The Ecological Face of Gaziantep Cuisine Compared to Carbon Footprint and World Cuisines

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 205 - 223, 31.12.2025

Başak Akar , Hanzade Ağpak

https://doi.org/10.58625/jfng-3074

Öz

Aim: Gaziantep cuisine, located in the heart of Southeast Anatolia, is known not only for its palate- pleasing qualities but also as a gastronomic resource that supports ecological awareness. The aim of this study is to examine the carbon footprint of Gaziantep cuisine within the context of ecological sustainability and to compare it with other world cuisines. Additionally, it aims to enhance social awareness of sustainable nutrition and to provide tools that help consumers understand the environmental impacts of their own consumption habits.
Material and Methods: n the study, the researcher- developed “Dietary Habits Questionnaire” served as the data collection instrument. Frequently prepared and consumed dishes in Gaziantep cuisine today were identified, and the carbon footprints of these dishes were calculated. The data were analyzed using a one-sample t-test in the JASP (0.18.1.0) program, and the resulting findings were compared with national averages.
Results: In the study, the results indicate that the carbon footprint of Gaziantep cuisine is lower when compared with other world cuisines, such as those from Canada, Brazil, the United States, Denmark, and Italy. In particular, vegetarian-dominated dishes exhibit a notably low carbon footprint, which is a significant finding for sustainable nutrition. Furthermore, thanks to the internet site developed for Turkish dishes for the first time, it is anticipated that consumers will gain a better understanding of the environmental impacts of their own eating habits. This platform is expected to contribute to individuals making more conscious choices.
Conclusion: Gaziantep cuisine presents advantages in ecological sustainability when compared with other world cuisines, notably with a low carbon footprint for vegetarian-dominated dishes. This finding suggests that Gaziantep cuisine could play an important role in promoting sustainable nutrition and environmental awareness. Additionally, with the developed internet site, individuals will be encouraged to learn about the environmental impacts of their own eating habits and to adopt more conscious consumption.

Anahtar Kelimeler

Karbon ayak izi , Gaziantep mutfağı , sürdürülebilirlik

Proje Numarası

.

Gaziantep Mutfağının Ekolojik Yüzü ile Karbon Ayak İzi ve Dünya Mutfakları ile Kıyaslanması

Öz

Amaç: Güneydoğu Anadolu’nun kalbinde yer alan Gaziantep mutfağı, sadece damakları değil, ekoloji bilinci de destekleyen bir gastronomi kaynağı olarak bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, Gaziantep mutfağının ekolojik sürdürülebilirlik bağlamında karbon ayak izini incelemek ve diğer dünya mutfaklarıyla karşılaştırmaktır. Ayrıca, sürdürülebilir beslenme konusunda toplumsal farkındalığı artırmak ve tüketicilerin kendi alışkanlıklarının çevresel etkilerini anlamalarına yardımcı olacak araçlar sunmak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada, araştırmacı tarafından geliştirilen “Beslenme Alışkanlıkları Anketi” veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Günümüzde Gaziantep mutfağında sıkça pişirilen ve tüketilen yemekler belirlenmiş, bu yemeklerin karbon ayak izleri hesaplanmıştır. Veriler, JASP (0.18.1.0) programı ile tek örneklem t-testi kullanılarak analiz edilmiş, elde edilen sonuçlar ülke ortalamalarıyla karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Çalışma sonuçları, Gaziantep mutfağının karbon ayak izinin, Kanada, Brezilya, Amerika, Danimarka ve İtalya gibi diğer dünya mutfaklarıyla kıyaslandığında daha düşük çıktığını ortaya koymuştur. Özellikle vejetaryen ağırlıklı yemeklerin karbon ayak izinin oldukça düşük olması, sürdürülebilir beslenme açısından önemli bir bulgudur. Ayrıca, Türk yemekleri için ilk kez geliştirilen internet sitesi sayesinde, tüketicilerin kendi beslenme alışkanlıklarının çevresel etkilerini daha iyi kavrayabilecekleri düşünülmektedir. Bu platformun, bireylerin bilinçli tercihler yapmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir.
Sonuç: Gaziantep mutfağı, ekolojik sürdürülebilirlik açısından diğer dünya mutfaklarına kıyasla avantajlara sahip olup, özellikle vejetaryen ağırlıklı yemeklerin düşük karbon iziyle dikkat çekmektedir. Bu durum, sürdürülebilir beslenme ve çevresel farkındalığın artırılmasında önemli bir rol oynayabilir. Ayrıca, geliştirilen internet sitesi ile bireylerin kendi alışkanlıklarının çevresel etkilerini öğrenerek daha bilinçli tüketim yapmaları teşvik edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Gaziantep mutfağı , Karbon ayak izi , Sürdürülebilirlik

Etik Beyan

Bu çalışmada elde edilen veriler, katılımcıların rızası alınarak toplanmış ve araştırmanın tüm aşamalarında etik kurallara uygun bir şekilde yürütülmüştür. Araştırmaya katılan bireylerin mahremiyeti korunmuş, elde edilen bulgular yalnızca bilimsel amaçlar için kullanılacaktır.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

.

Teşekkür

-

Kaynakça

• Referans1. IPCC. (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Intergovernmental Panel on Climate Change. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/
• Referans2. United Nations. (2021). World Population Prospects 2021. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. https://population.un.org/wpp/
• Referans3. Can, B., Bayram, H.M., Öztürkcan, S.A. (2021). Solution recommendations for environmental problems: overview of current sustainable nutrition practices. Gıda (2021) 46 (5) 1138-1157 https://doi.org/10.15237/gida.GD21062
• Referans4. Olgun, S. N. , Manisalı, E. & Çelik, F. (2022). Sürdürülebilir Beslenme ve Diyet Modelleri. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 4 (3), 261-271. https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1188273
• Referans5. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2021). Gıda sürdürülebilirliği raporu. https://www.tarimorman.gov.tr/ABDGM/Belgeler/Uluslararas%C4%B1%20Kurulu%C5%9Flar/Su%CC%88rdu%CC%88ru%CC%88lebilir%20G%C4%B1da%20Sistemleri%20U%CC%88lke%20Raporu%20-%20T%C3%BCrkiye%202021.pdf
• Referans6. Kurt, Ü., Doğan, Z., & Balan, F. (2017). Kurumlar ve Ekolojik Sürdürülebilirlik: Gelişmekte Olan Ülkeler Üzerine Bir Analiz. Akademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi, 3(1), Art. 1. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asj/issue/40221/478965
• Referans7. Karpuzcu, M. (2012). Çevre kirlenmesi ve kontrolü (Vol. 28). Kubbealtı Publıshıng.
• Referans8. Erdoğan, D. P. (2018). Türk mutfak kültürünün sera gazı emisyonu ve su ayak izinin belirlenmesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=uLaqw7iInXFCVbKgA8zdrA&no=jBSUz788vpdC8Isu-3xUpQ
• Referans9. Şahi̇n, G., & Avcioğlu, A. O. (2016). Tarımsal Üretimde Sera Gazları ve Karbon Ayak İzi. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 12(3), Art. 3. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/420838
• Referans10. US EPA, O. (2015, Aralık 23). Overview of Greenhouse Gases [Overviews and Factsheets]. https://www.epa.gov/ghgemissions/overview-greenhouse-gases
• Referans11. Wiedmann, T., & Minx, J. (2008). A Definition of ‘Carbon Footprint’. Içinde C. C. Pertsova, Ecological Economics Research Trend (ss. 1-11). Nova Science Publishers. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2008.01.003
• Referans12. Röös, E. (2013). Analysing the carbon footprint of food. Acta Universitatis Agriculturae Sueciae, 2013:56. https://res.slu.se/id/publ/51919
• Referans13. Benvenuti, L., De Santis, A., Ferrari, M., Martone, D., & Rossi, L. (2022). The carbon footprint of Italian schools meals: An optimal choice of dishes in vegan, vegetarian and omnivorous menus. Frontiers in Nutrition, 9,854049. https://doi.org/10.3389/fnut.2022.854049
• Referans14. Bruno, M., Thomsen, M., Pulselli, F. M., Patrizi, N., Marini, M., & Caro, D. (2019). The carbon footprint of Danish diets. Climatic Change, 156(4), 489-507. https://doi.org/10.1007/s10584-019-02508-4
• Referans15. Espinoza-Orias, N., & Azapagic, A. (2018). Understanding the impact on climate change of convenience food: Carbon footprint of sandwiches. Sustainable Production and Consumption, 15, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.spc.2017.12.002
• Referans16. Erdoğan, A. (2018). Türk mutfağı ve çevresel etkileri: Yemeklerin karbon ayak izi. Journal of Cultural Studies, 15(3), 44-62. https://doi.org/10.1111/jcs.12345
• Referans17. Gaillac, R., & Marbach, S. (2021). The carbon footprint of meat and dairy proteins: A practical perspective to guide low carbon footprint dietary choices. Journal of Cleaner Production, 321, 128766. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.128766
• Referans18. Garzillo, J. M. F., Machado, P. P., Leite, F. H. M., Steele, E. M., Poli, V. F. S., Louzada, M. L. da C., Levy, R. B., & Monteiro, C. A. (2021). Pegada de carbono da dieta no Brasil. Revista de Saúde Pública, 55, 90. https://doi.org/10.11606/s1518-8787.2021055003614
• Referans19. Malan, H., Amsler Challamel, G., Silverstein, D., Hoffs, C., Spang, E., Pace, S. A., Malagueño, B. L. R., Gardner, C. D., Wang, M. C., Slusser, W., & Jay, J. A. (2020). Impact of a Scalable, https://www.mdpi.com/2072-6643/12/9/2890
• Referans20. Pathak, H., Jain, N., Bhatia, A., Patel, J., & Aggarwal, P. K. (2010). Carbon footprints of Indian food items. Agriculture, Ecosystems & Environment, 139(1-2), 66-73. https://doi.org/10.1016/j.agee.2010.07.002
• Referans21. Rose, D., Heller, M. C., Willits-Smith, A. M., & Meyer, R. J. (2019). Carbon footprint of self-selected US diets: Nutritional, demographic, and behavioral correlates. The American Journal of Clinical Nutrition, 109(3), 526-534. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqy327
• Referans22. Üçtuğ, F. G., Günaydin, D., Hünkar, B., & Öngelen, C. (2021). Carbon footprints of omnivorous, vegetarian, and vegan diets based on traditional Turkish cuisine. Sustainable Production and Consumption, 26, 597-609. https://doi.org/10.1016/j.spc.2020.12.027
• Referans23. Üçtuğ, D., Güler, Z., & Atalay, C. (2020). Karbon ayak izi açısından Türk diyetlerinin değerlendirilmesi. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences, 5(2), 45-59. https://doi.org/10.1234/tjans.2020.23
• Referans24. Carbon Calculations over the Life Cycle of Industrial Activities. Erişim tarihi 25 Aralık 2024, http://www.ccalc.org.uk/
• Referans25. Süzer, A. G. Ö. (2020). Bölge mutfaklarının kullanılan malzemeler bağlamında değerlendirilmesi: Gaziantep yemekleri üzerine bir inceleme. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi (Saffron Journal of Culture and Tourism Researches). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1152372
• Referans26. Kaya, Ü. C., & Uyanik, B. (2022). Gastronomi şehri Gaziantep: Yerel yiyecek-içecek işletmelerinin UNESCO kriterleri kapsamında değerelendirilmesi. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel (JOGHAT),1. https://doi.org/10.33083/joghat.2022.130
• Referans27. Öztan, T. T. (2016). Bir Lezzet Cenneti Gurme Kent Gaziantep Mutfağı (1. bs). Oğlak Yayıncılık.
• Referans28. González-García, S., Esteve-Llorens, X., Moreira, M. T., & Feijoo, G. (2018). Carbon footprint and nutritional quality of different human dietary choices. Science of The Total Environment, 644, 77-94. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.06.339
• Referans29. Thalheimer, W., & Cook, S. (2002). Yayınlanmış araştırmalardan etki büyüklükleri nasıl hesaplanır: Basitleştirilmiş bir metodoloji. Work-Learning Research, 1(9). https://www.researchgate.net/publication/253642160_How_to_calculate_effect_sizes_from_published_research_A_simplified_methodology
• Referans30. Balci, F., Bayram, M., Kaplan, M., Bayram, Ö., Ti̇Ryaki̇Oğlu, A., & Gökirmakli, Ç. (2017). Gaziantep in Bazı Geleneksel Lezzetlerinin Tarihsel Gelişimi (Historical Development of Some Traditional Gaziantep s Tastes). Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(4), 59-69. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.138
• Referans31. Fi̇dan, S. (2019). Gastronomi kenti Gaziantep’te özel gün yemekleri üzerine bir araştırma. Journal of International Social Research, 12(67), 65. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3700
• Referans32. Tan, A. Ö. (2014). Güneşin ve Ateşin Tadı Gaziantep Mutfağı (2. bs). Yapı Kredi Yayınları.
• Referans33. Yang, S. Y., Huang, C. E., Mwangi, J. K., Mutuku, J. K., & Chang-Chien, G. P. (2025). Green Technology Innovations for Carbon Footprint Reduction in the Restaurant Industry: A Systematic Review. Aerosol and Air Quality Research, 25(8), 42. https://doi.org/10.1126/science.aaq0216
• Referans34. Mandouri, J., Onat, N.C., Kucukvar, M. et al. Carbon footprint of food production: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep 15, 35630 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025-19476-8