Bakışın Fenomenolojisi: Sartre’in Öteki Kavrami ve Drive My Car Filmi Üzerine Bir Analiz

The relationship between phenomenology and cinema takes shape on a plane where the audiovisual narrative moves beyond representation and turns toward lived experience. From a phenomenological perspective, cinema is not merely a medium that tells stories; it is a space where subjective experiences, streams of consciousness, and intersubjective relations become perceptible. This study aims to explore how relationships between characters are formed through arrangements of gaze, silence, space, and time within the film. A phenomenological-hermeneutic approach is employed, combining Husserl’s descriptive thought with the interpretive perspectives of Gadamer and Ricœur. The analysis is conducted across scenes selected through purposive sampling and is structured around several thematic axes: the Event of the Gaze, the Threshold of Objectification, the Other for Me, the Me for the Other, the Performative Force of Silence, Spatial Mediation, and Temporal Suspension. Findings indicate that in the opening and car scenes, the gaze acquires an indirect and at times suspended quality. In the rehearsal scenes, the gaze becomes more overtly performative, intensifying feelings of shame and objectification. In the final scene, it shifts into a form of relating grounded in witnessing and acceptance. Silence, while seemingly lacking communication on the surface, emerges as a potent element that carries the meaning of the scenes. The car appears as a threshold space where transitions unfold; the theatre becomes a site where emotional and cognitive experiences are tested; and the snow-covered landscape represents a void in which inner purification becomes possible. Time is experienced in a layered manner, interweaving past, present, and future through moments of suspension and entanglement.

Fenomenoloji ile sinema arasındaki ilişki, görsel-işitsel anlatının temsili aşan ve doğrudan deneyime yönelen bir düzlemde şekillenmektedir. Sinema, fenomenolojik açıdan hikâye aktarmanın ötesine geçen; öznel yaşantıların, bilinç akışının ve özneler arasındaki ilişkilerin görünür hâle geldiği bir alan olarak ele alınmaktadır. Bu çalışma, filmdeki karakter ilişkilerinin bakış, sessizlik, mekân ve zaman düzenekleriyle nasıl kurulduğunu anlamayı amaçlamaktadır. Yöntem olarak fenomenolojik-hermeneutik yaklaşım kullanılmakta; Husserl’in betimleyici düşüncesi, Gadamer ve Ricœur’ün yorumlayıcı perspektifiyle birlikte ele alınmaktadır. Analiz, amaçlı örnekleme yoluyla seçilen sahnelerde beş başlık üzerinden yürütülmüştür: Bakış Olayı, Nesneleşme Eşiği, Ben için Başkası, Başkası için Ben, Sessizliğin Edimselliği, Mekânsal Aracılık ve Zamansal Tutulma. Bulgular, açılış ve araba sahnelerinde bakışın dolaylı, hatta kimi anlarda askıya alınmış bir nitelik taşıdığını göstermektedir. Prova sahnelerinde bakış daha belirgin bir biçimde performatifleşmekte, utanç ve nesneleşme duygularını yoğunlaştırmaktadır. Finalde ise bakış, tanıklık ve kabullenişle bütünleşen bir ilişki biçimine dönüşmektedir. Sessizlik, yüzeyde bir iletişimsizlik olarak görünse de sahnelerin anlamını taşıyan güçlü bir öğe hâline gelmektedir. Araba, geçişlerin yaşandığı bir eşik mekânı; tiyatro, duygusal ve bilişsel deneyimlerin sınandığı bir alanı; karla kaplı doğa ise içsel arınmanın mümkün olduğu bir boşluğu temsil etmektedir. Zaman, geçmişi, şimdiyi ve geleceği birbirine saran tutulmalarla katmanlı bir biçimde deneyimlenmektedir.