Z Kuşağında Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıkları, Habere Güven ve Doğrulama Davranışları: Türkiye Örneği

Bu çalışma, Z kuşağının sosyal medya kullanım pratiklerini, platform tercihlerini ve habere güven/güvensizlik davranışlarını derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseni kapsamında gerçekleştirilen çalışmada, farklı sosyo-demografik özelliklere sahip genç katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, Z kuşağının sosyal medya kullanımının yalnızca iletişim ve eğlence amaçlı olmadığı; aynı zamanda kimlik inşası, gündem takibi ve bilgi edinme süreçlerinde merkezi bir rol oynadığı göstermektedir. Katılımcıların çoğu Instagram ve YouTube’u birincil platformlar olarak kullanmakta; Facebook’un ise daha çok önceki kuşaklara ait bir mecra olarak görüldüğü belirtilmektedir. Haber içeriklerine yönelik güven davranışları incelendiğinde, Z kuşağının metin temelli içeriklere göre görüntü ve video formatındaki içeriklere daha yüksek güven duyduğu, ancak bu güvenin kaynağın bilinirliği, resmî doğrulama imkânları ve algoritmik akışın etkisiyle değişkenlik gösterdiği saptanmıştır. Katılımcılar, haber paylaşmadan önce kaynak kontrolü yapmanın öneminin farkında olmakla birlikte, bu kontrolün sıklığının ilgi alanlarına göre farklılık gösterdiğini ifade etmektedir. Ayrıca mizah ve hiciv içeriklerinin kimi zaman gerçek haberlerle karıştırıldığı; yankı odaları, tekrar etkisi ve influencer yönlendirmelerinin habere yönelik algıyı etkileyen faktörler arasında yer aldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Z kuşağının sosyal medya aracılığıyla şekillenen habere erişim ve güven pratiklerinin çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymakta; medya okuryazarlığı ve dijital eleştirel farkındalık açısından önemli bir çerçeve sunmaktadır.

This study aims to examine the social media practices, platform preferences, and news trust behaviors of Generation Z through a qualitative and context-driven analytical framework. Using semi-structured interviews with young participants from diverse socio-demographic backgrounds, the research employs thematic analysis to uncover the underlying patterns shaping their engagement with digital media. The findings reveal that social media usage among Generation Z extends beyond communication and entertainment; it constitutes a central component of identity formation, everyday sociability, agenda tracking, and informal learning processes. Participants predominantly identify Instagram and YouTube as their primary platforms, whereas Facebook is perceived as a medium associated with older generations. The analysis further indicates that Generation Z tends to place greater trust in visual and audiovisual news content compared to text-based materials, although levels of trust fluctuate depending on source credibility, perceived authenticity, and the affordances of algorithmically curated feeds. While participants acknowledge the importance of source verification prior to sharing news, the frequency and depth of such verification vary according to individual interests and topic relevance. Moreover, satire and parody news were occasionally mistaken for factual reporting, illustrating the blurred boundaries between entertainment and information in digital environments. Phenomena such as echo chambers, repetition effects, and influencer-driven content were also found to shape perceptions of news reliability. Overall, the study demonstrates that Generation Z’s news consumption and trust practices are multilayered and deeply embedded within the socio-technical dynamics of contemporary digital platforms. These findings underscore the need for enhanced media literacy frameworks and critical digital awareness initiatives aimed at fostering more informed and discerning engagement with online information ecosystems