. (2012). Trafik Kazalarından Doğan Hukuk ve Ceza Sorumlulukları, 3. Bası, Sözkesen Matbaacılık, Ankara.
4. Ateş, H. (2012). İşletilme (Hareket) Halinde Olmayan Motorlu Aracın Verdiği Zararlardan Doğan Sorumluluk. Ankara Barosu Dergisi, 2, 419-427.
5. Ayhan, R./Çağlar, H./Özdamar, M. (2019). Sigorta Hukuku Ders Kitabı, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara.
6. Bolatoğlu, B. (1988). Karayolları Trafik Kanununa Göre Motorlu Araç İşletenin Hukuki Sorumluluğu (İşleten Kavramı ve Sorumluluğun Şartları), Kazancı Hukuk Yayınları, Ankara.
7. Can, M. (2005). Sigorta Hukuku Ders Kitabı, İmaj Yayınevi, Ankara.
8. Çağlayan Aksoy, P. (2016). Hukuka ve Ahlâka Aykırılık Unsurları Çerçevesinde Salt Malvarlığı Zararlarının Tazmini, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul.

9. Çelik, Ç. A. (2025). Trafik Kazalarında Tazminat ve Sigorta Hukuk ve Ceza Sorumluluğu, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
10. Çeliktaş, D. (1987). 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanununda İşletenin Hukuki Sorumluluğu, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, İzmir.
11. Çetiner, B. (2024). Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul.
12. Eren, F. (2025). Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 30. Baskı, Legem Yayınevi, Ankara.
13. Eren, F. (1987). “Karayolları Trafik Kanununa Göre Motorlu Araç İşletenin Akit Dışı Sorumluluğunun Hukuki Niteliği ve Unsurları”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 39(1), 159-212.
14. Gökcan, H. T. (2025). Karayolları Trafik Kanununa Göre Hukukî Sorumluluk, Tazminat, Sigorta ve Rücu Davaları,10. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
15. Gökcan, H. T. Ve Kaymaz, S. (2008). Karayolları Trafik Kanunu’na Göre Hukukî Sorumluluk, Tazminat-Sigorta-Rücu Davaları ve Trafik Suç ve Kabahatleri, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
16. Güleç Uçakhan, S. (2022). “Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası”, Sigorta Davaları (Ed. Mustafa Topaloğlu ve Mutlu Dinç), 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 407-422.
17. Günay, E. (2025). Trafik Kazalarından Kaynaklanan Davalar, 7. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
18. Havutçu, A./Gökyayla K. E. (1999). Uygulamada 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na Göre Hukukî Sorumluluk, 1. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara.
19. Karacan Çetin, H. (2016). Karayolları Trafik Kanununda Hukuki Sorumluluk (Türk, İsviçre ve Alman Hukukları Karşılaştırmalı), Seçkin Yayıncılık, Ankara.
20. Kayıhan, Ş. (2016). “Zarar Sigortalarında Sigortacının Halefiyeti”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 22(3), S. 1595-1624.
21. Kender, R. (2017). Türkiye’de Hususi Sigorta Hukuku, 16. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul.
22. Kılıçoğlu, A. M. (2024) Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 27. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara.
23. Kılıçoğlu, M. (2002). Sorumluluk Hukuku, C. 1, Turhan Kitabevi, Ankara.
24. Narter, S. (2014). Trafik Kazalarında Hukuki ve Cezai Sorumluluk, 3. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara.
25. Nomer, H. N. (1992). “2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa Göre Motorlu Araç İşletenin Hukuki Sorumluluğu”, İstanbul Barosu Dergisi, 66(1-3), S. 36-89.
26. Oğuzman, M. K. ve Öz M. T. (2014). Borçlar Hukuku Genel Hükümler, C. II, 11. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
27. Schwenzer, I./Fountoulakis, C. (2020). Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil, 8. Auflage, Stämpfli Verlag, Bern.
28. Tandoğan, H. (1981). Kusura Dayanmayan Sözleşme Dışı Sorumluluk Hukuku, 1.Baskı, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara.
29. Üçışık, G. (2009). “Tehlike Sorumluluğunun Genel Kural İle Düzenlenmesi”, Sorumluluk ve Tazminat Hukuku Sempozyumu-2009, 127-146, http://webftp.gazi.edu.tr/hukuk/sorumluluk/s_7.pdf.
30. Yılmaz, Z. (2014). Karayolları Trafik Kanunu, Karayolları Taşıma Kanunu ve Sigortacılık Kanunu Hükümlerine Göre Trafik Kazaları ve Taşımacılıktan Doğan Hukukî Sorumluluk, Tazminat, Sigorta ve Rücû Dâvaları, 3. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara.
31. Zorluoğlu Yılmaz, A. (2019). Tehlike Sorumluluğunda Bedensel Zararlar ve Tazminat, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Ankara.