Analysis of Basic Democratic Values of Students Raising in Families with Different Cultural Structures

Öz

The purpose of this study is to determine the levels of basic democratic values of secondary school students and to reveal whether students' basic democratic values differ according to the cultural environment, class levels and gender they grew up with. The research was carried out in the descriptive survey model and the snowball sample selection technique was used. The research group mainly consists of 360 students who are educated in families of different cultural structures and who study in the fifth, sixth, seventh and eighth grades of secondary schools in Sakarya and partially in Şanlıurfa. "Basic democratic values scale" was used as a data collection tool in the research. The data obtained were analyzed by making the necessary statistical processes as the purpose and questions of the research. At the end of the research, it was concluded that the basic democratic values of the students who grew up in families with different cultural structures differ according to the cultural structures in which they grew up. In addition, it was concluded that the basic democratic value preference levels (on the basis of general and sub-dimensions) of students who grew up in families with different cultural structures differed significantly in favor of male students. Finally, it was determined that there was a negative relationship between the ages and basic democratic values of the students who were raised in families with different cultural structures in general and the values of cooperation, respect for differences and fairness.

Anahtar Kelimeler

• democratic values,cultural structure,value education

Farklı Kültürel Yapılardaki Ailelerde Yetişen Öğrencilerin Temel Demokratik Değerlerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin temel demokratik değerlerinin düzeylerini belirlemek ve öğrencilerin temel demokratik değerlerinin yetiştikleri kültürel ortama, sınıf düzeylerine ve cinsiyetlerine göre farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymaktır. Araştırma betimsel tarama modelinde gerçekleştirilmiş ve kartopu örneklem seçim tekniği kullanılmıştır. Araştırma grubunu büyük ölçüde Sakarya’daki ve kısmen Şanlıurfa’daki ortaokulların beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci sınıfların öğrenim gören ve farklı kültürel yapılardaki ailelerde yetişen 360 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak “temel demokratik değerler ölçeği” kullanılmıştır. Elde edilen veriler araştırmanın amacı ve soruları mahiyetinde gerekli istatistiki işlemlere tabi tutularak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonunda, farklı kültürel yapılardaki ailelerde yetişen öğrencilerin temel demokratik değerlerinin yetiştikleri kültürel yapılara göre farklılıklar gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca farklı kültürel yapılardaki ailelerde yetişen öğrencilerin temel demokratik değer tercih düzeylerinin (genel ve alt boyutlar bazında) cinsiyetlerine erkek öğrenciler lehine anlamlı şekilde farklılaştığı sonucu elde edilmiştir. Son olarak ise farklı kültürel yapılardaki ailelerde yetişen öğrencilerin yaşları ile temel demokratik değerleri genel olarak ve işbirliği, farklılıklara saygı, adil olma değerleri arasında negatif yönlü anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• demokratik değerler,kültürel yapı,değerler eğitimi

Kaynakça

1. Acar, H., Akar, M. & Acar, Y. B. (2016). Sosyal Hizmet öğrencilerinin değer yönelimleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(1), 97-118. Erişim adresi: https://kefdergi.kastamonu.edu.tr/index.php/Kefdergi/article/view/423
2. Acat, M. B. & Aslan, M. (2012). Yeni bir değer sınıflaması ve bu sınıflamaya bağlı olarak öğrencilere kazandırılması gereken değerler [Özel sayı]. Kuramdan Uygulamaya Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 1460-1474. Erişim adresi: www.edam.com.tr/kuyeb
3. Akiba, D. & Klug, W. (1999). The different and the same: Reexamining east and west in a cross-cultural analysis of values. Social Behavior and Personality, 27(5), 467-73. doi:10.2224/sbp.1999.27.5.467
4. Aktay, Y. (2003). Amerika’da Kudüs’ü kurmak için: Mormonlarda din ve değerler eğitimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(3), 27-64. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/3ec8/5d3d/21c2/imp-JA84AB44JU-0.pdf?
5. Bacanlı, H. (1999). Üniversite öğrencilerinin değer tercihleri. Eğitim Yönetimi Dergisi, 20, 597-610. Erişim adresi: http://www.kuey.net/index.php/kuey/article/view/623
6. Baş, G. & Beyhan, Ö. (2012). Türkiye'de değerler eğitimi konusunda yapılmış lisansüstü tezlerin farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 10(24), 55-77. Erişim adresi: https://ded.dem.org.tr/tr/makale/turkiyede-degerler-egitimi-konusunda-yapilmis-lisansustu-tezlerin-farkli-degiskenler-acisindan-degerlendirilmesi
7. Başaran, İ. E. (2000). Eğitim psikolojisi (5. Baskı). Ankara: Kadıoğlu Matbaası.
8. Bektaş, M. (2007). Hayat bilgisi dersinde ailelerin çoklu zekâ kuramı hakkında bilgilendirilme biçimlerinin öğrencilerin proje başarıları ve tutumlarına etkisi. Değerler Eğitimi Dergisi, 5(14), 9-28. Erişim adresi: https://ded.dem.org.tr/gorsel/pdf/ded-14-makale-1.pdf

9. Büyükkaragöz, S. & Çivi, C. (1994). Genel öğretim metodları. Konya: Atlas Kitabevi.
10. Coombs-Richardson, R. & Tolson, H. (2005). A Comparison of values rankings for selected American and Australian teachers. Journal of Research in International Education, 4(3), 263-277. doi:10.1177/1475240905057805
11. Çağlayan, A. (2006). Ahlak pusulası ahlak ve değerler eğitimi. İstanbul: Dem Yayınları.
12. Çalışkan, H., Yıldırım, Y. & Kılınç, G. (2019). Farklı kültürel yapıdaki ailelerde yetişen öğrencilerin sorumluluk ve hoşgörü değerlerinin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 44(199), 353-372. doi:10.15390/EB.2019.7986
13. Çırak, A. (2019). Demokratik değerler, demokratik eğitim ve sosyal bilgiler eğitimi ilişkisi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi (UGEAD), 5(1), 1-18. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/b4ed/dd22/6e8c/5d8decfb46ee4.pdf?
14. Demirutku, K. (2007). Parenting, styles, internalization of values, and the self-concept. (Yayınlanmamış doktora tezi). Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
15. Dilmaç, B., Deniz, M. & Deniz, M. E. (2009). Üniversite öğrencilerinin öz anlayışları ile değer tercihlerinin İncelenmesi, Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), 9-24. Erişim adresi: https://ded.dem.org.tr/gorsel/pdf/ded-18-makale-1.pdf
16. Earl, B. (2004). The practice of social research. 10th Edition. USA: Wadsworth/Thomson Inc.
17. Eser, A. (2012). İlköğretim öğrencilerinin insani değer düzeyleri ile çevresel tutumları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
18. Gouveia, V., Albuquerque, F.J.B., Clemente, M. & Espinosa, P. (2002). Human values and social identities: A study in two collectivist cultures, International Journal of Psychology, 37(6), 333-342. doi: 10.1080/00207590244000179
19. Gökdere, M. & Çepni, S. (2003). Üstün yetenekli çocuklara verilen değerler eğitiminde öğretmenin rolü. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(2), 93-107. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/faa9/1019/2090/imp-JA24ZV24SH-0.pdf?
20. Göldağ, B. (2015). Orta Öğretim kurumlarında okul kültürü yoluyla değerler eğitimi (Malatya ili örneği). (Yayınlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
21. Güngör, E. (2000). Değerler psikolojisi üzerine araştırmalar. İstanbul: Ötüken Yayınları.
22. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
23. Karslı, M. D. (2006). Etkili okul yöneticiliği. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları.
24. Kıncal, R. Y. & Işık, H. (2003). Demokratik eğitim ve demokratik değerler. Eğitim Araştırmaları, (11), 54-58.
25. Kısaç, İ. & Turan, Z. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin değer yönelimleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 13(29), 495-509. Erişim adresi: https://ded.dem.org.tr/tr/makale/ortaogretim-ogrencilerinin-deger-yonelimleri
26. Kızılçelik, S. & Erdem, Y. (1994). Açıklamalı sosyoloji sözlüğü. İstanbul: Saray Yayınevi.
27. Kirschenbaum, H. (1995). 100 ways to enhance values and morality in schools and youth settings. Massachusetts: Allyn&Bacon Company.
28. Losa Iglesias, M. E. & de Bengoa Vallejo, R. B. (2011). Personal and interpersonal value system, self-perception and identity of Spanish nurses: A cross-sectional study. Journal of Beliefs & Values: Studiesin Religion & Education, 32(3), 281-294. doi:10.1080/13617672.2011.627675
29. O'Reilly, C. A., Chatman, J. & Caldwell, D. F. (1991). People and organizational culture: A profile comparison approach to assessing person organization fit. The Academy of Management Journal, 34(3), 487-516. doi:10.5465/256404
30. Öksüz, H. İ. (2018). Değerler eğitiminde kamu kurumları mı özel öğretim kurumları mı? HAYEF: Journal of Education, 15(1), 97-116. doi: 10.26650/hayef.2018.15.1.0006
31. Öksüz, H. İ., Keskin, H. K. & Çetinkaya, F. Ç. (2018). Sosyal medya platformlarında en fazla önerilen 15 resimli çocuk kitabının Hayat Bilgisi Programı’nda yer alan değerler bakımından incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 6(1), 13-31. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/oyea/issue/38104/423958
32. Özensel, E. (2003). Sosyolojik bir olgu olarak değer. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(3), 217-239. Erişim adresi: https://ded.dem.org.tr/tr/makale/sosyolojik-bir-olgu-olarak-deger
33. Özpolat, A. (2004). Demokrasi eğitimi ve okul meclisleri projesi. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim Dergisi, 5(50), 11-13.
34. Özpolat, A. (2010). Ailede demokratik sosyalleşme. Aile ve Toplum, 5(20), 9-24. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/spcd/issue/21108/227336
35. Öztürk, C. & Kafadar, T. (2019). Fransız ve Türk okulu ortaokul öğrencilerinin değer algılarının karşılaştırılması. Eğitim ve Bilim, 44(198), 273-290. doi: http://dx.doi.org/10.15390/EB.2019.7837
36. Polat, S. & Çalışkan, M. (2013). Ortaokul öğrencilerinin değer yönelimlerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 387-404. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/uefad/issue/16698/173585
37. Sancak, Y. (2011). Mevlana'nın mesnevi adlı eserinin sosyal bilgilerde değer kazanımındaki rolü (nitel bir araştırma) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Niğde Üniversitesi, Niğde.
38. Schwartz, S. H. & Bilsky, W. (1987). Toward a universal psychological structure of human values. Journal of Personality and Social Psychology, 53(3), 550-562.
39. Schwartz, S. H., Struch, N. & Bilsky, W. (1990). Values and intergroup social motives: A study of Israeli and German students. Social Psychology Quarterly, 53(3), 185-198. doi:10.2307/2786958
40. Schwartz, S. H. (1992b). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances andempirical tests in 20 countries. Advances in Experimental Social Psychology, 25, 1-65. doi:10.1016/S0065-2601(08)60281-6
41. Schwartz, S. H. (2017). Individual values across cultures. In A. T. Church (Ed.), The Praeger handbook of personality across cultures: Culture and characteristic adaptations (p. 121–152). Erişim adresi: https://psycnet.apa.org/record/2017-33822-005
42. Sesli, Ç. & Demir Başaran, S. (2016). Ortaöğretim öğrencilerinin değer yönelimleri ve özerklik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(34), 238-258. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/ea2c/6231/9d20/imp-259968-0.pdf?
43. Sezer, A. & Çoban, O. (2016). Ortaokul öğrencilerinin sorumluluk değeri algıları. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 22-39. doi:10.29065/usakead.232420
44. Şahan, E. (2011). İlköğretim 5. ve 8. sınıf ders programlarındaki sorumluluk eğitimine dönük kazanımların gerçekleşme düzeyleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ahi Evran Üniversitesi, Kırşehir.
45. Şahin, T. & Ersoy, F. (2012). Sosyal bilgiler ders kitaplarının değerler eğitimi yaklaşımları açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 1535-1558. Erişim adresi: https://www.academia.edu/6239430/Sosyal_Bilgiler_Ders_Kitaplarının_Değerler_Eğitimi_Yaklaşımları_Açısından_İncelenmesi
46. Şen, Ü. (2007). Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2005 yılında tavsiye ettiği 100 temel eser yoluyla değerler öğretimi üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
47. Şişman, M. (2002). Örgütler ve kültürler. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
48. TDK (2019). Türk dil kurumu Türkçe sözlüğü. www.tdk.gov.tr adresinden 26.01.2020’de alınmıştır.
49. Türkkahraman, M. (2003). Gençlerin eğitim durumları ile sosyal değerlerle ilgili tutumları üzerine bir araştırma: Kırıkkale örneği. Sosyoloji Konferansları, (28), 33-52. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/imported/1023006177/1023005701.pdf?
50. Uygun, S. & Engin, G. (2014). Temel demokratik değerler ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(5), 2021-2031. Erişim adresi: https://toad.halileksi.net/sites/default/files/pdf/temel-demokratik-degerler-olcegi-toad.pdf
51. WVS. (2018). Online data analysis. http://www.worldvaluessurvey.org/WVSOnline.jsp adresinden 27.03.2020 tarihinde erişildi.
52. Yağcı, H. (2006). Ortaöğretim öğrencilerinin değer yönelimleri üzerine karşılaştırmalı bir araştırma. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
53. Yapıcı, A. & Zengin, S. Z. (2003). İlâhiyat fakültesi öğrencilerinin değer tercih sıralamaları üzerine psikolojik bir araştırma: Çukurova Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi örneği. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(4), 173–206. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/29196/312587
54. Yıldırım, Y. (2014). Ortaokul 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeyi ile sosyal tutumlarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Erzincan Üniversitesi, Erzincan.
55. Yiğittir, S. (2012). İlköğretim 5.sınıf öğrencilerinin değer yönelimlerinin Rokeach ve Schwartz değer sınıflandırmasına göre değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 1-15. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/zgefd/issue/47945/606592
56. Yiğittir, S. & Öcal, A. (2010). İlköğretim 6. sınıf öğrencilerinin değer yönelimleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 407-416. Erişim adresi: http://dergisosyalbil.selcuk.edu.tr/susbed/article/view/237