Kahve Çekirdeği Üretimi ve İşlenmesinde Ortaya Çıkan Atıklarının Sürdürülebilirlik Kapsamında Değerlendirilmesi Önerisi
Öz
Kahve, kökeni bin yılı aşan ve günümüzde hem yüksek ticari değeri hem de yaygın tüketimiyle öne çıkan önemli bir tarımsal üründür. Rubiaceae familyasının Coffea cinsine ait olan kahvenin yaklaşık 80 türü bulunmakla birlikte, üretim büyük ölçüde Coffea arabica (Arabika) ve Coffea canephora (Robusta) türlerinde yoğunlaşmaktadır. Kahve meyvesinin kavrulmuş çekirdeğe işlenmesi sürecinde kabuk, pulp, kahve zarı gibi önemli miktarda yan ürünler açığa çıkmaktadır. Bu yan ürünlerin kahve meyvesinin yarısından fazlasını oluşturduğu ve her yıl milyonlarca ton atık meydana getirdiği belirtilmektedir. Ayrıca kahve içeceğinin hazırlanmasının ardından geriye kalan katı kalıntılar da yine önemli miktarda atık oluşturmaktadır. Ortaya çıkan bu atıklar, çevresel açıdan ciddi sorunlara neden olmakta; sera gazı emisyonlarını artırmakta ve doğal kaynak israfına yol açmaktadır. Bu nedenle kahve yan ürünlerinin geri kazanımı ve yeniden değerlendirilmesi, çevresel sürdürülebilirlik açısından önemli bir strateji olarak öne çıkmaktadır. Araştırmalar, kahve yan ürünlerinin fonksiyonel gıda üretiminde diyet lifi ve antioksidan kaynağı olarak, enerji sektöründe biyoyakıt üretiminde, tarımda organik gübre olarak, inşaat sektöründe alternatif hammadde olarak ve kozmetikte nemlendirici katkı maddesi şeklinde birçok farklı şekilde değerlendirilebileceğini göstermektedir. Böylece kahve atıkları, çevresel yük olmaktan çıkarak ekonomik değere dönüştürülebilmektedir. Bu çalışma ile kahve proses atıklarının farklı sektörlerde başarılı şekilde değerlendirilebileceğine dair yürütülmüş çalışmalar derleme olarak sunulmaktadır. Literatür taraması yöntemiyle gerçekleştirilen bu araştırmada, söz konusu yan ürünlerin değerlendirilmesiyle ekonomik ve çevresel değer yaratma olanaklarını ortaya koymayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Referans1 Ateş, G., ve Elmacı, Y. (2017). Potansiyel fonksiyonel bileşen: Kahve çekirdeği zarı. Akademik Gıda, 15(1), 66-74. https://doi.org/10.24323/akademik-gida.306069
- Referans2 Boğa, T., ve Dertli, E. (2021). Kullanılmış kahve telvesinin lif kaynağı olarak değerlendirilme potansiyeli. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (31), 114-120. https://doi.org/10.31590/ejosat.909736
- Referans3 Arnaud, M. J. (1993). Components of coffee. Caffeine, coffee, and health, 43, 666.
- Referans4 Narita, Y., ve Inouye, K. (2014). Review on utilization and composition of coffee silverskin. Food Research International, (61), 16-22. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2014.01.023
- Referans5 Pandey, A., Soccol, C. R., Nigam, P., Brand, D., Mohan, R., ve Roussos, S. (2000). Biotechnological potential of coffee pulp and coffee husk for bioprocesses. Biochemical Engineering Journal, 6(2), 153-162. https://doi.org/10.1016/S1369-703X(00)00084
- Referans6 Sak, R., Sak, İ. T. Ş., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256.
- Referans7 Fu, X., Shen, X., Yin, X., Zhang, Y., Wang, X., Han, Z., Lin, Q., ve Fan, J. (2021). Antioxidant and pro-apoptosis activities of coffee husk (Coffea arabica) anthocyanins. International Food Research Journal, 28(6), 1187-1195. http://www.ifrj.upm.edu.my
- Referans8 Fatiqin, A., Lestari, D., Amalia, R. H. T., Sunarti, R. N., Apriani, I., Raharjeng, A. R. P., Wulan, R. M. S., Suprayogi, T., Febrianto, Y., ve Rahman, S. (2025). Innovation and utilization of coffee skin waste (Coffea robusta L) as a superior compost for the growth of pepper cuttings (Piper nigrum L.). Paper presented at the AIP Conference Proceedings. https://doi.org/10.1063/5.0234698
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Gıda Mühendisliği, Gastronomi, Gıda Teknolojileri
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
1 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
16 Ekim 2025
Kabul Tarihi
11 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 5 Sayı: 1