Psikolojik Danışmanların Çok Kültürlü Psikolojik Danışma Yeterliliklerinin Tükenmişlik Düzeylerine Etkisinde Manevi Duyarlılıkların Aracı Rolü

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 22, 600 - 615, 31.12.2025

Zeynep Sayar Bolelli , Muhammet Ü. Öztabak

https://doi.org/10.57135/jier.1789707

https://izlik.org/JA83DF28WT

Öz

Bu araştırmanın amacı, psikolojik danışmanların çok kültürlü psikolojik danışma yeterliliklerinin tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisini ve manevi duyarlılıkların bu etkiyi nasıl aracılık ettiğini incelemektedir. Araştırmada, İstanbul ili, Çekmeköy ve Ümraniye ilçesi resmi okullarda görev yapan psikolojik danışmanlar arasından basit tesadüfî örnekleme yöntemi ile seçilen 198 psikolojik danışman ile çalışılmıştır. Veriler, oluşturulan anket formu ile toplanmıştır. Anket formunda sırasıyla Onam Formu, Demografik Bilgi Formu, Çokkültürlü Psikolojik Danışma Yeterlilikleri Ölçeği(ÇPDÖ), Manevi Duyarlılık Ölçeği (MDÖ) ve Psikolojik Danışman Tükenmişlik Ölçeği (PDTÖ) bulunmaktadır. Araştırmada elde edilen verilerine aracı değişken (mediatör) analizi uygulanmıştır. Çokkültürlü yeterliliklerin, danışmanların farklı kültürlerden bireylere daha etkili hizmet sunabilmesi için kritik bir faktör olduğu vurgulanmaktadır. Ancak, bu yeterliliklerin eksikliği veya yetersiz kullanımı, danışmanlarda mesleki tükenmişlik riskini artırabilir. Araştırmada, manevi duyarlılıkların, bu ilişkiyi hafifletici bir etkisi olup olmadığını anlamak için detaylı bir analiz yapılmıştır. Manevi duyarlılıkların, danışmanların mesleki tatminini artırarak tükenmişliği azaltma potansiyeline sahip olduğu ifade edilmiştir. Sonuçlar, çok kültürlü yeterliliklerin tükenmişlik üzerinde anlamlı bir etkisi olduğunu ve manevi duyarlılıkların bu etkide aracı bir rol oynadığını göstermiştir. Araştırma, psikolojik danışmanların hem mesleki gelişimlerini hem de ruhsal iyilik hallerini desteklemenin önemine dikkat çekmektedir. Ayrıca, sonuçlar, danışman eğitim programlarının çok kültürlü yeterlilikler ve manevi duyarlılıklar üzerine yoğunlaşması gerektiğini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çokkültürlü Psikolojik Danışman , Manevi duyarlılık , Tükenmişlik

The Mediating Role of Spiritual Sensitivity in the Effect of Multicultural Counseling Competencies on Burnout Levels of Psychological Counselors

https://izlik.org/JA83DF28WT

Öz

The purpose of this study is to examine the impact of multicultural counseling competencies on burnout levels in psychological counselors and how spiritual sensitivity mediates this effect. The study included 198 psychological counselors working in public schools in Çekmeköy and Ümraniye, Istanbul, selected through simple random sampling. Data were collected using a questionnaire. The questionnaire included a Consent Form, a Demographic Information Form, the Multicultural Counseling Competencies Scale (MCSC), the Spiritual Sensitivity Scale (SSC), and the Counselor Burnout Inventory (CBI). Mediator analysis was applied to the data obtained in the study. It is emphasized that multicultural competencies are a critical factor for counselors to provide more effective services to individuals from diverse cultures. However, the lack or inadequate use of these competencies can increase the risk of professional burnout in counselors. A detailed analysis was conducted to determine whether spiritual sensitivity moderates this relationship. Spiritual sensitivity has been shown to have the potential to reduce burnout by increasing counselors' professional satisfaction. The results showed that multicultural competencies had a significant effect on burnout, with spiritual sensitivity playing a mediating role in this effect. The research highlights the importance of supporting both the professional development and spiritual well-being of counselors. Furthermore, the results suggest that counselor education programs should focus on multicultural competencies and spiritual sensitivity.

Anahtar Kelimeler

Multicultural Psychological Counselor , Spiritual Sensitivity , Burnout.

Kaynakça

• Ağılkaya-Şahin, Z. (2024). Psikoloji ve psikoterapide din (2. basım).
• Ak, B. (2008). Güvenirlik analizi. Ş. Kalaycı (Ed.). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. (s. 3-42). Ankara: Asil Yayıncılık
• Akgün, A. (2022). Psikolojik danışmanların mesleki tükenmişlik düzeyleri ve psikolojik sağlamlık düzeyleri arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: karma desen çalışması. Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Akın, A., Şentürk, L., & Özçelik, B. (2016). Psikolojik danışman tükenmişlik ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. International Journal of Eurasia Social Sciences, 7(22), 350-359.
• Akten, S. (2007). Rehber öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi.
• Bektaş, Y. (2006). Kültüre duyarlı psikolojik danışma yeterlikleri ve psikolojik danışman eğitimindeki yeri. Ege Eğitim Dergisi, 7(1), 43-59.
• Brixius, T. L. (2024). Relationship between counselor educators’ intrinsic religiosity, multicultural counseling competence, and spiritual competence (Doctoral dissertation). Walden University.
• Buyruk Genç, A. (2019). Psikolojik danışmanların etkili psikolojik danışman nitelikleri ile kültüre duyarlı psikolojik danışma yeterlikleri arasındaki ilişkide kültürel zekânın ve bilişsel esnekliğin aracı rolü (Doktora tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Cashwell, C. S., & Young, J. S. (Eds.). (2014). Integrating spirituality and religion into counseling: A guide to competent practice. John Wiley & Sons.
• Crook-Lyon, R. E., O'Grady, K. A., Smith, T. B., Jensen, D. R., Golightly, T., & Potkar, K. A. (2012). Addressing religious and spiritual diversity in graduate training and multicultural education for professional psychologists. Psychology of Religion and Spirituality, 4(3), 169.
• Darlington, R. B., & Hayes, A. F. (2016). Regression analysis and linear models: Concepts, applications, and implementation. Guilford Publications.
• Dubbeld, A., Hoog, N. D., Den Brok, P., & de Laat, M. (2019). Teachers’ attitudes toward multiculturalism in relation to general and diversity-related burnout. European Education, 51(1), 16-31.
• Edmiston, J. L. (2024). The relationship between multicultural counseling competency and spiritual competency (Doctoral dissertation). Walden University.
• Elban, M., & Aslan, S. (2022). Manevi duyarlık ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (28), 215-224. https://doi.org/10.29000/rumelide.1132545
• George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for windows step bysstep: A simple guide and reference.
• Gunnells, T. A. H. (2008). An exploration of the relationship between spirituality and social justice work of counselors and counselor educators (Doctoral dissertation). Ohio University.
• Güriş, S., & Astar, M. (2019). Bilimsel araştırmalarda SPSS ile istatistik (3.Basım).
• Güneş, A. (2015). Manevi-insani değerler eğilim ölçeği (MİDÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of International Social Research, 8(41), 1354-1360.
• Günlü, A., Sağlam, A., Gürat, C., & Uz Baş, A. (2020). Okul psikolojik danışmanlarının mülteci öğrencilere yönelik sunduğu hizmetlerin değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, (55), 168-205. https://doi.org/10.21764/maeuefd.592977
• Gürkan, E., & Akbaş, M. (2024). Manevi danışmanlık ve psikoterapi: dünyada ve türkiye’de manevi danışmanlığın gelişimi. Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi Psikoloji Dergisi, 2(1), 41-60.
• Hage, S. M., Hopson, A., Siegel, M., Payton, G., & DeFanti, E. (2006). Multicultural training in spirituality: An interdisciplinary review. Counseling and Values, 50(3), 217-234. https://doi.org/10.1002/j.2161-007X.2006.tb00058.x
• Hayes, S. C., Bissett, R., Roget, N., Padilla, M., Kohlenberg, B. S., Fisher, G., ... & Niccolls, R. (2004). The ımpact of acceptance and commitment training and multicultural training on the stigmatizing attitudes and professional burnout of substance abuse counselors. Behavior Therapy, 35(4), 821-835. https://doi.org/10.1016/S0005-7894(04)80022-4
• Ivers, N. N., Johnson, D. A., Clarke, P. B., Newsome, D. W., & Berry, R. A. (2016). The relationship between mindfulness and multicultural counseling competence. Journal of Counseling & Development, 94(1), 72-82. https://doi.org/10.1002/jcad.12063
• İkiz, F. E. (2006). Danışma becerileri eğitiminin danışmanların empatik eğilim, empatik beceri ve tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisi (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Jones, J. M., Kawena Begay, K., Nakagawa, Y., Cevasco, M., & Sit, J. (2016). Multicultural counseling competence training: Adding value with multicultural consultation. Journal of Educational and Psychological Consultation, 26(3), 241-265. https://doi.org/10.1080/10474412.2015.1012671
• Kagnıcı, D. Y. (2014). Reflections of a multicultural counseling course: A qualitative study with counseling students and counselors. Educational Sciences: Theory and Practice, 14(1), 53-62. https://doi.org/10.12738/estp.2014.1.1965
• Keçeci, B., & Ekşi, H. (2019). Multi-cultural counseling and spiritual interventions. Spiritual Psychology and Counseling, 4(2), 163-180.
• Koç, M. S. (2024). Integrating spirituality in psychological counseling: Historical insights and contemporary applications. Spiritual Psychology and Counseling, 9(3), 301-320. https://doi.org/10.37898/spiritualpc.1402791
• Kurşuncu, M. A., Baştemur, Ş., & İpek, Ş. (2023). Differentiation of self predicts counselor burnout through effective psychological counselor characteristics. Research on Education and Psychology, 7(Special Issue 2), 314-331. https://doi.org/10.54535/rep.1356488
• Lee, S. M., Baker, C. R., Cho, S. H., Heckathom, D. E., Holland, M. W., & diğerleri. (2007). Development and initial psychometrics of the Counselor Burnout Inventory. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 40, 142-154.
• Lorusso, S., Hachfeld, A., & Kärner, T. (2024). What you think is what you feel: Immigration-related value beliefs predict emotional exhaustion in pre-service teachers. Social Psychology of Education, 27, 1797-1833. https://psycnet.apa.org/doi/10.1007/s11218-023-09877-w
• Magaldi‐Dopman, D. (2014). An “afterthought”: Counseling trainees’ multicultural competence within the spiritual/religious domain. Journal of Multicultural Counseling and Development, 42(4), 194–204. https://psycnet.apa.org/doi/10.1002/j.2161-1912.2014.00054.x
• Mahali, S. C. (2019). Burnout and mental well-being in higher education: Investigating the impact of multicultural efficacy. The University of Regina (Canada).
• Maslow, A., & Lewis, K. J. (1987). Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi. Salenger Incorporated, 14(17), 987-990.
• Matthews, J. J., Barden, S. M., & Sherrell, R. S. (2018). Examining the relationships between multicultural counseling competence, multicultural self-efficacy, and ethnic identity development of practicing counselors. Journal of Mental Health Counseling, 40(2), 129-141. https://psycnet.apa.org/doi/10.17744/mehc.40.2.03
• Meydan, B., & Kağnıcı, D. Y. (2018). Çokkültürlü süpervizyon ilişkisinin kurulması. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 8(51), 2-28.
• Ningrat, M., Nadhirah, N. A., & Budiman, N. (2023). Bagaimana Dampak Burnout pada Kinerja Konselor: Ditinjau dari Kode Etik Profesi. Edu Consilium: Jurnal Bimbingan dan Konseling Pendidikan Islam, 4(2), 52-65. https://doi.org/10.19105/ec.v4i2.9289
• Owen, J., Jordan, T. A., Turner, D., Davis, D. E., Hook, J. N., & Leach, M. M. (2014). Therapists’ multicultural orientation: Client perceptions of cultural humility, spirtual/religious commitment, and therapy outcomes. Journal of Psychology and Theology, 42(1), 91-98. https://psycnet.apa.org/doi/10.1177/009164711404200110
• Özdemir, M. B. (2023). Postmodern anlayışın psikolojik danışmaya yansıyan iki önemli gücü: Tinsellik ve Çokkültürlübakış açısı. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34), 43-53. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1245537
• Özer, Ö. ve İlhan T. (2015). Çokkültürlü psikolojik danışma yeterlikleri ölçeğinin geliştirilmesi. Turkish Studies, 10(7), 781-802. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8041
• Özsoy, S. & Özsoy, G. (2013). Effect size reporting in educational research. İlköğretim Online, 12(2), 334-346.
• Soucheray, K. W. (2020). A white counselor in a multicultural world: Understanding the need for a spiritual, multicultural counseling course. Spiritual Psychology and Counseling, 5(2), 203-218. https://doi.org/10.37898/spc.2020.5.2.86
• Steen, R. L., Engels, D., & Thweatt, W. T., III. (2006). Ethical aspects of spirituality in counseling. Counseling and Values, 50(2), 108-118. https://psycnet.apa.org/doi/10.1002/j.2161-007X.2006.tb00047.x
• Sue, D. W., Arredondo, P., & McDavis, R. J. (1992). Multicultural counseling competencies and standards: A call to the profession. Journal of Counseling & Development, 70, 477-486. https://psycnet.apa.org/doi/10.1002/j.1556-6676.1992.tb01642.x
• Taris, T. W., & Schaufeli, W. B. (2018). Individual well-being and performance at work: A conceptual and theoretical overview. Current Issues in Work and Organizational Psychology, 189-204.
• Tatar, M., & Horenczyk, G. (2003). Diversity-related burnout among teachers. Teaching and Teacher Education, 19(4), 397-408. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(03)00024-6
• Taytaş, M. (2022). Psikolojik danışmanların tükenmişlik seviyelerinin q metot yöntemi ile incelenmesi. Humanistic Perspective, 4(2), 287-306. https://doi.org/10.47793/hp.1085488
• Tirri, K., Nokelainen, P., & Ubani, M. (2006). Conceptual definition and empirical validation of the Spiritual Sensitivity Scale. Journal of Empirical Theology, 19(1), 37-62. https://doi.org/10.1163/157092506776901870
• Vieten, C., Scammell, S., Pierce, A., Pilato, R., Ammondson, I., Pargament, K. I., & Lukoff, D. (2016). Competencies for psychologists in the domains of religion and spirituality. Spirituality in Clinical Practice, 3(2), 92. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/scp0000078
• Wang, Y., Ramos, A., Wu, H., Liu, L., Yang, X., Wang, J., & Wang, L. (2015). Relationship between occupational stress and burnout among Chinese teachers: a cross-sectional survey in Liaoning, China. International archives of occupational and environmental health, 88, 589-597. https://doi.org/10.1007/s00420-014-0987-9 Wardle, E. A., & Mayorga, M. G. (2016). Burnout among the counseling profession: A survey of future professional counselors. Journal on Educational Psychology, 10(1), 9-15.
• Worthington, R. L., Soth-McNett, A. M., & Moreno, M. V. (2007). Multicultural counseling competencies research: A 20-year content analysis. Journal of Counseling Psychology, 54(4), 351-361. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0167.54.4.351
• Yang, Y., & Hayes, J. A. (2020). Causes and consequences of burnout among mental health professionals: A practice-oriented review of recent empirical literature. Psychotherapy, 57(3), 426. https://doi.org/10.1037/pst0000317
• Young, J. S., & Cashwell, C. S. (2020). Integrating spirituality and religion into counseling: An introduction. In J. S. Young & C. S. Cashwell, Integrating spirituality and religion into counseling: A guide to competent practice (3rd ed., pp. 3-29). American Counseling Association.
• Zeiger, M., & Lewis, J. E. (1998). The spiritually responsible therapist: Religious material in the psychotherapeutic setting. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 35(3), 415- 424. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0087825