Kent Kimliğinin Sürdürülebilirliği İçin Adapte Edilebilir Kullanım: Amasya Kızlar Sarayı Küçük Hamamı’nın Yeniden İşlevlendirilme Projesi

Öz

Tarihsel olarak uzun bir sürecin ürünü olan kentlerin tarihi çekirdekleri yerel kimliğin en önemli bileşenlerindendir. Tarihi çevreler yaşayan bir organizma gibi sürekli olarak değişir ve dönüşürler. İşlevlerini tamamlayan, çağın gerekliliklerine ve ihtiyaçlarını cevap veremeyen yapılar terk edilerek kullanılamaz hale gelmektedirler. Bu kapsamda yapılarının korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması için günümüze uygun bir işlev ile yeniden kazandırılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Tarihi yapılara özgün işlevinden farklı olarak, yeni bir işlev verilerek yeniden kullanımı yapının sürdürülebilirliğine yönelik önemli bir yaklaşımdır. Bu bağlamda çalışmanın amacı Amasya Kızlar Sarayı’nın hamamlarından Küçük Hamam’ın yeniden işlevlendirme projesinin hazırlanması ve sunulmasıdır. Bu bağlamda orijinal işlevini sürdürememesinden dolayı terk edilmiş olan Küçük Hamam çalışmanın materyali olarak ele alınmaktadır. Restorasyonu tamamlanan Küçük Hamam’ın kafeterya olarak yeniden işlevlendirme önerisi koruma kurulu tarafından onaylanmıştır. Bu kapsamda çalışmanın bulgular bölümü, üniversite ve yerel yönetim iş birliğinde yürütülen hamamın iç ve dış mekanına yönelik yeniden işlevlendirme projesini sunmaktadır. Sonuç olarak projenin mimari, estetik, kültürel, sosyal, ekonomik ve çevresel özellikleri değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Adapte edilebilir kullanım
• tarihi kent merkezi
• kent kimliği
• sürdürülebilirlik
• yeniden işlevlendirme

Adaptive Reuse for the Sustainability of Urban Identity: The Project for the Re-Functioning of the Small Bath, in the Amasya Kızlar Palace

Öz

Historically, the historical cores of cities, products of a long process, are among the most important components of local identity. Historical environments constantly change and transform like a living organism. Structures that have completed their functions and can no longer meet the requirements and needs of the era are abandoned and become unusable. In this context, the necessity arises to repurpose these structures with a function appropriate to the present day to preserve and ensure their sustainability. Reusing historical structures by giving them a new function different from their original function is an important approach to the sustainability of the structure. In this context, the aim of this study is to prepare and present a project for the repurposing of the Küçük Hamam of the Kızlar Palace in Amasya. In this context, the Küçük Hamam, which was abandoned due to its inability to maintain its original function, is taken as the material of the study. The proposal to repurpose the restored Küçük Hamam as a cafeteria has been approved by the conservation board. In this context, the findings section of the study presents the repurpose project for the interior and exterior of the hammam, carried out in cooperation with the university and the local government. In conclusion, the architectural, aesthetic, cultural, social, economic, and environmental characteristics of the project have been evaluated.

Anahtar Kelimeler

• Adaptive reuse
• historic city center
• urban identity
• sustainability
• re-functioning

Kaynakça

1. Ahunbay, Zeynep. Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyonu. İstanbul: YEM Yayını, 2014.
2. Aigwi, I. E., J. Ingham, R. Phipps, ve O. Filippova. “Identifying Parameters for a Performance-Based Framework: Towards Prioritising Underutilised Historical Buildings for Adaptive Reuse in New Zealand.” Cities 102 (2020): 102756.
3. Amsterdam Bildirgesi. “The Declaration of Amsterdam.” 1975.
4. Architects’ Council of Europe. Leeuwarden Declaration: Adaptive Reuse of the Built Heritage. Leeuwarden, 2018.
5. Aydın, D., ve E. Yaldız. “Yeniden Kullanıma Adaptasyonda Bina Performansının Kullanıcılar Üzerinden Değerlendirilmesi.” METU Journal of the Faculty of Architecture 27, no. 1 (2010).
6. Ayyıldız, S., ve F. Ertürk. “Kentsel Kimlik Bileşenleri ile Yerel Kimliğin İzlerini Sürmek.” Mimarlık ve Yaşam Dergisi 2, no. 1 (2017): 65–88.
7. Bilgen, Y. Amasya Kızlar Sarayı Osmanlı Hamamlarından 2 Nolu Hamam Rölöve, Restitüsyon ve Restorasyon Projeleri. 2024.
8. Birol, G. “Bir Kentin Kimliği ve Kervansaray Oteli Üzerinde Bir Değerlendirme.” Arkitekt 514 (Kasım–Aralık 2007): 46–54.

9. Bullen, Peter A., ve Peter E. D. Love. “Adaptive Reuse of Heritage Buildings.” Structural Survey 29, no. 5 (2011): 411–421.
10. Burra Charter. The Australia ICOMOS Charter for the Conservation of Places of Cultural Significance. 2013.
11. Carta del Restauro. Athens Charter for the Restoration of Historic Monuments. 1931.
12. Çiftçi, C., ve Ö. Köprülü Bağbancı. “Conservation and Refunctioning of a Traditional House in the Village of Mustafapaşa (Sinasos) in the Cappadocia Region.” Uluslararası Hakemli Mimarlık ve Tasarım Dergisi 13 (2018): 125–160. https://doi.org/10.17365/TMD.2018.1
13. Demirseren Çöl, Ş. Kentlerimizde Kimlik Sorunu ve Günümüz Kentlerinin Kimlik Derecesini Ölçmek İçin Bir Yöntem Denemesi. Yayımlanmamış doktora tezi, Mimar Sinan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 1998.
14. Douglas, James. Building Adaptation. Oxford: Butterworth-Heinemann, 2006.
15. Feilden, Bernard M. Conservation of Historic Buildings. Oxford: Architectural Press, 2003.
16. Jokilehto, Jukka. A History of Architectural Conservation. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1999.
17. Acar Ata, İ.ve Eroğlu, B. “Tarihi Yapıların Korunması ve Yeniden İşlevlendirilmesinde Çok Yönlü Değerlendirme: Niğde Ulukışla Öküz Mehmet Paşa Külliyesi Örneği” Artium 1(2019): 12-24.
18. Acar Ata İ., Başar M. E., Tazefidan C. Şenalp M. “Ankara Beypazarı’nda Geleneksel Evlerin Koruma Çalışmalarına Bir Örnek: Ali Ay Evi Restorasyon Projesi”, Euroasia Journal of Mathematics, Engineering, Natural & Medical Sciences 10(2023):28-57.
19. Koşan, D. “Amasya Kızlar Sarayı Küçük Hamamı ve Korumaya Yönelik Öneriler.” Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (Aralık 2024): 137–148.
20. Koşan, D. “Amasya Kızlar Sarayı Büyük Hamamı ve Korumaya Yönelik Öneriler.” Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 14, no. 3 (2024): 1219–1234.
21. Langston, Craig ve Li Shen. “Application of the Adaptive Reuse Potential Model in Hong Kong: A Case Study of Lui Seng Chun.” International Journal of Strategic Property Management 11, no. 4 (2007): 193–207. https://doi.org/10.1080/1648715X.2007.9637569
22. Lynch, Kevin. Kent İmgesi. Çev. İrem Başaran. İstanbul: İş Bankası Yayınları, 2010.
23. Mustafa, F. A. “Adaptive Reuse of Historical Buildings Using ARP Model: The Case of Qishla Castle in Koya City.” SAGE Open 13, no. 3 (2023). https://doi.org/10.1177/21582440231193717
24. Nara Özgünlük Belgesi. The Nara Document on Authenticity. 1994.
25. Norberg-Schulz, Christian. Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. New York: Rizzoli, 1980.
26. Othman, A. A. E., ve E. Heba. “Adaptive Reuse: An Innovative Approach for Generating Sustainable Values for Historic Buildings in Developing Countries.” Organization, Technology & Management in Construction 10, no. 1 (2018): 1704–1718.
27. Özdemir Emektar, E. M., Kişisel Arşiv, 2023.
28. Özkaynak, M. Akarsu Kıyı Yerleşimlerinin Kent Kimliğinin Sürdürülebilirliği. Yayımlanmamış doktora tezi, Konya Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Konya, 2021.
29. Özkaynak Yolcu, M., Kişisel Arşiv, 2025.
30. Pekman, A. Strabon: Antik Anadolu Coğrafyası (Geographica XII–XIII–XIV). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2000.
31. Pekol, B. İstanbul'da Yeni İşlevlerle Kullanılan Tarihi Yapıların Üslup Sorunsalı. Yayımlanmamış doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2010.
32. Pendlebury, John. “Conservation Values, the Authorised Heritage Discourse and the Conservation-Planning Assemblage.” International Journal of Heritage Studies 19, no. 7 (2013): 709–727.
33. Plevoets, Bie, ve Koenraad Van Cleempoel. Adaptive Reuse of the Built Heritage: Concepts and Cases of an Emerging Discipline. London: Routledge, 2019.
34. Selimoğlu, P., ve H. H. Halaç. “Yeniden İşlevlendirme Kapsamında Sinop Buzhane Binası.” Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 32, no. 2 (2023): 553–567.
35. Topçu, Sultan Murat. Amasya’da Türk Devri Hamamları. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2018.
36. Tuzcu, A. İlk Çağlardan Cumhuriyete Seyahatnamelerde Amasya. Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2013.
37. Urak, G. Amasya’nın Türk Devri Şehir Dokusu ve Yapılarının Analiz ve Değerlendirmesi. Yayımlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 1994.
38. Ulu, A., ve İ. Karakoç. “Kentsel Değişimin Kent Kimliğine Etkisi.” Planlama Dergisi 3 (2004): 59–66.
39. Venedik Tüzüğü. International Charter for the Conservation and Restoration of Monuments and Sites. 1964.
40. Wang, H. J., and Z. T. Zeng. “A Multi-Objective Decision-Making Process for Reuse Selection of Historic Buildings.” Expert Systems with Applications 37, no. 2 (2010): 1241–1249. https://doi.org/10.1016/J.ESWA.2009.06.034
41. Yaşar, H. H. Amasya Tarihi. Cilt 1–4. Çev. M. Aydın ve G. Aydın. Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022.
42. Yüce, A., ve M. Doğanbaş. “Amasya Merkez Kızlar Sarayı 1999 Yılı Kazı ve Çevre Temizlik Çalışmaları.” In 11. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu, 223–234. Denizli, 2000.