İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamında Ergonomik Faktörlerin Çalışan Motivasyonuyla İlişkisi: Üniversite Personeli Üzerine Bir Ölçek Geliştirme Araştırması

Öz

Bu araştırma, üniversite çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kapsamında ergonomik faktörlerin motivasyon üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, betimsel ve ilişkisel araştırma desenlerinin birlikte kullanıldığı nicel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın evrenini bir üniversitede görev yapan idari ve akademik personel oluşturmakta olup, örneklem grubunu gönüllülük esasına göre araştırmaya katılan toplam 300 çalışan meydana getirmektedir. Veriler; ergonomi bilgi düzeyi, İSG bilgi düzeyi ve çalışan motivasyonunu ölçmeye yönelik yapılandırılmış ölçekler aracılığıyla toplanmış ve istatistiksel analizler ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, ergonomik uygunluk düzeyi orta seviyede (ortalama puan: 3,30) olup yeniliklere açık bir yapı sergilemektedir. Ergonomik faktörler ile motivasyon arasında doğrudan anlamlı bir ilişki saptanmamış; motivasyonun fiziksel çevreden ziyade bilgi, farkındalık ve kariyer olanakları gibi unsurlardan etkilendiği belirlenmiştir. İSG ve ergonomi bilgi düzeyinin artmasıyla birlikte çalışan motivasyonunun da arttığı görülmüştür. Eğitim düzeyi yükseldikçe İSG bilgi düzeyi ve motivasyonun anlamlı şekilde arttığı tespit edilmiştir. Kadın çalışanların ergonomik faktörlere ilişkin değerlendirme puanlarının erkek çalışanlara kıyasla daha düşük olduğu saptanmış (p < 0,005); bu durum, ergonomik düzenlemelerde çalışan görüşlerinin dikkate alınmasının önemini ortaya koymuştur. Cinsiyet, yaş ve unvan değişkenlerinin motivasyon üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmadığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ergonomi
• İş Sağlığı ve Güvenliği
• Motivasyon
• Üniversite Çalışanları
• Ofis Çalışanları

The Relationship Between Ergonomic Factors and Employee Motivation Within the Scope of Occupational Health and Safety: A Scale Development, Validity, and Reliability Study on University Employees

Öz

This research was conducted to examine the effects of ergonomic factors on motivation within the scope of occupational health and safety (OHS) among university employees. The study was designed as a quantitative research using a combination of descriptive and correlational research designs. The population consisted of administrative and academic staff working at a university, and the sample group comprised a total of 300 employees who participated in the research on a voluntary basis. Data were collected using structured scales to measure ergonomics knowledge level, OHS knowledge level, and employee motivation, and were evaluated using statistical analyses. According to the research findings, the level of ergonomic suitability is moderate (average score: 3.30) and exhibits an open structure to innovation. No direct significant relationship was found between ergonomic factors and motivation; motivation was determined to be influenced by factors such as knowledge, awareness, and career opportunities rather than the physical environment. It was observed that employee motivation increased with increasing OHS and ergonomics knowledge levels. It was also found that OHS knowledge level and motivation increased significantly with higher education levels. It was found that female employees scored lower on ergonomic factors compared to male employees (p < 0.005); this highlights the importance of considering employee opinions in ergonomic arrangements. It was determined that gender, age, and title variables did not create a significant difference in motivation.

Anahtar Kelimeler

• Ergonomics
• Occupational Health and Safety
• Motivation
• Office Workers
• Üniversiteyi Employees

Kaynakça

1. Akpınar, T., Çakmakkaya, B. Y., & Batur, N. (2018). Ofis çalışanlarının sağlığının korunmasında çözüm önerisi olarak ergonomi bilimi. Balkan ve yakın doğu sosyal bilimler dergisi, 4(2), 76-98.
2. Andy, F. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics.
3. Aksüt, G., Eren, T., & Tüfekçi, M. (2020). Ergonomik risk faktörlerinin sınıflandırılması: Bir literatür taraması. Ergonomi Dergisi, 3, 169–192.
4. Akter, S., Ali, M. H., & Sultana, N. (2021). Ergonomics and employee well‐being: evidence from the manufacturing industry in Bangladesh. International Journal of Occupational Safety and Ergonomics, 27(4), 826–835. https://doi.org/10.1080/10803548.2020.1732609
5. Alkan, M., Yıldız, B., & Dündar, S. (2022). Risk perception, safety behaviour and motivation in occupational health and safety: a study from construction sector. Safety Science, 150, 105726. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2022.105726
6. Bayraktar, Y., Tütüncü, A., & Gönülaçan, A. (2020). Ergonomik Çalışma Ortamı ve Verimlilik İlişkisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Akademik Personeli Üzerine Bir Araştırma-The Relatıonshıp Between Ergonomıc Workplace And Productıvıty: A Research On Academıc Staff Of Karadeniz Technıcal Unıversıty. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 7(1), 93-117.
7. Comrey, A., & Lee, H. (1992). Interpretation and application of factor analytic results. Comrey AL, Lee HB. A first course in factor analysis, 2, 1992.
8. Çeven, S., & Özer, K. (2013). BÜRO ERGONOMİSİNİN ÇALIŞMA PSİKOLOJİSİ VE İŞ VERİMİNE ETKİSİ. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 61-70.

9. Doğan, S. E., & Altınbaş, Y. (2024). The relationship between ergonomics level, job and life satisfaction of healthcare workers in Turkey. Ergonomi, 7(3), 227–235. https://doi.org/10.33439/ergonomi.1514689
10. Elçi, A., & Çınar, Ö. (2025). İş yükü, motivasyon, iş-yaşam kalitesi ve çalışan memnuniyeti arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Business and Management Studies: An International Journal, 13(4), 1651–1678. https://doi.org/10.15295/bmij.v13i4.2626
11. Engür, M., & Chaush-ogly, K. (2019). TÜRKİYE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ MEVZUATINDA ERGONOMİNİN YERİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA. Ergonomi, 2(2), 69-77.
12. Erceylan, N., Öztürk, M., Uludağ, K., Uzunbacak, H. H., & Akçakanat, T. (2021). İçsel motivasyon ve öznel iyi oluş arasındaki ilişki: İş becerikliliği ve akış deneyiminin seri aracılık rolü. Yönetim Bilimleri Dergisi, 19(40), 413-436.
13. Fukuzaki, T., & Iwata, N. (2023). Gender differences in the motivational process of the job demands-resources Model. Yonago Acta Medica, 66(3), 326-333.
14. Hassan, A., Idris, A., & Ahmad, N. (2023). Impact of occupational safety practices on employee motivation and performance in the service sector. Journal of Safety Research, 82, 237–247. https://doi.org/10.1016/j.jsr.2022.12.005
15. Huang, Y., Chang, K., & Chen, C. (2020). Physiological responses to prolonged sitting in office work: implications for ergonomic design. Applied Ergonomics, 85, 103024. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2019.103024 Gravetter, F. J. Study Guide for Gravetter/Wallnau's Essentials of Statistics for Behavioral Science, 6th.
16. Gumasing, M. J. J., et al. (2025). The role of ergonomics in enhancing work motivation and performance in virtual work environments. Applied Ergonomics.
17. Güler, Ç. (1997). Ergonomiye giriş. Çevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi, 45(9-12).
18. Günel, T., Alparlan, S., Erdoğan, B., & Erdoğan, Ö. F. (2023). Öğretmenlerin Mesleki Statü Algılarının Belirlenmesi Determınıng Teachers'professıonal Status Perceptıons.
19. Günel, T., Alparslan, S., Erdoğan, B., & Erdoğan, Ö. F. (2023). Öğretmenlerin Mesleki Statü Algılarının Belirlenmesi Determınıng Teachers'professıonal Status Perceptıons.
20. İçöz, K. (2018). Büro çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği açısından ergonomi konusundaki bilgi düzeyi ve farkındalığının değerlendirilmesi İzmir Ekonomi Üniversitesi].
21. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi (17. Baskı). Ankara: Nobel yayın dağıtım, 81, 83.
22. Kim, J., Park, S., & Chung, H. (2023). Biomechanical analysis of work-related musculoskeletal disorders: ergonomic perspectives. Ergonomics, 66(5), 563–577. https://doi.org/10.1080/00140139.2023.2174501
23. Levin, K. A. (2020). Study design III: Cross-sectional studies. Evidence-Based Dentistry, 21(1), 24–25. https://doi.org/10.1038/s41432-020-0086-4
24. Maslow, A. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review google schola, 2, 21-28.
25. Munn, Z., Peters, M. D. J., Stern, C., Tufanaru, C., McArthur, A., & Aromataris, E. (2022). Systematic review or scoping review? BMC Medical Research Methodology, 22(1), 3. https://doi.org/10.1186/s12874-021-01416-4
26. Nazir, S., & Islam, T. (2021). Occupational safety measures and employee productivity: the role of motivation as a mediator. Safety and Health at Work, 12(3), 373–380. https://doi.org/10.1016/j.shaw.2021.02.007
27. Rahman, R. S. (2024). Increasing employee performance through physical work environment improvements. Journal of Economics and Management Engineering.
28. Rantanen, E. M., Wickens, C. D., Xu, X., & Thomas, L. C. (2004). Developing and validating human factors certification criteria for cockpit displays of traffic information avionics. No. AHFD-04-1/FAA-04-1). Savoy, IL: University of Illinois, Aviation Human Factors Division.
29. Robbins, S. P., & Judge, A. T. A. (2019). Organizational Behavior. 18th Editi. New York City, NY. In: USA: Pearson.
30. Salvendy, G. (2012). Handbook of human factors and ergonomics. John Wiley & Sons.
31. Sedgwick, P. (2019). Cross sectional studies: advantages and disadvantages. BMJ, 348, g2276. https://doi.org/10.1136/bmj.g2276
32. Setia, M. S. (2016). Methodology series module 3: Cross-sectional studies. Indian Journal of Dermatology, 61(3), 261–264. https://doi.org/10.4103/0019-5154.182410
33. Shamsuddin, A., & Hassan, M. (2021). Relationship between occupational health and safety practices and employee motivation: empirical evidence from Malaysian manufacturing industry. Safety Science, 134, 105067. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2020.105067
34. Sigudla, J., & Maritz, J. E. (2023). Exploratory factor analysis of constructs used for investigating research uptake for public healthcare practice and policy in a resource-limited setting, South Africa. BMC health services research, 23(1), 1423.
35. Vo, T. T. D., Tuliao, K. V., & Chen, C.-W. (2022). Work motivation: The roles of individual needs and social conditions. Behavioral Sciences, 12(2), 49.
36. Yalçın, E., & Ayvaz, B. (2018). İŞLETMELERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ AÇISINDAN ERGONOMİK RİSK ÖLÇÜMÜ: TEKSTİL SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 17(34), 13-30.
37. Yararel, B., Arslan, K., Kılıç, S., & Arpacı, G. S. (2022). Ofis Tasarımında Ergonomik Koşulların Sağlanmasının Önemi. Ergonomi, 5(2), 84-97.
38. Wang, L., Zhu, Y., & Le, Q. (2021). Human factors and ergonomic design in modern workplaces. Human Factors and Ergonomics in Manufacturing & Service Industries, 31(3), 247–258. https://doi.org/10.1002/hfm.20894
39. Yıldız, D., & Şen, G. (2024). The effect of employee motivation on performance and work commitment.
40. Zhang, X., Li, Y., & Wang, S. (2022). Anthropometric data and ergonomic design: a comprehensive review. International Journal of Industrial Ergonomics, 86, 103362. https://doi.org/10.1016/j.ergon.2022.103362