7. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Anlatım Bozukluğu Etkinlikleri Üzerine Bir Değerlendirme / An Evaluation of Ambiguity Activities in 7th Grade Turkish Textbooks

Öz

Anlatım bozukluğu, bir cümlenin bağdaşıklığa (anlama) ve bağlaşıklığa (dil bilgisine) aykırılık göstermesidir. İfade edilmek istenen niyetin karşıya doğru aktarılabilmesi için anlatımın açık, yalın, düzgün, anlamsal bütünlüğe sahip nitelikte olması gerekir. Anlatım bozukluklarının öğretimi ortaokul kademesinde 7. ve 8. sınıf düzeyinde yapılmaktadır. Anlama dayalı anlatım bozuklukları 7. sınıf, dil bilgisine dayalı anlatım bozuklukları ise 8. sınıf kazanımları içinde yer almaktadır. Öte yandan 2006’dan günümüze kullanılan tüm Türkçe öğretim programlarının genel ve özel amaçları incelendiğinde tüm programlarda -hemen hemen benzer ifadelerle- eleştirel düşünebilen, mantık yürütebilen, çıkarım yapabilen bireylerin yetiştirilmesinin amaçlandığı görülmektedir. Çalışmada nitel araştırma modeli kullanılmış, veriler ise doküman incelemesi yöntemiyle elde edilmiştir. Çalışmada dil bilgisi öğretimi konularından olan anlama dayalı anlatım bozukluklarının programda ve ders kitaplarında nasıl ele alındığı incelenmiştir. İncelenen kitaplar, 2018-2019 ile 2021-2022 eğitim-öğretim yılları arasında Gaziantep’te okutulan iki 7. sınıf Türkçe ders kitabıdır. Bu kitapların seçilmesinin nedeni, ilgili kitapların 2018 tarihli son öğretim programının kullanıma girdiği eğitim-öğretim yılından itibaren oluşturulan son/güncel ders kitapları olmalarıdır. Araştırmada daha çok anlatım bozukluğu taşıyan cümlelerin nasıl düzeltilebileceğine dair ders kitaplarında verilen örnek cümleler üzerinde durulmuştur. Bunlar dışında kalan diğer cümlelerin de nasıl düzeltilebileceğine dair olasılıklar ifade edilmiştir. Anlama dayalı anlatım bozukluklarını içeren etkinliklerin öğretim programında yer verilen amaçları destekler nitelikte olup olmadığı irdelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, incelenen ders kitaplarında anlatım bozukluğu taşıyan cümlelerin tespitine ve düzeltilmesine dair tek yönlü bir bakış açısının hâkim olduğu görülmektedir. Ders kitaplarında sanki soruların tek bir doğru cevabı varmış veya anlatımı bozuk olan cümle sadece tek şekilde düzeltilebilirmiş gibi bir kabul söz konusudur. Bu bakış açsıyla oluşturulan ders kitaplarının programda belirtilen özel hedeflere ulaşılmasına katkı sunması mümkün görünmemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dil bilgisi
• anlama dayalı anlatım bozuklukları
• Türkçe öğretim programı
• Türkçe ders kitabı

An Evaluation of Ambiguity Activities in 7th Grade Turkish Textbooks

Öz

Ambiguity is the violation of coherence (understanding) and cohesion (grammar) of a sentence. In order for the intention to be expressed to be conveyed correctly, the expression must be clear, absolute, systematical and have a semantic integrity. The teaching of ambiguity is carried out at the 7th and 8th grades at the secondary school level. Ambiguity based on meaning are included in the 7th grade, and ambiguity based on grammar are included in the 8th grade learning outcomes. On the other hand, when the general and specific aims of all Turkish teaching programs used since 2006 are examined, it is seen that in all programs –with almost similar expressions- it is aimed to raise individuals who can think critically, reason and make inferences. Qualitative research model was used in the study, and the data were obtained by document analysis method. In the study, it has been examined how the grammar teaching issues, which are based on meaning, are handled in the curriculum and textbooks. The examined books are two 7th grade Turkish textbooks taught in Gaziantep between 2018-2019 and 2021-2022 academic years. The reason for choosing these books is that they are the last/current textbooks created since the academic year in which the last education program of 2018 was put into use. In the research, it was focused on the example sentences given in the textbooks on how to correct the sentences with grammatical errors. Possibilities of how to correct other sentences other than these have been expressed. It has been examined whether the activities containing ambiguities based on semantic support the aims included in the curriculum. According to the results of the research, it is seen that there is a one-way point of view regarding the detection and correction of the sentences with ambiguities in the examined textbooks. In the textbooks, there is an assumption that there is only one correct answer to the questions or that the sentence with ambiguity can only be corrected in one way. It does not seem possible for the text books created with this point of view to contribute to the achievement of the specific goals specified in the program.

Anahtar Kelimeler

• Grammar
• ambiguities based on semantic
• Turkish curriculum
• Turkish textbook

Kaynakça

1. Akbaş, A, V. (2011). Dil bilgisi. İstanbul: Konak Yayınları.
2. Çelik, E. (2014). Romanya'da okutulan ve rumen eğitim bakanlığı tarafından basılan ilköğretim Türkçe ders kitaplarının yazım, noktalama yanlışlıkları ve anlatım bozuklukları bakımından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
3. Çetinkaya, G. & Ülper, H. (2015). Anlatım bozukluğu taşıyan tümcelerin kabul edilebilirliği ve kavranılabilirliği: öğrenci okurlar üzerinden karşılaştırmalı bir inceleme. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt: 12-1, Sayı: 23, s.251-264
4. Demir, T. (2013). Türkçe dilbilgisi. Ankara: Kurmay Kitap Yayın Dağıtım.
5. Demirci, N. (2009). 2006 yılı Türkçe öğretim programına göre hazırlanan 6. ve 7. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki dil yanlışları ve anlatım bozuklukları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun.
6. Hengirmen, M. (1999). Dilbilgisi ve dilbilim terimleri sözlüğü. Ankara: Engin Yayınevi.
7. İleri, C. (2010). Tükiye Türkçesinde dizim ve dizime bağlı anlatım bozuklukları. Ankara: Ürün Yayınları.
8. Kavcar, C., Oğuzkan, F., Aksoy, Ö. (2002). Yazılı ve sözlü anlatım. Ankara: Anı Yayıncılık.

9. MEB. (2019). Türkçe dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınları.
10. MEB. (2020). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu 7. sınıf türkçe ders kitabı. Ankara: MEB Yayınları.
11. MEB. (2021). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu 7. sınıf türkçe ders kitabı. Ankara: MEB Yayınları.
12. Saydam, E. (2016). Giresun ili yerel (yazılı) basınında yapılan yazım-noktalama yanlışlıkları ve anlatım bozuklukları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Giresun.
13. Özdem, A. (2012). Çanakkale'deki yerel gazetelerin anlatım bozuklukları açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
14. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.