REFAH DEVLETİ VE TARIM EKONOMİSİ: 20. YÜZYIL İKTİSAT TARİHİ IŞIĞINDA TARIM DESTEKLERİNİN KURAMSAL VE POLİTİK EVRİMİ

Öz

Bu çalışma, 20. yüzyılda tarım destek politikalarının refah devletinin gelişimine paralel olarak geçirdiği kuramsal ve tarihsel dönüşümü, iktisat tarihi perspektifi çerçevesinde incelemektedir. Tarım sektörünün yapısal kırılganlıkları, yüksek fiyat oynaklığı ve iklimsel belirsizliklere açıklığı, bu alanın piyasa mekanizması içinde kendi haline bırakılmasını güçleştirmekte ve kamu müdahalesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda, tarım desteklerinin başlangıçta kriz dönemlerine özgü geçici uygulamalar olarak ortaya çıktığı, ancak zamanla kurumsallaşarak çok boyutlu ve sistematik bir politika alanına dönüştüğü ortaya konulmaktadır. Çalışmada, refah devleti ile tarım sektörü arasındaki ilişki kuramsal düzlemde ele alınmakta; tarım desteklerinin ekonomik ve sosyal gerekçeleri analiz edilmekte ve söz konusu politikaların tarihsel evrimi değerlendirilmektedir. Bu çerçevede neoklasik yaklaşım ile Polanyi’nin çift hareket tezi ve kurumsal iktisat perspektifi karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Elde edilen bulgular, tarım destek politikalarının yalnızca üretim istikrarı ve ekonomik etkinlik amacı taşımadığını; aynı zamanda gelir dağılımı, kırsal refah ve toplumsal bütünleşme üzerinde belirleyici etkiler yarattığını göstermektedir. Bu doğrultuda tarım destekleri, refah devleti dinamikleri ve kurumsal yapı içinde değerlendirilmesi gereken bütüncül bir politika alanı olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Refah Devleti
• Tarım Destek Politikaları
• Kırsal Kalkınma

THE WELFARE STATE AND AGRICULTURAL ECONOMICS: THE THEORETICAL AND POLICY EVOLUTION OF AGRICULTURAL SUPPORTS IN LIGHT OF 20TH-CENTURY ECONOMIC HISTORY

Öz

This study examines the theoretical and historical transformation of agricultural support policies during the 20th century in parallel with the development of the welfare state, within the framework of economic history. The structural vulnerabilities of the agricultural sector—its high price volatility and exposure to climatic uncertainties—limit the viability of leaving the sector entirely to market mechanisms and necessitate public intervention. In this context, the study demonstrates that agricultural supports, initially introduced as temporary measures in response to crisis periods, have gradually become institutionalized and evolved into a systematic and multidimensional policy domain. The relationship between the welfare state and the agricultural sector is analyzed at a theoretical level; the economic and social rationales of agricultural supports are examined, and the historical evolution of these policies is evaluated. In this regard, the neoclassical approach is comparatively analyzed alongside Polanyi’s double movement thesis and the institutional economics perspective. The findings reveal that agricultural support policies serve not only the objectives of production stability and economic efficiency but also play a significant role in shaping income distribution, rural welfare, and social cohesion. Accordingly, agricultural supports emerge as a comprehensive policy field that must be assessed within the broader dynamics of the welfare state and institutional structures.

Anahtar Kelimeler

• Welfare State
• Agricultural Support Policies
• Rural Development

Kaynakça

1. Agah, H. (1999). Kırsal Alan Kalkınmasında Kurumsal Yapı ve Sorun-Çözüm Önerileri, Bölgesel Kalkınma Sürecinde Sosyal Hizmet, Sosyal Hizmet Sempozyumu, Diyarbakır.
2. Anlar, M. H. N. (2008). Türkiye’de Kırsal Nüfusun Sosyo-Ekonomik Önemi. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
3. Ata, A. Y., & Dallı, T. (2024). Kırsal Kalkınma Üzerine Bir Literatür Araştırması. Journal of Economics and Research, 5(1), 1-19. https://doi.org/10.53280/jer.1456210.
4. Bulut, E. (2020). Türkiye’de uygulanan tarımsal destekleme politikalarının üretim etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
5. Çadırcı, Ç. (2022). Refah Devleti Tarihi ve Türkiye’de Refah Uygulamalarının Değerlendirilmesi: COVID-19 Dönemi. ASR Journal, 7(34), 138-145. https://doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.57459.
6. Çomaktekin, M. F. (2009). Tarımsal destekleme politikaları ve Türkiye’de uygulamalar (1990 ve sonrası dönem). Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
7. Demirci, R. (2022). Türkiye'de Tarımsal Destekleme Politikalarının Üretim Üzerine Etkileri. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
8. Gümüş, İ. (2018). Tarihsel Perspektifte Refah Devleti: Doğuş, Yükseliş ve Yeniden Yapılanma Süreci. Journal of Political Administrative and Local Studies, 1(1), 33-66. https://izlik.org/JA47YR98RX.

9. Günsoy, G., & Günsoy, B. (2001). Türkiye’de Tarımsal Destekleme Politikalarının Etkinsizliği. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 147-162. https://izlik.org/JA52FG29GG.
10. Hatunoğlu, E. E., & Eldeniz, F. (2012). 2000 Yılı Sonrası Türk Tarım Sektöründe Yapısal Dönüşüm Politikaları. Sayıştay Dergisi, 86, 27-56. https://izlik.org/JA52PC24MM.
11. Huang, W., & Mishra, A. K. (2025). Understanding agricultural subsidies and factor allocation: A general equilibrium analysis. Economic Modelling, 107340. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2025.107340.
12. Kaya, M., & Kalaycı, İ. (2021). Türkiye’de Tarihsel Süreçte Tarım Politikası ve Planlama Deneyimi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 23-34. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.837519.
13. Köymen, O. (2007). Sermaye birikirken: Osmanlı, Türkiye, dünya. İstanbul: Yordam Kitap.
14. McMichael, P. (2023). Updating Karl Polanyi’s ‘double movement’ for critical agrarian studies. The Journal of Peasant Studies, 50(6), 2123-2144. https://doi.org/10.1080/03066150.2023.2219978.
15. Narin, M. (2008). Türkiye’de Uygulanan Tarımsal Destekleme Politikalarında Değişim. Ekonomik Yaklaşım, 19(Özel Sayı), 183-225.
16. Öztürk, F. (2008). Tarım Kesimi: Türkiye’de Tarımsal Yapı ve Tarımsal Destekleme Politikalarının Tarihsel Gelişim Süreci. Çeşitli Yönleriyle Cumhuriyetin 85. Yılında Türkiye Ekonomisi içinde (Ed. Gülen Elmas Arslan), 61-92, Gazi Üniversitesi Hasan Ali Yücel Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayını No: 4, Ankara.
17. Rakıcı, C., & Kurşun, A. (2016). Sosyal Refah Devletinin Tarihi Süreci ve Günümüz Bazı Refah Devletlerinin Değerlendirilmesi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 2(2), 135-156. https://doi.org/10.20979/ueyd.47794.
18. Şahinöz, A. (2001). Tarım Sektörü. Türkiye Ekonomisi, Sektörel Analizler içinde, (Ed. Ahmet Şahinöz), 73-105, Türkiye Ekonomi Kurumu, Ankara.
19. Şenkal, A. (2022). Polanyi’nin Perspektifinden Sosyal Politikayı Okumak: Piyasa, Refah ve Emek Sorunsalı. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 82, 1-33. https://doi.org/10.26650/jspc.2022.82.1019652.
20. Yavuz, F. (2018). Dünya ve Türkiye’deki Gelişmeler Işığında Tarım Ekonomisi Yükseköğretimine Yeniden Bir Bakış. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 21, 215-220. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.472680.
21. Yıldız, T., & Dayar, H. (2025). Türkiye’de Yapılan Tarımsal Desteklerin Merkezi Yönetim Bütçesi ve Ekonomi Üzerindeki Etkileri. Özgür Publications. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub940.
22. Yörük, E. S. (2021). Sosyal Devlet Anlayışı ve Türkiye’deki Gelişimi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(11), 166-179. https://izlik.org/JA43NJ36PR.
23. Zeynalov, F., & Karacan, S. (2023). Tarımın Çevreye ve Ekonomik Büyümeye Etkisi: Türkiye Örneği Üzerine Ekonometrik Bir Araştırma. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, 12, 90-104. https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1311185.