Üretken Yapay Zeka Politikası

1. Amaç ve Kapsam

Bu politika; üretken yapay zekâ (ÜYZ) ve yapay zekâ destekli her türlü aracın (ChatGPT, Claude, Gemini, Midjourney, DALL·E, Sora, Whisper gibi büyük dil modelleri, görsel, ses ve video modelleri başta olmak üzere) JCSS'e gönderilen ve yayımlanan tüm çalışmalarda (araştırma makaleleri, derleme makaleleri, kitap incelemeleri, çeviriler vb.) yazarlar, hakemler ve editörler tarafından nasıl kullanılabileceğini ve hangi kullanımların kabul edilemez olduğunu belirler.

Politika; YÖK'ün 18 Nisan 2024 tarihli "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber"i, TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin değerlendirme kriterleri, COPE, WAME ve ICMJE üst-standartları ile Elsevier, Taylor & Francis, Wiley, Sage ve Emerald gibi büyük uluslararası yayınevlerinin politikaları temel alınarak hazırlanmıştır. Dergi, indekslendiği ve/veya başvurduğu indekslerin (TR Dizin, DOAJ, Scopus, ESCI) güncel etik beklentileriyle uyumlu olmayı taahhüt eder.

2. Temel Etik İlkeler

1. Şeffaflık: Yapay zekâ kullanımı, kullanılan araç, sürümü, kullanım amacı ve kapsamı belirtilerek açıkça beyan edilir.

2. Dürüstlük: ÜYZ destekli içerik, yazarın özgün entelektüel katkısının yerine geçemez; iletişim alanında özgün gözlem ve yorum esastır.

3. Özen: Yazar, ÜYZ çıktılarını birincil kaynaklarla, alan literatürü ile ve mümkün olduğunda alan verisi ile karşılaştırarak doğrulamakla yükümlüdür.

4. Hesap verebilirlik: Çalışmanın tamamından — istatistiksel sonuçlar, içerik kategorileri, kodlamalar ve YZ üretimi metin/görsel dahil — yalnızca insan yazar(lar) sorumludur.

5. Gizlilik ve mahremiyet: Katılımcı bilgileri, mülakat dökümleri, alan notları, hakem raporları ve etik kurul belgeleri kamuya açık YZ servislerine yüklenmez.

6. Adalet ve önyargı duyarlılığı: İletişim araştırmacısı, ÜYZ çıktılarındaki cinsiyet, etnisite, sınıf, dil ve kültür temelli önyargıların farkında olarak çıktıyı değerlendirir.

7. Dezenformasyona karşı sorumluluk: Dergi, iletişim alanının dezenformasyon ve sentetik medya konusundaki sorumluluğunu özel olarak vurgular; yazar ve editörler bilim iletişiminin güvenilirliğini korumakla yükümlüdür.

8. Etik iklime katkı: Yazarlar, hakemler ve editörler sorumlu YZ kullanım kültürünün yaygınlaşmasına aktif katkı verir.

3. İzin Verilen Kullanımlar

Aşağıda sıralanan amaçlarla yapay zekâ araçları, Bölüm 5'teki beyan yükümlülüğüne uyulmak şartıyla kullanılabilir:

3.1 Yazım ve Dil Düzeyinde

• Türkçe ya da İngilizce makalede dilbilgisi, yazım ve noktalama denetimi (asistif düzeyde).

• Üslup ve akış iyileştirme; tekrarların azaltılması.

• Anadili olmayan yazarlar için akademik İngilizce destek.

• Çeviri kontrolü, yazarın yaptığı çevirinin gözden geçirilmesi.

3.2 Araştırma Tasarımı ve Literatür

• Literatür taramasında ön araştırma, anahtar kavram önerisi (sonuçlar daima birinci elden doğrulanır).

• Kuramsal çerçeve, hipotez ve soru üretiminde beyin fırtınası.

• Önceki çalışmaların sınıflandırılması, sistematik derleme öncesi tarama desteği.

• Makale yapısı, başlık ve özet için biçimsel öneri.

3.3 Yöntem ve Veri (Yazarın Tam Denetiminde)

• Anket ölçek maddelerinin dil/anlaşılırlık denetimi.

• Açık uçlu yanıtlar veya mülakat dökümlerinin ön ön-kodlamasında destek; ancak son kodlama ve yorum daima insan araştırmacı tarafından yapılır ve hakem değerlendirmesine sunulur.

• İçerik analizi ve söylem çözümlemesinde kodlama defterinin denenmesi; nihai kodlama insan kodlayıcılar tarafından yapılır, kodlayıcılar arası güvenirlik raporlanır.

• Nicel verilerde temel betimleyici istatistik kontrolü; R/Python/SPSS sözdizimi (syntax) yazımı desteği.

• Veri görselleştirmenin biçimsel iyileştirilmesi (yazarın kendi verisine dayanmak şartıyla).

• Sosyal medya verisi toplama için API kullanımına yönelik script desteği; veri toplama etiği ve platform şartlarına uyum yazarın sorumluluğundadır.

3.4 Teknik

• Tablo, şema ve grafik biçim kontrolü; APA/Chicago/MLA gibi atıf stillerine biçimsel uyum.

• Anahtar kelime üretimi, indeks önerisi.

• Açık erişim ve dergi şablonuna uyum denetimi.

4. İzin Verilmeyen / Yasaklanan Kullanımlar

Aşağıdaki kullanımlar JCSS tarafından kesinlikle kabul edilmez ve tespit edildiğinde Bölüm 8'deki yaptırımları doğurur:

4.1 Yazarlık ve Sorumluluk

• Yapay zekâ aracını yazar, ortak yazar veya katkı sağlayıcı olarak listelemek.

• YZ aracını kaynak olarak göstermek (bibliyografyaya bilimsel referans yerine YZ ürünü koymak).

• Makalenin tamamını veya büyük bir bölümünü yapay zekâya yazdırıp özgün eser olarak sunmak (intihal sayılır).

4.2 Veri Bütünlüğü — İletişim Araştırması İçin Kritik

• Anket cevaplarının, mülakat dökümlerinin, odak grup verilerinin veya alan notlarının YZ ile sentetik biçimde üretilmesi veya yeniden yazılması.

• Var olmayan katılımcıların (sentetik kişiliklerin), "YZ persona"larının veya "sentetik bot kullanıcı" verisinin gerçek verilermiş gibi sunulması.

• Sosyal medya verilerinin YZ ile değiştirilmesi, manipülasyonu veya kıyaslama amaçlı sahte örnek (gold-standard) üretiminde insan onayı olmaksızın kullanılması.

• Kodlama, içerik analizi sonuçlarının insan denetimi olmaksızın doğrudan YZ tarafından üretilip sonuç olarak raporlanması.

4.3 Görsel, Ses ve Video Bütünlüğü

• Yapay zekâ ile üretilen fotoğraf, illüstrasyon, ekran görüntüsü montajı veya video kareleri (deepfake dahil) yayımlanmaz.

• Mülakat kayıtlarının veya alan ses/video verilerinin YZ ile düzenlenmesi/manipüle edilmesi; YZ tabanlı transkripsiyon araçları kullanıldığında çıktının insan tarafından doğrulanması zorunludur.

• Reklam, kampanya görseli, sosyal medya gönderisi gibi analiz konusu olan görsellerin YZ ile yeniden üretilerek özgün veri yerine konması.

4.4 Katılımcı Mahremiyeti

• Anonimleştirilmemiş katılımcı verisinin, kişiyi tanımlayan ses/video kayıtlarının, mülakat dökümlerinin kamuya açık YZ servislerine yüklenmesi.

• Etik kurul izninde belirtilmemiş veri işleme amaçlarıyla YZ aracı kullanılması.

• Kişisel verilerin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve uluslararası mevzuat çerçevesinde uygun olmayan biçimde paylaşılması.

4.5 Süreç İhlalleri

• Yapay zekâ kullanımının çalışmada gizlenmesi ya da yanlış beyan edilmesi.

• Hakem raporu, editör yazışması veya yayımlanmamış makalenin kamuya açık YZ servislerine yüklenmesi.

• Yazarın kullandığı YZ aracının kullanım şartlarına aykırı biçimde içeriğin model eğitimine açılması.

5. Beyan (Disclosure) Yükümlülüğü

Yazarlar; Bölüm 3'te izin verilen YZ kullanımlarını — yalnızca asistif yazım denetimi araçları (örn. Microsoft Editor, Türkçe yazım denetleyicileri) hariç — aşağıdaki biçimde beyan etmek zorundadır:

"Üretken Yapay Zekâ ve YZ Destekli Teknolojilerin Kullanımına Dair Beyan: Bu çalışmanın hazırlık sürecinde yazar(lar), [aracın adı ve sürümü] aracını [kullanım amacı: dil iyileştirme / kodlama defteri taslağı / istatistik sözdizimi yazımı / vb.] amacıyla kullanmıştır. Yazar(lar) çıktıların doğruluğunu denetlemiş ve yayımlanan çalışmanın bütününden tam sorumluluğu üstlenmektedir."

• Beyan, makalenin Yöntem bölümünde ya da Teşekkür bölümünde, kaynaklar listesinin üstünde yer alır.

• Beyan, Türkçe ve İngilizce özetle birlikte makalenin yayımlanan sürümünde görünür kalır.

• Birden fazla araç kullanıldığında her biri ayrı ayrı belirtilir.

• Mülakat transkripsiyonu, sosyal medya verisi toplama veya içerik analizi gibi yöntemsel bir aşamada YZ kullanılmışsa; bu kullanım Yöntem bölümünde ayrıntılı biçimde açıklanır (araç, sürüm, doğrulama prosedürü, kodlayıcılar arası güvenirlik raporu vb.).

6. Hakem ve Editöryel Süreçlerde YZ Kullanımı

9. Hakemler, kendilerine gönderilen el yazmalarını ya da bu el yazmasından alıntıları kamuya açık YZ servislerine yükleyemez; bu durum açık bir gizlilik ihlalidir ve Bölüm 8'deki yaptırımları doğurur.

10. Hakem raporu, hakemin kendi okuma, değerlendirme ve uzmanlığı temelinde yazılır; YZ tarafından üretilen veya büyük ölçüde yeniden yazılan rapor kabul edilmez.

11. Hakemler, kendi yazdıkları raporda yalnızca asistif dil iyileştirme için YZ kullanabilir ve bu durumu editöre bildirmeleri tavsiye edilir.

12. Editörler; intihal denetimi (iThenticate), dil kontrolü, biçim uyumluluğu, anahtar kelime önerisi gibi süreçlerde YZ destekli araçlar kullanabilir. Ancak hakem seçimi, kabul/ret kararı ve içerik değerlendirme yalnızca insan iradesiyle alınır.

13. Dergi, %20'lik iThenticate benzerlik üst sınırının yanı sıra yapay zekâ üretimi metin tespit araçlarını kullanma hakkını saklı tutar; ancak bu araçların hatalı sınıflandırabileceği bilinmektedir ve yazara her zaman açıklama hakkı tanınır.

7. Yazar Sorumluluğu

• Yazar(lar), YZ tarafından üretilmiş veya iyileştirilmiş tüm içeriği gözden geçirmek; halüsinasyon, uydurma referans ve hatalı bilgileri ayıklamakla yükümlüdür.

• Birincil veriler (anket, mülakat, odak grup, içerik analizi örneklemi, sosyal medya verisi vb.) ham hâliyle korunmalı ve gerektiğinde editöre sunulabilmelidir.

• YZ destekli kodlama veya analiz kullanıldığında, kodlayıcılar arası güvenirlik (örn. Krippendorff's α, Cohen's κ) ve YZ-insan uyumu açıkça raporlanmalıdır.

• Yazar, kullandığı YZ aracının kullanım şartlarını incelemiş; kişisel veri, telif hakkı ve veri eğitimi açısından makalenin haklarına zarar vermediğini teyit etmiş olmalıdır.

• Birden fazla yazarlı çalışmalarda YZ kullanımı tüm eş yazarlarla paylaşılır ve ortak onayla beyan edilir.

• Yazar, gerektiğinde kullandığı YZ istemlerini (prompts) ve çıktılarını editör isteği üzerine sunmaya hazır olmalıdır.

8. İhlal Durumları ve Yaptırımlar

• Beyan eksikliği veya yanlış beyan: Revizyon ve uygun beyan ile birlikte yeniden gönderim talep edilir.

• Yazarlık iddiası, sentetik veri/katılımcı, manipüle görsel/video veya kapsamlı YZ üretimi içerik: Çalışma değerlendirmeden çıkarılır; gerekiyorsa yazarın bağlı olduğu kuruma bildirim yapılır.

• Yayımlanmış makalede ihlal tespit edilirse: COPE rehberlerine uygun şekilde düzeltme, ifade endişesi (expression of concern) veya geri çekme (retraction) işlemi uygulanır.

• Hakemlerin gizlilik ihlali: İlgili hakem, hakem havuzundan çıkarılır ve gerekiyorsa bağlı kuruma bildirilir.

9. Yürürlük ve Güncelleme

Bu politika, JCSS Yayın Kurulu tarafından kabul edildiği tarihten itibaren yürürlüktedir. Yapay zekâ teknolojilerinin hızlı gelişimi gözetilerek politika yılda en az bir kez gözden geçirilir; TR Dizin, YÖK, COPE/WAME/ICMJE ve büyük yayınevlerinin politika güncellemeleri ile uyumlulaştırılır. Yazar ve hakemler, gönderim tarihinde yürürlükte olan politika sürümüne tabidir.