Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programının (2024) Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 29 Maddesi Açısından İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 22, 663 - 679, 31.12.2025

Ayşe Öztürk , Barış Kalender

https://doi.org/10.57135/jier.1811345

Öz

Bu araştırmada, 2024 yılında yayınlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programının Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin (BMÇHS’nin) 29. Maddesi eğitimin amaçları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel bir çalışma olan araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada, 2024 yılında yayınlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı yazılı dokümanı içerik analizi ile çözümlenmiştir. Analiz sonucunda, programda BMÇS’nin 29. Maddesi eğitimin amaçları için yapılan düzenlemeler üç tema altında 11 kategoride toplanmıştır. Araştırma sonuçları, programın BMÇHS’nin 29. Maddesi eğitimin amaçlarını hayata geçirmeye yönelik çocukların yeteneklerinin ve kişilik gelişiminin desteklenmesinden ulusal ve kültürel değerlere ilişkin farkındalık gelişimine kadar geniş bir yelpazede düzenlemeler içerdiğini ancak belirli bağlamlarda bir takım eksikliklerin de olduğunu göstermiştir. Araştırma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programında BMÇHS’nin eğitimin amaçlarını hayat geçirme açısından işlevselliği ile ilgili bilgiler sunması ve geliştirmeye yönelik öneriler sunması açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

hayat bilgisi eğitimi , Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli , çocuk hakları , eğitimin amaçları , çocuk hakları eğitimi

Etik Beyan

Araştırma, MEB’in öğretim programı üzerinden yürütülmüş olup insan veya diğer canlılar üzerinde veri toplanmamıştır; bu nedenle etik kurul izni gerekmemektedir.

An Analysis of the (2024) Life Studies Curriculum in Terms of Article 29 of the United Nations Convention on the Rights of the Child

Öz

This study aims to examine the 2024 Türkiye Century Education Model Life Studies Curriculum in terms of the objectives of education defined in Article 29 of the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC). Employing a qualitative research design, the study used the document analysis method. The written document of the 2024 Türkiye Century Education Model Life Studies Curriculum was analyzed through content analysis. As a result of the analysis, the arrangements made in the curriculum concerning the objectives of education stated in Article 29 of the UNCRC were grouped under three themes and eleven categories. The findings indicated that the curriculum encompasses a wide range of arrangements aimed at realizing the educational objectives of the UNCRC—from supporting the development of children’s abilities and personalities to fostering awareness of national and cultural values—while also revealing certain shortcomings in specific contexts. This study is significant as it provides insights into the functionality of the 2024 Türkiye Century Education Model Life Studies Curriculum in implementing the educational objectives of the UNCRC and offers recommendations for further improvement.

Anahtar Kelimeler

life studies education , Türkiye Century Education Model , children’s rights , objectives of education

Etik Beyan

The study was conducted based on the Ministry of National Education’s curriculum, and no data were collected from humans or other living beings; therefore, ethical committee approval was not required.

Kaynakça

• Aktepe, V., & Yalçınkaya, E. (2016). Hayat bilgisi dersinde değer eğitimi ve uygulama örnekleri. İçinde S. Güven ve S. Kaymakçı (Ed.), Hayat bilgisi öğretimi (ss.134-179). Pegem Akademi.
• Ata, Z. (2019). Geçmişten Günümüze Çocuk Mağduriyetleri. Sosyal Çalışma Dergisi, 3(1), 47-60.
• Akyol, T., & Erdem, H. (2021). “Başarılı bir öğretmenin çocukların katılımına önem vermesi gerektiğini düşünüyorum.”: Okulda Çocuk Katılımına İlişkin Fenomenolojik Bir Çalışma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(2), 1655-1677.
• Akyüz, E. (2018). Çocuk hukuku, çocukların hakları ve korunması. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Aydın, H., & Bakır, N. A. (2023). Anaokulu öğretmenlerinde sürdürülebilirlik ve çevre bilinci algısının değerlendirilmesi. International Journal of Applied Economic and Finance Studies, 8(1), 81-101.
• Aydın, Y. (2024). Hayat bilgisi dersinde değerler eğitimi bağlamında yapılan araştırmalara yönelik bir meta-sentez çalışması. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 96-120.
• Bal, Ö., & Anılan, H. (2019). Hayat bilgisi dersi değer eğitiminde örnek olay yönteminin kullanılması: bir eylem araştırması. Milli Eğitim Dergisi, 48(1), 177-202.
• Balbağ, N. L., Bayır, Ö. G., & Ersoy, F. (2017). How do teachers and students perceive human rights, citizenship and democracy course?. Sakarya University Journal of Education, 7(1), 223-241.
• Bamford, A. (2006). The Wow Factor: Global research compendium on the impact of arts in education. Waxmann Verlag.
• Curl, H., & Cook-Sather, A. (2021). “Teaching and Learning Together”: One Model of Rights-Centred Secondary Teacher Preparation in the United States. In: Gillett-Swan, J., Thelander, N. (Eds.) Children’s Rights from International Educational Perspectives: Wicked Problems for Children’s Education Rights (pp. 27-38). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80861-7_3
• Elgün, İ. Ö., & Uysal, F. (2022). Hayat bilgisi dersi öğretim programı kazanımlarının yaşam becerileri kapsamında incelenmesi. Baskent University Journal of Education, 9(2), 122-135.
• Flowers, N. (Ed.). (2007). Compasito: Manual on human rights education for children. Budapest: Directorate of Youth and Sports of the Council of Europe.
• Goldhagen, J. L., Shenoda, S., Oberg, C., Mercer, R., Kadir, A., Raman, S., ... & Spencer, N. J. (2020). Rights, justice, and equity: a global agenda for child health and wellbeing. The Lancet Child & Adolescent Health, 4(1), 80-90.
• Hammarberg, T. (1997). Children, the UN Convention and the Media. International Journal of Children’s Rights, 5(2): 243-61.
• Hart, S., Cohen, C. P., Erickson, M. F., & Flekkoy, M. (2001). Children's rights in education. Jessica Kingsley Publishers.
• Helwig, C. C., & Turiel, E. (2017). The psychology of children’s rights. İçinde M. D. Ruck, Peterson-Badali, M., & Freeman, M. (Eds.), Handbook of children’s rights: Global and multidisciplinary perspectives (ss. 132-148). Routledge.
• Hodgkin, R., & Newell, P. (1998). Implementation handbook for the convention on the rights of the child. UNICEF.
• Hürsoy, P. Ş., Yalçın, D., Bıyık, M., & Özbek, M. M. (2023). Hayat bilgisi (1-3. sınıf) öğretim programlarında yer alan kazanımların demokrasinin temel ilke ve değerleri açısından incelenmesi. International Primary Education Research Journal, 7(2), 51-69.
• Işıksal Apaydın, T. (2017). Türk milli eğitim sisteminin çocuk hakları sözleşmesinin eğitim hakkı ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Jawoniyi, O. (2014). Fulfilling Article 29: 1 of the United Nations Convention on the Rights of the Child—the Aims of Education—through Religious Education. Religion & Human Rights, 9(1), 31-59.
• Jerome, L., & Starkey, H. (2021) Children’s Rights Education in Diverse Classrooms: Pedagogy, Principles and Practice. Bloomsbury Publishing. https://doi.org/10.5040/9781350062849
• Jerome, L., Emerson, L., Lundy, L., & Orr, K. (2015). Teaching and learning about child rights: A study of implementation in 26 countries. Queen’s University & UNICEF.
• Kalender, B. (2020). Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programlarının Çocuk Hakları Sözleşmesinin Eğitim Hedefleri Maddesi Açısından İncelenmesi: Tarihsel Bir Analiz. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 44-70.
• Kara Çıtırkı, T. (2024). İlkokullarda sosyal bilgiler dersinde çocuk hakları eğitimi: Bir durum araştırması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gaziantep Üniversitesi.
• Kılınç, Ş., & Sözer, M. A. (2022). Kültüre Duyarlı Farklılaştırılmış Öğretim Yaklaşımının Öğrencilerin Empati Becerilerine Etkisi. Journal of Academic Social Science Studies, 15(90), 23–50. https://doi.org/10.29228/JASSS.57369
• Lansdown, G. (2014). The realisation of children’s participation rights: Critical reflections. In: B. Percy-Smith & N. Thomas (Eds.) A Handbook of Children and Young People’s Participation: Perspectives from theory and practice, Routledge.
• Lansdown, G., Jimerson, S. R., & Shahroozi, R. (2014). Children's rights and school psychology: Children's right to participation. Journal of School Psychology, 52(1), 3-12. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2013.12.006
• Lohrenscheit, C. (2010). Curriculum and human rights. İçinde P. Peterson, E. Baker, & B. McGaw (Ed.), International Encyclopedia of Wducation (3. baskı, ss. 287–292). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-044894-7.00050-6
• Lundy, L., Kilkelly, U., Byrne, B., & Kang, J. (2012). The UN Convention on the Rights of the Child: A Study of Legal Implementation in 12 Countries. Centre for Children’s Rights, Queens University.
• McGillicuddy, D., & Machowska-Kosciak, M. (2021). Children’s right to belong?—the psychosocial impact of pedagogy and peer interaction on minority ethnic children’s negotiation of academic and social identities in school. Education Sciences, 11(8), 383.
• MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı. Milli Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/
• Moody, Z. (2021). Children’s Human Rights and Intercultural Education: Curricular Prescriptions and Teachers’ Practices in Switzerland. İçinde Gillett-Swan, J., Thelander, N. (Ed.) Children’s Rights from International Educational Perspectives: Wicked Problems for Children’s Education Rights. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80861-7_15
• Moody, Z., Perry-Hazan, L., & Darbellay, F. (2024). Children’s human rights education: conceptual foundations of school students’ learning processes. Cambridge Journal of Education, 54(6), 681–699. https://doi.org/10.1080/0305764X.2024.2426477
• Öntaş, T., & Çarıkçı, S. (2023). Child Rights Education from the Perspective of New Sociology of Childhood. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 7(Special Issue), 1-20.
• Öztürk, A., ve Özmantar, M. F. (2019). Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin İlkokul Matematik Dersi Öğretim Programlarına Yansımaları: Tarihsel Bir Analiz. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 13(1), 125-151.
• Rix, G., & Bernay, R. (2014). A study of the effects of mindfulness in five primary schools in New Zealand. New Zealand Journal of Teachers' Work, 11(2), 201-220.
• Ruck, M. D., Peterson-Badali, M., Elisha, I. M., & Tenenbaum, H. R. (2016). Children’s voices about children’s rights: Thoughts from developmental psychology. İçinde Handbook of Children's Rights (ss. 619-632). Routledge.
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Sanz, I. (2025). Educational System Indicators in OECD and EU Countries. İçinde Economics of Education: An Introductory Textbook (ss. 3-59). Cham: Springer Nature Switzerland.
• Sönmez, Ö. F., & Görmez, E. (2016). Hayat bilgisi dersi öğretim programında vatandaşlık ve çocuk hakları. İçinde S. Güven ve S. Kaymakcı (Ed.), Hayat Bilgisi Öğretimi (ss. 472-498). Pegem Akademi.
• Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research. Sage publications.
• Şara Hürsoy, P., Yalçın, D., Bıyık, M., & Özbek, M. M. (2023). Hayat bilgisi (1-3. sınıf) öğretim programlarında yer alan kazanımların demokrasinin temel ilke ve değerleri açısından incelenmesi. International Primary Education Research Journal, 7(2), 51-69.
• Torun, F., & Duran, H. (2014). Çocuk hakları öğretiminde oyun yönteminin başarıya, kalıcılığa ve tutuma etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16), 418-448. https://doi.org/10.14520/adyusbd.653 Travers, M. (2001). Qualitative research through case studies. SAGE Publications.
• Uralovich, K. S., Toshmamatovich, T. U., Kubayevich, K. F., Sapaev, I. B., Saylaubaevna, S. S., Beknazarova, Z. F., & Khurramov, A. (2023). A primary factor in sustainable development and environmental sustainability is environmental education. Caspian Journal of Environmental Sciences, 21(4), 965-975.
• Vaghri, Z., Jimerson, S., Pearson, C., & Sinclair, C. (2020). The Intersect of Social Justice and Children's Right to Participation: Implications for the Field of School Psychology. European Journal of Psychology and Educational Research, 3(2), 111-121.
• World Health Organization. (2023). Report of the sixth meeting of the WHO Strategic and Technical Advisory Group of Experts for Maternal, Newborn, Child and Adolescent Health and Nutrition, 15–17 November 2022. World Health Organization.
• Yang, B., Wu, N., Tong, Z., & Sun, Y. (2022). Narrative-based environmental education improves environmental awareness and environmental attitudes in children aged 6–8. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(11), 1-19. https://doi.org/10.3390/ijerph19116483
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, P. (2018). Hayat Bilgisi Dersi ve Sağlıklı Yaşam Becerileri. Millî Eğitim Dergisi, 47(215), 263-282.
• Yoleri, S. (2012). Çocuk ve çevre: Okul öncesi çocuklar arasinda çevre bilinci oluşturma. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (34), 100-111.