DRUG USAGE AND DOPING CONCEPT IN TERMS OF PROFESSIONAL ATHLETES

Öz

Objective: For professional athletes, consulting with pharmacists is very important in order not to be exposed to doping effect during the use of therapeutic drugs. Therefore, this review aims to evaluate the drugs on the prohibited list, the risk of doping effect that can be caused by the drugs used for therapeutic purposes and the use of drugs for doping purposes by abuse. The use of prohibited substances or methods to increase performance in sports and to increase efficiency in competitions is defined as doping. The use of doping is against the spirit of sports and has many side effects. The World Anti-Doping Agency has gathered the substances that are prohibited in sports under the “Prohibited List”. Proving the presence of prohibited substances in samples taken from athletes is considered doping. It is not a crime for athletes to use doping substances due to the Therapeutic Use Exemption (TUE). However, prohibited substances used knowingly or unknowingly by professional athletes are also considered doping. Result and Discussion: Prescription or non-prescription drugs provided at pharmacies may contain prohibited substances. Therefore, guiding professional athletes correctly and providing information about their contents is also important in terms of pharmacist consultancy.

Anahtar Kelimeler

• Doping
• pharmacy
• profecional athletes
• TUE

PROFESYONEL SPORCULUK AÇISINDAN İLAÇ KULLANIMI VE DOPİNG KAVRAMI

Öz

Amaç: Profesyonel sporcular için tedavi amaçlı ilaç kullanımı sırasında doping etkisine durumuna maruz kalmamak için eczacıların danışmanlığı oldukça önemlidir. Bu nedenle bu derlemede yasaklılar listesinde yer alan ilaçlar, tedavi açısından kullanılan ilaçların yol açabileceği doping etkisi riski ve suistimal edilerek doping amacıyla ilaç kullanımını değerlendirmek amaçlanmıştır. Sporda performansı arttırmak ve müsabakalarda verimliliği arttırmak için yasaklı madde veya yöntemlerin kullanılması doping olarak tanımlanır. Doping kullanılması spor ruhuna aykırıdır ve birçok yan etkisi bulunmaktadır. Dünya-Anti Doping Ajansı, sporda kullanımı yasak olan maddeleri “Yasaklılar Listesi” altında bir araya toplamıştır. Sporculardan alınan numunelerde yasaklı madde varlığının kanıtlanması doping olarak sayılmaktadır. Sporcuların Tedavi Amaçlı Kullanım İstisnası (TAKİ) gerekçesiyle doping maddesi kullanması ise suç değildir. Bununla birlikte profesyonel sporcuların bilerek veya bilmeyerek kullandığı yasaklı maddeler de doping olarak sayılmaktadır. Sonuç ve Tartışma: Eczanelerden temin edilen reçeteli veya reçetesiz ilaçların içeriğinde yasaklı maddeler bulunabilir. Dolayısıyla profesyonel sporcuları doğru yönlendirmek ve içerikleri hakkında bilgi vermek eczacı danışmanlığı açısından da önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Doping
• eczacılık
• profesyonel sporcu
• TAKİ

Kaynakça

1. 1. Çelebi, E., Gündoğdu, C., Beyazçiçek, Ö., et al. (2017). Atletizm sporcularının doping türleri ve dopingle mücadele hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi. Konuralp Medical Journal, 9(3), 74-80. [CrossRef]
2. 2. Ertin, H., Bardakçı, T. (2020). Sporda insanı geliştirme: Doping ve dopingle mücadelenin tarihi. Türkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law and History, 28(1), 99-109. [CrossRef]
3. 3. Aydemir, Y. (2019). Yüksek Lisans Tezi. Antrenörlük eğitimi bölümü öğrencilerinin doping hakkındaki bilgi düzeyleri ve görüşlerinin incelenmesi: Bartın Üniversitesi örneği. Bartın Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bartın, Türkiye.
4. 4. T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı, Türkiye dopingle mücadele talimatı 2021. https://www.tdmk.org.tr/turkiye-dopingle-mucadele-talimati/. Erişim tarihi: 15.12.2023.
5. 5. T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı, Türkiye dopingle mücadele komisyonu sıkça sorulan sorular. https://www.tdmk.org.tr/sikca-sorulan-sorular/. Erişim Tarihi: 15.12.2023.
6. 6. T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı, Türkiye dopingle mücadele komisyonu yasaklılar listesi 2025. https://www.tdmk.org.tr/2025-yasaklilar-listesi/. Erişim Tarihi:21.04.2025.
7. 7. T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı, Türkiye halter federasyonu yasaklı maddeler ve yasaklı yöntemler. https://halter.gov.tr/yasakli-maddeler-ve-yasakli-yontemler/. Erişim Tarihi:15.12.2023.
8. 8. Ünal, M., Ünal, D. (2004). Sporda doping kullanımı. İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi, 66(3),189-198.

9. 9. Katzung, B.G., Masters, S.B., Trevor, A.J. (2014). Temel ve Klinik Farmakoloji, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 339-765.
10. 10. Howland, R.D., Mycek, M.J. (2006). Lippicott's Illustrated Reviews: Farmakoloji, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 240-330.
11. 11. Köse, S.Ş., Karaman, Ö. (2017). Kronik astımın güncellenmiş tedavisi. Klinik Tıp Pediatri Dergisi, 9(2), 32-38.
12. 12. Tuzcu, E.B. (2020). Uzmanlık Tezi. Farelerde akut ve kronik yüzme egzersizine miyokin cevaplarının incelenmesi, Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi, Denizli, Türkiye.
13. 13. Demirel, G., Doğanay, D. (2020). Sporcularda kullanımı yasak olan doping etkili maddeler, Journal of Literature Pharmacy Sciences, 9(2), 158-170. [CrossRef]
14. 14. Egesoy, H., Gümüşdağ, H., Kartal, A. (2013). Gen dopingi ve sportif performans. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 71-85.
15. 15. Jelkmann, W., Lundby, C. (2011). Blood doping and its detection. American Society of Hematology, 118(9), 2395-2404. [CrossRef]
16. 16. Işık, S. (2015). Yüksek Lisans Tezi. Gelişim çağındaki basketbolcularda doping kullanımı eğilimi ve bilgi düzeyinin incelenmesi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale, Türkiye.
17. 17. Docherty, J. (2008). Pharmacology of stimulants prohibited by the world anti-doping agency (WADA). British Journal of Pharmacology, 154, 606-622. [CrossRef]
18. 18. Fitch, K. (2012). Proscribed drugs at the olympic games: Permitted use and misuse (doping) by athletes. Clinical Medicine, 12(3), 257-260. [CrossRef]
19. 19. Avois, L., Robinson, N., Saudan, C., et al. (2006). Central nervous system stimulants and sport practice. British Journal of Sports Medicine, 40, 16-20. [CrossRef]
20. 20. Akarsu, G.D. (2021). Doping amacıyla sık kullanılan ilaçların biyokimyasal etkileri. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 447-457. [CrossRef]
21. 21. Mermertaş, A. (2019). Yüksek Lisans Tezi. Spor merkezlerinde fitness egzersizi yapan bireylerin doping ve gıda takviyeleri hakkındaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Hitit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çorum, Türkiye.
22. 22. Şensoy, C. (2018). Yüksek Lisans Tezi. Türkiye voleybol 1. ve 2. liglerinde oynayan voleybolcuların doping bilgi seviye ve eğilimlerinin değerlendirilmesi. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aksaray, Türkiye.
23. 23. Araç Ilgar, E., Yıldırım, M., Sedef, G. (2022). Yozgat Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü çalışanlarının yönetim sürecinde algılanan örgütsel destek düzeyinin incelenmesi. Eds: Özen, G., Kurak, K. Spor ve Bilim, Efe Akademi, İstanbul, 295-308.
24. 24. Sargın, C. (2007). Yüksek Lisans Tezi. Beden eğitimi ve spor öğretmenliği bölümü öğrencilerinin doping bilgi düzeyleri (Marmara, Ege ve İç Anadolu Örneği). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya, Türkiye.
25. 25. Erdoğan Orhan, İ. (2023). Yasaklanmış İlaçlarının Terapötik Kullanımı. Eds: Beşik, M., Topçu, B., Spor Eczacılığı Uygulaması ve Eğitimi: Küresel Bir Bakış, Uluslararası Eczacılık Federasyonu (Türk Eczacıları Birliği Çeviri Yayınları), Lahey, 35-36.
26. 26. Harnett, J., Climstein, M., Walsh, J., et al. (2022). The use of medications and dietary supplements by masters athletes-A review. Current Nutrition Reports, 11(2), 253-262. [CrossRef]
27. 27. Motevalli, M., Wagner, K.H., Leitzmann, C., et al. (2022). Female endurance runners have a healthier diet than males-results from the NURMI study (Step 2). Nutrients, 14(13), 1-17. [CrossRef]
28. 28. Kılıç, F.S. (2017). Opioidler, ağrı, opioidlerin suistimali ve yanlış kullanımı. Osmangazi Tıp Dergisi, 39(3), 125-129. [CrossRef]
29. 29. Akbulut, İ. (1997). Ülkemizde uyuşturucu maddeler sorunu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 55(3), 111-142.
30. 30. Özmen, Ö. (2009). Yüksek Lisans Tezi. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Suçları, Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
31. 31. Sözen, H., Akyıldız, C. (2019). Spor Bilimlerinde Denge ve Dengenin Değerlendirilmesi. Eds: Düz, S., Kurak, K., Kızar, O. Spor Bilimleri Alanında Yeni Ufuklar, Gece Kitaplığı, Ankara, 141-159.
32. 32. Harty, P.S., Zabriskie, H.A., Erickson, J.L., et al. (2018). Multi-ingredient pre-workout supplements, safety implications, and performance outcomes: A brief review. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 15(41), 1-28. [CrossRef]
33. 33. Uluslararası Spor Eczacıları Derneği, Spor eczası ve dopingin tarihi. http://ispharma.org/spor-eczaciligi-ve-doping-tarihi.html. Erişim Tarihi: 20.04.2025.
34. 34. Thamby, S.A., Subramani, P. (2014). Seven-star pharmacist concept by world health organization. Journal of Young Pharmacists, 6, 1-3. [CrossRef]
35. 35. Anderson, A., Raza, A., Aziz, S., et al. (2025). Advancing astropharmacy and sports pharmacy. Pharmacy Practice and Practice-Based Research, 16(1), 1-3. [CrossRef]