Türkiye’de Pozitif Ayrımcılık Bağlamında Kadın Hakları

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 226 - 236, 31.12.2025

Kübra Öztürk

https://doi.org/10.47138/jeaa.1813662

Öz

Pozitif ayrımcılık toplumdaki dezavantajlı kişi ya da gruplara yönelik belirli ayrıcalıkların tanınmasını ifade etmektedir. Devletler dezavantajlı durumda bulunan kişilere destek olarak çeşitli ayrıcalıklar tanımakta ve farklı uygulamaları faaliyete geçirmektedir. Türkiye Cumhuriyeti devleti de toplumda dezavantajlı durumda olan kişilere anayasa, kanun, yönetmelik gibi çeşitli yasal mevzuatla pozitif ayrımcılık tanımaktadır. Ancak pozitif ayrımcılık kapsamında tanınan haklar ve bu haklar kapsamında uygulamaların faaliyete geçirilirken insan hakları ve eşitlik ilkesi kapsamında hareket edilmesi önem arz etmektedir. Yapılan uygulamalar diğer kişi ya da grupların aleyhine bir durum ortaya çıkarmamalıdır. Yapılan uygulamaların bu nedenle tek tipçi değil aynı koşullardaki diğer kişileri de kapsayacak şekilde çoğulcu pozitif ayrımcılık şeklinde uygulanması gerekmektedir. Bu kapsamda pozitif ayrımcılığın sınırının açıkça belirlenmesi önem arz etmektedir. Çalışmada yöntem olarak nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem kapsamında ilgili mevzuat düzenlemeleri uluslararası sözleşmeler, anayasa, kanun ve yönetmelikler sistematik olarak incelenmiştir. Bu çalışmada Türkiye’de pozitif ayrımcılık kapsamında kadınlara tanınan ayrıcalıklar ve yapılan farklı uygulamalar analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ayrımcılık , Pozitif Ayrımcılık , Eşitlik , İnsan Hakları , Kadın Hakları

Women’s Rights in the Context of Positive Discrimination in Turkey

Öz

Positive discrimination refers to the recognition of certain privileges for disadvantaged individuals or groups in society. States provide various privileges and implement different practices to support people who are in disadvantaged situations. The Republic of Turkey also provides positive discrimination to disadvantaged individuals in society through various legal regulations such as the constitution, laws and regulations. However, it is important to act within the scope of human rights and the principle of equality when recognizing rights within the scope of positive discrimination and when putting the practices into action within the scope of these rights. The practices should not create a situation that is against other individuals or groups. Therefore, the practices should not be implemented in a uniform manner but in a pluralistic positive discrimination manner that will include other people in the same conditions. In this context, it is important to clearly define the limits of positive discrimination. The study used the document analysis method, one of the qualitative research methods, as the method. Within the scope of this method, the relevant legislative arrangements, international conventions, constitution, laws and regulations have been systematically examined. This study analyzes the privileges granted to women within the scope of positive discrimination in Turkey and the different practices carried out.

Anahtar Kelimeler

Discrimination , Positive Discrimination , Equality , Human Rights , Women

Kaynakça

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2016, 14 Mayıs). Aile bütünlüğünü olumsuz etkileyen unsurlar ile boşanma olaylarının araştırılması ve aile kurumunun güçlendirilmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla kurulan meclis araştırması komisyonu raporu. https://www.aile.gov.tr/media/4129/meclis-aras-tirma-komisyonu.pdf adresinden 15 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun. (2012). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6284.pdf adresinden 20 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Akbaş, K., & Şen, G. (2013). Türkiye’de kadına yönelik pozitif ayrımcılık: kavram, uygulama ve toplumsal algılar. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (Ö.S.), 165-189. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/153607
• Akdemir, D. Ş. (2014). Ayrımcılığın İnsan Hakları Boyutu ve Pozitif Ayrımcılık. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(4), 890-908. Doi: 10.15869/itobiad.00018
• Akkurt, S. S. (2024). TMK md. 175 hükmünün yoksulluk nafakasının süresine ilişkin yaklaşımının hukuki yorum yöntemleri çerçevesinde tahlili. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 1-18. Doi: 10.54699/andhd.1347517
• Avrupa Birliğinin İşleyişine Dair Antlaşma. (2009, 1 Aralık). https://www.ab.gov.tr/files/pub/antlasmalar.pdf adresinden 20 Ağustos 2025 tarihinde alınmıştır.
• Arıkan, Ş. (2023). 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun Kapsamında Tedbirlerin Uygulanmasında Kadının Beyanının Esas Alınması İlkesine Eleştirel Yaklaşım. Dicle Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Dicle Adalet Dergisi, 7(1), 93-118. https://dergipark.org.tr/tr/pub/duamydad/issue/79403/1342715
• Bulut, H. (2024). Yoksulluk nafakasında süre sorununa ilişkin değerlendirmeler ve çözüm önerileri. Adalet Dergisi, 1(72), 593-617. Doi: 10.57083/adaletdergisi.1484082
• Çamdalı, Ü. (2025). Süresiz Nafaka Tartışması: Adalet mi, Yük mü?. https://www.akademikakil.com/suresiz-nafaka-tartismasi-adalet-mi-yuk-mu/unalcamdali/ adresinden 25 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
• CEDAW (1981). Kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi. https://www.aile.gov.tr/media/35256/kadinlara-karsi-her-turlu-ayrimciligin-onlenmesi-sozlesmesi-ve-ihtiyari-protokolu.pdf adresinden 15 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Demir, K. (2022). İşverenin eşit davranma borcunun sınırı: 6701 sayılı kanunda ayrımcılık yasağının istisnaları. Sosyal Güvenlik Dergisi, 12(1), 19-34. Doi: 10.32331/sgd.1135307
• Demirbaş, A. (2018). Güncel tartışmalarla yoksulluk nafakası. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(2), 219-235. https://dergipark.org.tr/tr/pub/imuhfd/issue/54315/737037
• Devlet Memurları Kanunu. (1965). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=657&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden 15 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Erdem, A. K. (2021). Tecavüzle suçlanan dişçi olayıyla gündeme geldi… “kadının beyanı esastır” ilkesiyle masumiyet karinesi istismar mı ediliyor?. https://www.indyturk.com/node/361591/tecav adresinden 25 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Erikli, S. (2020). Çalışma yaşamında toplumsal cinsiyet ayrımcılığının görünümü. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 39-60. https://dergipark.org.tr/tr/pub/husbdergi/issue/52731/673563
• Genç, Y. (2020). Evden uzaklaştırma kararı evsiz nüfusu artırıyor. https://haber.sakarya.edu.tr/evden-uzaklastirma-karari-evsiz-nufusu-artiriyor-h98151.html adresinden 15 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gençtürk, B. (2025). Nafaka düzenlemesi yolda: evlilik süresine göre verilecek. https://www.haberturk.com/nafaka-duzenlemesi-yolda-evlilik-suresine-gore-verilecek-3760950 adresinden 20 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Göktaş, M. Ö. (2023). Bakan Göktaş’tan süresiz nafaka açıklaması: kabul edilebilir değil. https://www.yenisafak.com/gundem/bakan-goktastan-suresiz-nafaka-aciklamasi-kabul-edilebilir-degil-4548208 adresinden 25 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
• Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (1969). https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2312020093651bm_09.pdf adresinden 25 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
• ILO (1958). 111 Nolu Ayırımcılık Sözleşmesi. https://www.ilo.org/tr/resource/111-nolu-ayirimcilik-ve-meslek-sozlesmesi adresinden 20 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır. İlke Haber Ajansı (2022). Hukukçular: Daha Hakkaniyetli Bir Nafaka Kanununa İhtiyaç Var. https://www.ilkha.com/gundem/hukukcular-daha-hakkaniyetli-bir-nafaka-kanununa-ihtiyac-var-196142 adresinden 25 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
• İş Kanunu. (2003). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden 15 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• İştar, E. (2012). Gazetelerdeki iş ilanlarında ayrımcılık. Akademik Bakış Dergisi, (28), 1-13. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423868078.pdf
• Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Kanunu. (2009). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5840.pdf adresinden 20 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Kadın Konukevlerinin Açılması ve İşletilmesi Hakkında Yönetmelik. (2013). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/01/20130105-5.htm adresinden 25 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Kaplan, S. E. T. (2017). İş hukukunda eşitlik ilkesi ve cinsiyet ayrımcılığı. TBB Dergisi, (Ö. S.), 225-268. https://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2017-2017-1722
• Karakaş, İ. (2023). KDK’dan işe alımda cinsiyet ayrımı yapılmasın kararı. https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/kadin/kdkden-ise-alimda-cinsiyet-ayrimi-yapilmasin-karari/1815778 adresinden 15 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Kaya, S. (2023). Eşitlik, pozitif ayrımcılık ve dağıtıcı adalet ilkeleri çerçevesinde idarenin yükümlülüklerinin değerlendirilmesi. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, (21), 1-35. Doi: 10.26650/ihid.21.008
• Kayaalp, D. (2019). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu kanunu ile getirilen ayrımcılık yasağı istisnalarının iş hukukundaki görünümü üzerine bir değerlendirme. ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, (1), 67-107. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asbuhfd/issue/47438/594003
• Kılınç, E. (2021). Ayrımcılık. B. Çiçek (Ed), Örgütsel Davranışın Karanlık Yüzü (s.23-42) içinde. Nobel Akademik Yayıncılık: Ankara.
• Kırışık, F., & Öztürk, K. (2022, 20-22, Ekim). Bir stratejik kaynak olarak hukuk: hukukun genel ilkelerinde bozulma tehlikesi [Sözlü Sunum]. Kayfor 2022, Osmaniye, Türkiye.
• Konca, N. K. (2020). Süresiz nafaka tartışmaları. Kriter,(43), https://kriterdergi.com/siyaset/suresiz-nafaka-tartismalari
• Konuk, G. (2022). Uluslararası hukuk kaynakları çerçevesinde iş hukukunda cinsiyet ayrımcılığı. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,71(4), 1509-1557. Doi: 10.33629/auhfd.1165650
• Koyunoğlu, H., Ustabulut, B., & Boyalık, R. (2019). Türkiye’de Nafaka: Uygulama, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. https://esamistanbul.org/wp-content/uploads/2021/03/Turkiyede-Nafaka-ESAM-IST.pdf adresinden 10 Ağustos 2025 tarihinde alınmıştır.
• Ormancı, P. A. (2022). Türkiye’de yoksulluk nafakasına ilişkin güncel gelişmeler ve nafakanın süreye bağlanması meselesi- İsviçre hukukuyla karşılaştırmalı bir inceleme. TBB Dergisi, (162), 183-203. https://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2022-162-2076
• Özdamar, D. (2006). Pozitif (Olumlu) ayrımcılık yönü ile Avrupa Birliği’nde ve Türkiye’de kadının hukuki konumuna ilişkin son gelişmeler. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(2), 11-67. Doi: 10.15337/SUHFD.2017.161
• Öztürk, M. (2022). Tedbir Kararıyla Evden Uzaklaştırılan Erkeklerin Karşı Karşıya Kalabileceği Bazı Riskler. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (42), 673-705. Doi: 10.14520/adyusbd.1176656
• Paksoy, M., & Yazar, B. (2018). Süresiz nafaka mağdurları yasal düzenleme bekliyor. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/suresiz-nafaka-magdurlari-yasal-duzenleme-bekliyor/1060805 adresinden 15 Mayıs 2025 tarihinde alınmıştır.
• Sermaye Piyasası Kurulu (2011). Kurumsal yönetim ilkelerinin belirlenmesine ve uygulanmasına ilişkin tebliğ. https://spk.gov.tr/data/61e87f0b1b41c611a4c53a90/2fb4947cb75a159d431a0ed205cdbc7c.pdf adresinden 20 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Sermaye Piyasası Kurulu (2014). Kurumsal yönetim tebliği. https://spk.gov.tr/data/639035148f95db2c38f512b3/Kurumsal%20Y%C3%B6netim%20Tebligi%20II-17.1.pdf adresinden 20 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. (2006). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5510&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden 20 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Şahin, M. (2017). Türk-İsviçre medeni kanunlarına göre evlilik sonrası katkının (yoksulluk nafakasının) şartları. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, XXI(3), 75-107. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ahbvuhfd/issue/48088/608075
• Tarhan, A. (2023). Mağdurlar Süresiz Nafaka Uygulamasının Kalkmasını İstiyor. https://www.ilkha.com/gundem/magdurlar-suresiz-nafaka-uygulamasinin-kalkmasini-istiyor-343397 adresinden 26 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
• TDK (2025). TDK sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 10 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Türk Medeni Kanunu. (2001). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat? MevzuatNo=4721&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden 20 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). 1982 Anayasası. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf adresinden 15 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu. (2016). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6701.pdf adresinden 25 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Türkmen, H. (2019). Evden uzaklaştırılan erkek ama sığınma evleri kadın için… Bu adamın katili 6284. https://www.yeniakit.com.tr/haber/evden-uzaklastirilan-erkek-ama-siginma-evleri-kadin-icin-bu-adamin-katili-6284-963956.html adresinden 10 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
• Ulucan, D. (2013). Eşitlik ilkesi ve pozitif ayrımcılık. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,15(Ö.S), 369-383. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuhfd/issue/46930/588785
• Ulusoy, E. (2021). Süresiz nafaka için adım rafa mı kalktı?. https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/prof-dr-erol-ulusoy/suresiz-nafaka-icin-adim-rafa-mi-kalkti-6635708 adresinden 20 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Umutlu, S. (2020). Kadın işçilerin evlilik nedeniyle iş sözleşmesini fesih hakkı ve sonuçları. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 34(3), 877-894. Doi: 10.16951/atauniiibd.691178
• Yağcı, K. (2018). Yoksulluk nafakasında süresizlik sorunu. İstanbul Hukuk Mecmuası,76(1), 323-358. https://dergipark.org.tr/en/pub/iuhfm/issue/39991/475487
• Yağcıoğlu, A. H. (2017). 6284 sayılı ailenin korunması ve kadına karşı şiddetin önlenmesine dair kanun ve uygulamada karşılaşılan sorunlar. D.E.Ü Hukuk Fakültesi Dergisi,19(Ö. S.), 913-966. https://hukuk.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2017/11/24-ALI-HAYRDAR-YAGCIOGLU.pdf
• Yaman, F. (2019). Kadına yönelik hukuki düzenlemelerin aile kurumu üzerindeki etkileri: İstanbul sözleşmesi ve 6284 sayılı kanun örnekleri. https://www.muharrembalci.com/hukukdunyasi/tce/1067.pdf adresinden 20 Ağustos 2025 tarihinde alınmıştır.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2017\16279 E., 2020\10415 K., https://karararama.yargitay.gov.tr/#
• Yıldırım, Z. M. (2017). Ayrımcılık. A. Tokol & Y. Alper (Ed.), Sosyal Politika (s. 301-320) içinde Dora Basım Yayın: Bursa.
• Yıldırımalp, S. (2021). Ayrımcılık temelli dışlanma: Türkiye’de çalışma hayatında kadınlar. Sosyal Güvenlik Dergisi,11(2), 321-346. Doi: 10.32331/sgd.1049046
• Yücel, E. (2015). Avrupa insan hakları sözleşmesi ve Avrupa Birliği direktiflerinde ayrımcılık yasağı hukuku. Adam Akademi,6(1), 59-84. https://dergipark.org.tr/tr/pub/adamakademi/issue/24945/263359