1976-1982 KALKIŞMASI VE 2011 SURİYE OLAYLARINA YOL AÇAN İÇSEL DİNAMİKLERİN KARŞILAŞTIRILMASI
Öz
Suriye’de 1970 yılında askeri bir darbeyle başa gelen Hafız Esed, Baas ideolojisinin laik ve sosyalist tabanlı karakteri vasıtasıyla kırsal kesimde yaşayan azınlıkların merkezinde olduğu bir tek adam rejimi inşa etmiştir. Pragmatik yanı ağır basan ‘Neo-Baas’ rejimi, hem sosyo-ekonomik politikaları hem de topluma dayattığı kimlik tahayyülü bakımından, Suriye siyasetindeki en etkin odak olarak şehirli Sünni eşrafın tepkisini çekmiştir. Bu tepki, 1970’li yıllarda yükselişe geçen Müslüman Kardeşler hareketi tarafından örgütlü bir silahlı mücadeleye dönüşmüş ve 1976-1982 yılları arasında ‘İslamcı kalkışma’ olarak bilinen kanlı bir iç savaşa neden olmuştur. 1982 yılındaki Hama Katliamı’nın ardından İslamcı muhalefeti tamamen sindiren Esed, iktidarını oğluna devrettiği 2000 yılına dek rejimin güvenliğini sağlamayı başarmıştır. Beşar Esed döneminde ise neoliberal reform programıyla başlamış ve kısa sürede Suriye’deki klasik Baas dengesinin değiştiği, kırsal-kentli ayrımının derinleştiği ve sınıflar arasındaki ekonomik uçurumun iyice açıldığı bir sürece girilmiştir. 2010 yılının Aralık ayında Tunus’ta başlayan Arap Baharı’nın da etkisiyle Baas rejimine yönelik muhalefet hareketi güçlenmiş ve Suriye’de 14 Mart 2011’de Dera’da başlayan olaylar kısa sürede yabancı güçlerin de müdahil olduğu bir iç savaş halini almıştır. 1976-1982 İslamcı kalkışma ile 2011 olaylarına giden süreçte içsel faktörlerin karşılaştırılmasının, Suriye’de siyasal yapının analizi açısından faydalı olacağı düşünülmektedir. Özellikle hâla devam etmekte olan Suriye İç Savaşı’nın temelleri hakkında geçmişe bakarak çıkarımda bulunulması oldukça önemlidir. Zira böylece sürecin gidişatıyla ilgili daha doğru yorumlarda bulunulması mümkün olacaktır. Çalışmada ileri sürüldüğü üzere; iki olay arasında pek çok ortak özellik bulmak mümkün olsa da sosyo-ekonomik arka plan, mobilizasyon biçimleri ve mezhepsel belirleyiciler bakımından iki toplumsal hareketin oldukça farklı olduğu görülmektedir.
Anahtar Kelimeler
2011 Suriye Olayları, 1976-1982 İslamcı Kalkışma, Hama Katliamı, Suriye İç Savaşı, Baas İktidarı, Arap Baharı
Kaynakça
- Abu Jaber, K. (1970). Arap Baas Sosyalist Partisi. (Çev.) Ahmet Ersoy. Altınok Matbaası.
- Aflaq, M. (1968). The Socialist Ideology of Ba’th. In Kemal Karpat (ed.). Political and Social Thought in the Contemporary Middle East. Fraderick A. Praeger Publishers.
- Allinson, J. (2015). Class forces, transition and the Arab uprisings: a comparision of Tunusia, Egypt and Syria. Democratization. 22(2), 294-314. https://doi.org/10.1080/13510347.2015.1010812
- Atlıoğlu, Y. (2007). Beşşar Esad Suriyesi’nde Reform: Demokratikleşme-Güvenlik İkilemi. Tasam Yayınları.
- Azmah, S. (2014). The uprising of the marginalised: a socio-economic perspective of the Syrian uprising. LSE Middle East Center Paper, 6, 1-28.
- Baczko, A., Dorronsoro, G., Quesnay, A. (2018). Suriye: Bir İç Savaşın Anatomisi. (Çev). Ayşe Meral. İletişim Yayınları.
- Balanche, F. (2018). “Secterianism in Syria’s civil war”. The Washington Institute for Near East Policy.
- Baram, A. (1990). Territorial Nationalism in the Middle East. Middle Eastern Studies. 26(4), 425-448. https://doi.org/10.1080/00263209008700830
- Batatu, H. (1988). Syria’s Muslim Brethren. In Fred Halliday ve Hamza Allavi (Ed.). State and Idelogy in the Middle East and Pakistan. Macmillan.
- Ben-Tzur, A. (1968). The Neo-Ba’th Party of Syria. Journal of Contemporary History, 3(3), 161-181. https://doi.org/10.1177/002200946800300310