1. Amaç ve Dayanak
İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi (JCSS), iletişim bilimleri ve sosyal bilimler alanında yayın yapan, açık erişimli ve çift taraflı kör hakemli bir dergidir. Bu politika, araştırmanın yürütülmesinden yayım sonrası süreçlere kadar yazarlar, editörler, hakemler ve yayıncı için bağlayıcıdır.
Politika; Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, TR Dizin Dergi Değerlendirme Kriterleri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ve Yayın Etiği Komitesi'nin (COPE) ilke ve akış şemaları esas alınarak hazırlanmıştır.
Etik beyan: JCSS'de yayımlanan makalelerde bilimsel araştırma ve yayın etiğine uyulması zorunludur. Makalelerin etik ilkelere uygunluğundan yazarlar sorumludur.
2. Araştırma Etiği ve Etik Kurul Onayı
Katılımcılardan veri toplanan araştırmalar için veri toplama başlamadan önce etik kurul onayı alınmış olmalıdır.
• Onay gerektiren çalışmalar: Anket, mülakat, odak grup, gözlem, deney ve görüşme teknikleriyle katılımcılardan veri toplanan nitel ve nicel araştırmalar; KVKK kapsamında kişisel veri içeren retrospektif çalışmalar; kapalı çevrimiçi gruplardan veya özel mesajlardan veri toplanan araştırmalar.
• Bildirim: Kurul adı, karar tarihi ve sayısı Yöntem bölümünde ve makalenin ilk ya da son sayfasında belirtilir. Onay belgesi gönderim sırasında sisteme yüklenir. Veri toplandıktan sonra alınan onaylar kabul edilmez.
• Onay gerektirmeyen çalışmalar: Kuramsal çalışmalar, derlemeler, bibliyometrik analizler ve kamuya açık medya metinleri üzerinde kişisel veri işlenmeden yapılan içerik, söylem ve göstergebilim analizleri. Bu durum yayın sözleşmesinde ve makalede belirtilir. 2020 öncesinde toplanmış verilerle yapılan çalışmalarda geriye dönük onay aranmaz.
• Katılımcı hakları: Katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınır ve kimlikleri KVKK'ya uygun biçimde anonimleştirilir. 18 yaşından küçük katılımcılar için veli onayı, kurumlarda yürütülen araştırmalar için kurum izni alınır.
• Sosyal medya verisi: Platform kullanım koşullarına uyulur. Kamusal figürler ve kurumsal hesaplar dışındaki kullanıcıların adları ve profil görselleri anonimleştirilir.
• İzinler ve telif: Başkalarına ait ölçek, anket ve fotoğraflar için sahiplerinden izin alınır ve makalede belirtilir. Analiz amacıyla kullanılan medya görselleri FSEK'e uygun biçimde ve kaynak gösterilerek kullanılır.
3. Yazarların Sorumlulukları
• Gönderilen çalışma özgün olmalı, daha önce yayımlanmamış olmalı ve eşzamanlı olarak başka bir dergide değerlendirmede bulunmamalıdır. Tam metni yayımlanmış bildiriler kabul edilmez.
• Tezden, projeden veya bildiriden üretilen makalelerde kaynak bilgisi ilk sayfa dipnotunda belirtilir.
• Yazar olarak yalnızca çalışmaya önemli entelektüel katkı sağlayan, son metni onaylayan ve çalışmanın sorumluluğunu üstlenen kişiler yer alır. Hediye ve hayalet yazarlık yasaktır. Yapay zekâ araçları yazar olamaz.
• Değerlendirme süreci başladıktan sonra yazar ekleme, çıkarma veya sıra değişikliği yapılamaz.
• Tüm yazarlar Yayın Sözleşmesi'ni imzalar ve makaleyle birlikte sisteme yükler. Sözleşmede makale türü, etik kurul bilgisi, yazarların katkı oranları (çalışmanın tasarlanması, veri toplanması, veri analizi, makalenin yazımı, gönderim ve revizyon), yapay zekâ kullanımı, finansman ve çıkar çatışması beyan edilir. Eksik doldurulan sözleşmeyle yapılan başvurular geçersiz sayılır.
• Makalenin sonunda Etik Kurul Beyanı, Araştırmacıların Katkı Oranı Beyanı, Destek ve Teşekkür Beyanı, Çıkar Çatışması Beyanı ve Yapay Zekâ Kullanım Beyanı yer alır.
• Ham veriler yayımdan sonra en az beş yıl saklanır ve editör talep ettiğinde sunulur.
• Yalnızca okunan ve metinle ilgili kaynaklara atıf yapılır. Gereksiz öz atıf ve atıf anlaşmaları yasaktır.
• Yazar, çalışmasında önemli bir hata fark ettiğinde editörü derhal bilgilendirir.
4. Editörlerin Sorumlulukları
Editörler gönderileri yalnızca bilimsel değeri, özgünlüğü ve derginin kapsamına uygunluğu bakımından değerlendirir. Yazarların kimliği, kurumu, cinsiyeti, uyruğu, dinî veya siyasi görüşü kararlarını etkilemez.
• Yayıncıdan ve her türlü ticari ya da politik etkiden bağımsız karar verir.
• Her makale için alanında uzman, çıkar çatışması bulunmayan ve farklı kurumlardan en az iki hakem atar.
• Gönderileri ve hakem kimliklerini gizli tutar; yayımlanmamış materyali kendi çalışmalarında kullanmaz.
• Kararlarını gerekçeli olarak bildirir ve hakem raporlarını yazara iletir.
• Kendi gönderilerinin ve çıkar çatışması bulunan gönderilerin sürecini başka bir editöre devreder.
• Etik ihlal şüphelerini COPE akış şemalarına göre inceler.
5. Hakemlerin Sorumlulukları
• Yalnızca uzmanlık alanındaki ve zamanında tamamlayabilecekleri değerlendirmeleri kabul eder.
• Çıkar çatışması varsa (aynı kurumda çalışma, son üç yılda ortak çalışma, danışmanlık ilişkisi, kişisel yakınlık) daveti reddeder ve editörü bilgilendirir.
• Değerlendirdikleri çalışmayı gizli tutar, kendi çıkarları için kullanmaz ve kamuya açık yapay zekâ servislerine yüklemez.
• Değerlendirmeyi bilimsel gerekçelerle, nesnel ve yapıcı bir dille yapar; kişisel ve aşağılayıcı ifadelerden kaçınır.
• Bilimsel gerekçe olmaksızın kendi çalışmalarına atıf yapılmasını istemez.
• İntihal, veri uydurma veya etik kurul eksikliği şüphesini editöre bildirir.
6. Yayıncının Sorumlulukları
Yayıncı İletişim ve Toplum Araştırmaları Merkezi (İTAM) Derneği, editoryal bağımsızlığı güvence altına alır ve ticari, politik veya kurumsal kaygılarla editoryal kararlara müdahale etmez. Yayımlanan içeriğin kalıcı erişimini ve yazar, hakem ve okuyucuların kişisel verilerinin KVKK'ya uygun korunmasını sağlar.
7. Değerlendirme Süreci ve Benzerlik Denetimi
Gönderiler önce kapsam, dergi şablonu, etik kurul belgesi, yayın sözleşmesi ve iThenticate benzerlik raporu bakımından ön kontrolden geçer. Benzerlik oranı en fazla %20 olmalıdır; oran düşük olsa bile atıfsız alıntı intihal sayılır.
Ön kontrolü geçen makaleler en az iki hakemle çift taraflı kör değerlendirmeye alınır. Hakem görüşleri ayrıştığında üçüncü bir hakemin veya editörün görüşüyle karar verilir. Ortalama değerlendirme süresi üç aydır; hakem raporları yayımdan sonra en az beş yıl saklanır.
8. Çıkar Çatışması
Çıkar çatışması; mali, kişisel, akademik veya kurumsal bir ilişkinin değerlendirmeyi ya da kararı etkileyebileceği her durumdur. Yazarlar çıkar çatışmalarını yayın sözleşmesinde ve makale sonunda beyan eder. Hakemler ve editörler çıkar çatışması bulunan gönderilerde görev almaz. Editör ve yayın kurulu üyelerinin gönderileri de aynı kör hakem sürecinden geçer.
9. Etik İhlaller ve İnceleme Süreci
YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nde tanımlanan intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme ve haksız yazarlık etik ihlal sayılır. Beyan edilmeyen çıkar çatışması ve yapay zekâ kullanımı, atıf manipülasyonu, hakem sürecinin manipülasyonu ve makale fabrikası kullanımı da bu kapsamdadır.
1. Etik ihlal iddiaları kanıtlarıyla birlikte jcss@itam.org.tr adresine iletilir. Bildirimde bulunanın kimliği gizli tutulur.
2. Editör iddiayı COPE akış şemalarına göre inceler ve ilgili kişiden 30 gün içinde yazılı açıklama ister.
3. İhlal tespit edilirse gönderi reddedilir; yayımlanmış makale için düzeltme, ifade endişesi veya geri çekme uygulanır. Gerektiğinde yazarın kurumu bilgilendirilir; ihlali tespit edilen hakemler hakem havuzundan çıkarılır.
10. Düzeltme, İfade Endişesi ve Geri Çekme
Yayımlanmış makalelerdeki sorunlar COPE'un geri çekme rehberi doğrultusunda ele alınır. Sonucu etkilemeyen hatalar için düzeltme notu, inceleme sürerken ifade endişesi yayımlanır. Güvenilir olmayan bulgular, intihal, tekrar yayım, etik kurul onayı eksikliği veya hakem sürecinin manipülasyonu durumunda makale geri çekilir. Geri çekilen makale silinmez; gerekçesini içeren bildirimle birlikte "Geri Çekilmiştir" ibaresiyle erişimde kalır.
11. Şikâyet ve İtiraz
Yazarlar editöryal kararlara, karar tarihinden itibaren 30 gün içinde gerekçeli olarak itiraz edebilir. İtiraz, karar sürecinde yer almamış bir editör veya yayın kurulu üyesi tarafından incelenir ve sonucu gerekçesiyle bildirilir. Derginin süreçlerine ilişkin şikâyetler jcss@itam.org.tr adresine iletilebilir.
12. Açık Erişim, Telif Hakkı ve Yapay Zekâ
JCSS, Budapeşte Açık Erişim Girişimi'ni destekler. Yazarlar eserlerinin telif hakkını saklı tutar. Makaleler yayımlandıktan hemen sonra Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası (CC BY-NC 4.0) lisansıyla ücretsiz erişime açılır. Dergi gönderim, değerlendirme veya yayım için ücret talep etmez. Ayrıntılar Açık Erişim ve Telif Hakkı Politikası ile Üretken Yapay Zekâ Politikası'nda yer alır.