Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme

Serpil Boran

TR EN

Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme

Öz

Ölüme karşı çocukların gösterdikleri tepkiler; yaşlarına, bulundukları gelişim düzeylerine, geçmişlerinde ölüm konusunda bir tecrübeleri olup olmadığına ve ölmüş bireyle olan yakınlık ilişkilerine göre değişiklik gösterir. Bu düşünceden hareketle bu derlemedeki amaç, farklı yönlerden ölüm kavramını irdelemek, literatürdeki mevcut araştırmalar ışığında çocukların gelişim dönemlerinin özelliklerine göre ölüm kavramını algılama şekillerini gözden geçirmek ve sistematik bir şekilde ortaya koymaktır. Çalışmanın evrenini, Şubat 2024 - Temmuz 2024 tarih aralığında çocuklarda ölüm algısı ile ilgili TR Dizin Tarama, Dergi Park, Google Akademik, ResearchGate, PubMed, Cochrane, Web of Science ve Academia veri tabanlarının taranması ile elde edilen çalışmalar oluşturmuştur. Çalışmaların derleme veya araştırma makalesi olması, İngilizce veya Türkçe dilinde yazılmış olması, çocuklarda gelişim dönemlerine göre ölüm algısını incelemiş olması dahil etme kriterlerini oluşturmuştur. Bu araştırmada veri tabanlarının taranmasıyla 177 araştırmaya ulaşılmış ve analiz sonucunda dahil edilme kriterlerini karşılayan 40 çalışma sonuçlar açısından incelenmiştir. En fazla okula başlama dönemi olan 6-7 yaş grubundaki çocukların çalışmalara dahil edildiği ve değerlendirildikleri görülmüştür. Çocuklarda ölüm algısının toplumlardaki kültürel ve dinsel farklılıklardan önemli ölçüde etkilendiği görülmüştür.Çocuklarda ölüm algısının genellikle yaş, tecrübe, kültürler, inanç durumu ve buna benzer faktörlerin etkisinde kaldığı görülmüştür. Ölüm olayının anlatılma şekli ve ebeveynlerin göstermeleri gereken yaklaşımlar gibi hususlar çocuklara bu konuda katkı sağlayabilir. Bu şekilde, bir sevdiğini kaybeden çocuklar için travmatik olan bu süreçle başa çıkabilmek daha kolay olacaktır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk, Gelişim Dönemleri, Ölüm Algısı, Ölüm Kavramı.

Perception of Death in Children Across Developmental Stages: A Systematic Review

Öz

Children’s reactions to death differ according to their age, developmental stage, prior experience with loss, and the nature of their relationship with the deceased. Building on this premise, the purpose of this review is to systematicllay examine the concept of death from multiple perspective, explore how children perceive death in relation to their developmental characteristics, and synthesize findings from existing research in the literature. The study universe consisted of publications obtained through searches in TR Dizin, Dergi Park, Google Scholar, ResearchGate, PubMed, Cochrane, Web of Science, and Academia databases on the perception of death in children between February 2024 and July 2024. The inclusion criteria were studies that were either reviews or research articles, written in English or Turkish, and examined the perception of death in children according to their developmental stages. A total of 177 studies were identified through databases searches, and 40 studies that met the inclusion criteria were analyzed. Children in the 6-7 age group, corresponding to the school entry period, were the most frequently included and evaluated. The findings indicated that children’s perception of death was significantly influenced by cultural and religious differences across societies. The perception of death in children is generally influenced by factors such as age, experience, culture, and belief systems. The way death is explained and the approaches adopted by parents can can play an important role in shaping children’s understanding. Providing age-appropriate explanations and supportive approaches can help children cope more effectively with the traumatic process of losing a loved one.

Anahtar Kelimeler

Child, Developmental Periods, Perception of Death Concept of Death.

Kaynakça

Alvis, L., Zhang, N., Sandler, I. N., Kaplow J. B. (2023). Developmental manifestations of grief in children and adolescents: Caregivers as key grief facilitators. Journ Child Adol Trauma 16, 447-457. https://doi.org/10.1007/s40653-021-00435-0
Barrett, H. C., & Behne, T. (2005). Children’s understanding of death as the cessation of agency: A test using sleep versus death. Cognition, 96(2), 93-108. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2004.05.004
Bonoti, F., Leondari, A., & Mastora A. (2013). Exploring children’s understanding of death: Through drawings and the death concept questionnaire. Death Studies, 37, 47-60. https://doi.org/10.1080/07481187.2011.623216
Brent, S. B., Lin, C., Speece, M. W., Dong, Q., & Yang, C. (1996). The development of the concept of death among Chinese and U.S. children 3-17 years of age: From binary to fuzzy concepts? Omega: Journal of Death and Dying, 33(1), 67-83. https://doi.org/10.2190/27L7-G7Q1-DY5Q-J9F3
Candy-Gibbs, S. E., Sharp, K. C., & Petrun, C. J. (1985). The effects of age, object and cultural/religious background on children’s concept of death. Omega: Journal of Death and Dying, 15(4), 329-346. https://doi.org/10.2190/7G00-R9LD-X74Y-1W5M
Childers, P., & Wimmer, M. (1971). The concept of death in early childhood. Child Development, 42, 1299-1301. https://doi.org/10.2307/1127816
Clunies-Ross, C., & Lansdown, R. (1988). Concepts of death, illness and isolation found in children with leukaemia. Child Care, Health and Development, 14(6), 373-386. https://doi.org/10.1111/j.1365-2214.1988.tb00589.x
Duman, N. S. (2014). Çocuklarda kanser, ölüm kavramı ve yas. Acta Oncologica Turcica, 47(2), 26-30. https://doi.org/10.5505/aot.2014.84803
Dülgerler, Ş., Engi̇n, E., & Çam, O. (2005). Çocuklarda ölüm kavramı ve yas sürecinde psikiyatri hemşiresinin rolü. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 21(1), 197-209.
Fadul, J. A. (2008). The development of the concept of death in children: New insights to children’s learning process. The International Journal of Learning, 15(10), 123-129. https://doi.org/10.18848/1447-9494/CGP/v15i10/45964

Fitri, Z. A., Ahmadi, F., Islam, M. A., Ponnampalam, E. N., Dunshea, F. R., Suleria, H. A. R. (2025). A systematic review of extraction methods, phytochemicals, and food applications of Moringa oleifera leaves using PRISMA methodology. Food Science & Nutrition, 13(4), e70138. https://doi.org/10.1002/fsn3.70138 Ghazaei, M., Foroughi, M., Saatchi, L. R. (2020). Testing the high-risk behavior model among the students based on religious orientation with the mediation of fear of death. OMEGA - Journal of Death and Dying, 85(1), 114-125. https://doi.org/10.1177/0030222820941277
Gutiérrez, I.T., Menendez, D., Jiang, M.J., Hernandez, I.G., Miller, P., Rosengren, K.S. (2020), Embracing death: Mexican parent and child perspectives on death. Child Development, 91, e491-e511. https://doi.org/10.1111/cdev.13263
Hardy, S. A., & Taylor, E. M. (2024). Religious deconversion in adolescence and young adulthood: A literature review. Archive for the Psychology of Religion, 46(2), 180-203. https://doi.org/10.1177/00846724241235176
Hoffman, S. I., & Strauss, S. (1985). The development of children’s concepts of death. Death Studies, 9(5/6), 469-482. https://doi.org/10.1080/07481188508252538
Hunter, S. B., & Smith, D. E. (2008). Predictors of children’s understandings of death: age, cognitive ability, death experience and maternal communicative competence. Omega: Journal of Death and Dying, 57, 143-162. https://doi.org/10.2190/OM.57.2.b
Jay, S. M., Green, V., Johnson, S., Caldwell, S., & Nitschke, R. (1987). Differences in death concepts between children with cancer and physically healthy children. Journal of Clinical Child Psychology, 16(4), 301-306. https://doi.org/10.1207/s15374424jccp1604_2
JBI (2024). Joanna Briggs Institute. Critical Appraisal Tools. https://jbi.global/critical-appraisal-tools. Erişim Tarihi: 05.01.2025.
Kane, B. (1979). Children’s concept of death. Journal of Genetic Psychology, 134(1), 141-153. https://doi.org/10.1080/00221325.1979.10533406
Kaytez, N. (2020). Death and effects on the child. Eurasian Journal of Health Sciences, 3(3), 171-176.
Kenyon, B. L. (2001). Current research in children’s conceptions of death: A critical review. Omega: Journal of Death and Dying, 43(1), 63-91. https://doi.org/10.2190/0X2B-B1N9-A579-DVK1
Kıvılcım, M., & Gümüş Doğan, D. (2014). Çocuk ve ölüm. Turgut Özal Tıp Merkezi Dergisi, 21(1), 80-85.
Koocher, G. P. (1973). Childhood, death and cognitive development. Developmental Psychology, 9(3), 369-375. https://doi.org/10.1037/h0034917
Krepia, M., Krepia, V. A., & Tsilingiri, M. (2017). School children’s perception of the concept of death. International Journal of Caring Sciences, 10(3), 1717-1722.
Lazar, A., & Torney-Purta, J. (1991). The development of subconcepts of death in young children: A short-term longitudinal study. Child Development, 62(6), 1321-1333. https://doi.org/10.2307/1130809
Lytje, M., & Dyregrov, A. (2021). When young children grieve: Supporting daycare children following bereavement-A parent’s perspective. OMEGA - Journal of Death and Dying, 86(3), 980-1001. https://doi.org/10.1177/0030222821997702
Mahon, M., Goldberg, E., & Washington, S. (1999). Concept of death in a sample of Israel: kibbutz children. Death Studies, 23, 43-59.
Mahon, M. (1993). Children’s concept of death and sibling death from trauma. Journal of Paediatric Nursing, 8(5), 335-344. https://doi.org/10.5555/URI:PII:088259639390063Q
Martínez-Caballero, M., Melero, Á., Silió-García, T., Aparicio-Sanz, M., Ortego-Maté, C. (2023). Grief in children’s story books. A systematic integrative review. Journal of Pediatric Nursing, 69, e88-e96. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2022.12.012
McIntire, M. S., Angle, C. R., & Struempler, L. J. (1972). The concept of death in midwestern children and youth. American Journal of Diseases of Children, 123, 527-532. https://doi.org/10.1001/archpedi.1972.02110120051001 Moher, D., Shamseer, L., Clarke, M., Ghersi, D., Liberatî, A., Petticrew, M., Shekelle, P., Stewart, L A., & Group, P. P. (2015). Preferred reporting items for systematic review and meta-analysis protocols (PRISMA-P) statement. 4(1), 1-9. https://doi.org/10.1186/2046-4053-4-1
Menendez, D., Hernandez, I. G., & Rosengren, K. S. (2020). Children’s emerging understanding of death. Child Development Perspectives, 14, 55-60. https://doi.org/10.1111/cdep.12357 Orbach, I., & Glaubman, H. (2005). Children’s perception of death as a defensive process. Journal of Abnormal Psychology, 88(6), 671-674. https://doi.org/10.1037/0021-843X.88.6.671
Orbach, I., Gross, Y., Glaubman, H., & Berman, D. (1985). Children’s perception of death in humans and animals as a function of age, anxiety, and cognitive ability. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 26, 453-463. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1985.tb01946.x
Orbach, I., Gross, Y., Glaubman, H., & Berman, D. (1986). Children’s perception of various determinants of the death concept as a function of intelligence, age, and anxiety. Journal of Clinical Child Psychology, 15, 120-126. https://doi.org/10.1207/s15374424jccp1502_3
Özel, Y., & Özkan, B. (2020). Psychosocial approach to loss and mourning. Current approaches in psychiatry, 12(3), 352-367. https://doi.org/10.18863/pgy.652126
Panagiotaki, G., Hopkins, M., Nobes, G., Ward, E., & Griffiths, D. (2018). Children’s and adults’ understanding of death: Cognitive, parental, and experiential influences. Journal of Experimental Child Psychology, 166, 96-115. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2017.07.014
Poltorak, D. Y., & Glazer, J. P. (2006). The development of children's understanding of death: Cognitive and psychodynamic considerations. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 15, 567-573. https://doi.org/10.1016/j.chc.2006.03.003
PRISMA (2020). PRISMA Available Translations: https://www.prisma-statement.org/prisma-2020-flow-diagram. Erişim Tarihi: 29.05.2025.
Reilly, T. P., Hasazi, J. E., & Bond, L. A. (1983). Children’s concept of death and personal mortality. Journal of Paediatric Psychology, 8(1), 21-31. https://doi.org/10.1093/jpepsy/8.1.21
Sarman, A., Tuncay, S., & Sarman, E. (2021). Çocukta ölüm kavramı, ölümcül hastalığı olan çocuklara ve ailesine yaklaşım. SBÜ Hemşirelik Dergisi, 3(1), 37-44. https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.876765
Schonfeld, D. J., & Kappelman, M. (1990) The impact of school-based education on the young child’s understanding of death. Developmental and Behavioral Pediatrics, 11, 247-252.
Schonfeld, D. J. (1993). Talking with children about death. Journal of Pediatric Health Care, 7(6), 269-274. https://doi.org/10.1016/s0891-5245(06)80008-8
Schmidt, L., Finnerty Mutlu, A. N., Elmore, R., Olorisade, B. K., Thomas, J., Higgins, J. P. T. (2025). Data extraction methods for systematic review (semi) automation: Update of a living systematic review. F1000Research, 10:401. https://doi.org.10.12688/f1000research.51117.3
Sezer, S., & Saya, P. (2009). Gelişimsel açıdan ölüm kavramı. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 151-165.
Silverman, P. R., Weiner, A., & El-Ad, N. (1995). Parent-child communication in bereaved Israeli families. Omega: Journal of Death and Dying, 31(4), 275-293. https://doi.org/10.2190/ET3F-C90V-L172-PJCN
Slaughter, V., & Griffiths, M. (2007). Death understanding and fear of death in young children. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 12, 525-535. https://doi.org/10.1177/1359104507080980
Slaughter, V. (2005). Young children’s understanding of death. Australian Psychologist, 40(3), 179-186. https://doi.org/10.1080/00050060500243426
Smilansky, S. (1987). On Death: Helping Children Understand and Cope. New York: Peter Lang.
Speece, M. W., & Brent, S. B. (1984). Children’s understanding of death: A review of three components of a death concept. Child Development, 55, 1671-1688. https://doi.org/10.2307/1129915
Tallmer, M., Formanek, R., & Tallmer, J. (1974). Factors influencing children’s concepts of death. Journal of Clinical Child Psychology, 3(2), 17-19. https://doi.org/10.1080/15374417409532564
Vianello, R., & Marin, M. L. (1989). Children’s understanding of death. Early Child Development Care, 46, 97-104. https://doi.org/10.1080/0300443890460109
Wenestam, C. G., & Wass, H. (1987). Swedish and U.S. children’s thinking about death: A qualitative study and cross-cultural comparison. Death Studies, 11(2), 99-121. https://doi.org/10.1080/07481188708252181
Willis, C. A. (2002). The grieving process in children: strategies for understanding, educating, and reconciling children’s perception of death. Early Childhood Education Journal, 29(4), 221-227. https://doi.org/10.1023/A:1015125422643
Yang, S., & Park, S. (2017). A sociocultural approach to children’s perceptions of death and loss. Omega: Journal of Death and Dying, 76(1), 53-77. https://doi.org/10.1177/0030222817693138
Yıldırım, N., & Özyürek, A. (2025). Investigation of the relationship between death perception and metacognitive awareness in children and predictive variables. International Journal of Children's Spirituality, 1-27. https://doi.org/10.1080/1364436X.2025.2480546
Yıldız, S. A. (2004). Çocuk, ölüm ve kayıp. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 125-144.
Yoon, S., Maguire-Jack, K., Ploss, A., Benavidez, J.L., Chang, Y. (2024). Contextual factors of child behavioral health across developmental stages. Development and Psychopathology, 36(2), 660-673. https://doi.org/10.1017/S0954579422001481

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Hizmetleri ve Sistemleri (Diğer)

Bölüm

Sistematik Derlemeler ve Meta Analiz

Yazarlar

Serpil Boran ^*
0000-0002-2953-0158
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

13 Mart 2025

Kabul Tarihi

25 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA56WM45XW

APA

Boran, S. (2026). Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 159-180. https://izlik.org/JA56WM45XW

AMA

1.Boran S. Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme. JGEHES. 2026;8(1):159-180. https://izlik.org/JA56WM45XW

Chicago

Boran, Serpil. 2026. “Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme”. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi 8 (1): 159-80. https://izlik.org/JA56WM45XW.

EndNote

Boran S (01 Nisan 2026) Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi 8 1 159–180.

IEEE

[1]S. Boran, “Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme”, JGEHES, c. 8, sy 1, ss. 159–180, Nis. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA56WM45XW

ISNAD

Boran, Serpil. “Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme”. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi 8/1 (01 Nisan 2026): 159-180. https://izlik.org/JA56WM45XW.

JAMA

1.Boran S. Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme. JGEHES. 2026;8:159–180.

MLA

Boran, Serpil. “Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme”. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 8, sy 1, Nisan 2026, ss. 159-80, https://izlik.org/JA56WM45XW.

Vancouver

1.Serpil Boran. Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme. JGEHES [Internet]. 01 Nisan 2026;8(1):159-80. Erişim adresi: https://izlik.org/JA56WM45XW

Genel Sağlık Bilimleri Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.

Gelişim Dönemlerine Göre Çocuklarda Ölüm Algısı: Sistematik Derleme

Öz

Anahtar Kelimeler

Perception of Death in Children Across Developmental Stages: A Systematic Review

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

IZ

Kaynak Göster