Sağlık Okuryazarlığı Eğitiminin Bireylerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyini Geliştirmedeki Yerine İlişkin Bir Uygulama: Foça İlçe Halk Kütüphanesi Örneği

Öz

Amaç: Bu araştırmanın amacı; bireylere sağlık okuryazarlığının ilk adımı olan güvenilir bilgi kaynaklarına erişim becerisini kazandırmaya yönelik bir eğitim programı hazırlamak ve bu eğitimin etkinliğini ortaya koymaktır. Ayrıca katılımcıların eğitim programı ile ilgili derinlemesine değerlendirmelerinin alınması ve bir yaygın eğitim kurumu olarak halk kütüphanelerinin sağlık okuryazarlığı eğitim programında ev sahibi kurum olarak yeri araştırılmıştır. Yöntem: Çalışmanın kuramsal kısımlarında, betimleme yönteminden yararlanılmıştır. Eğitim programı ve uygulanması sürecinde ise veri toplama aracı olarak TSOY-32 ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Bulgular: 36 katılımcıdan elde edilen veriler sonucunda; katılımcıların eğitim öncesi ve eğitim sonrası puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir değişim gözlenmemiştir. Ancak katılımcıların son test bulgularında “Mükemmel” düzeydeki katılımcı oranı artmış, “Sorunlu” katılımcı oranı azalmıştır. Sonuç: Çalışma sonucunda, katılımcıların eğitimin kapsamı, sunumu, süresi açısından beklentilerinin karşılandığı ve bilgisel yetkinliklerinin ve farkındalıklarının artmış olduğu ortaya koyulmuştur. Eğitimin, küçük gruplarla ve nitel değerlendirme yöntemleri kullanılarak diğer halk kütüphanelerinde uygulanması önerilmiştir. Özgünlük: Günümüzde son derece önemli olan sağlık okuryazarlığı becerisinin kazanılmasında kilit önemde olan eğitim programının bir halk kütüphanesinde yapılması ve eğitime katılanların kütüphane, bilgi kaynağı, bilgi, doğru bilgi ve okuryazarlık odağına taşınması açısından ulusal çapta bir ilk olan çalışma, bu yanıyla özgündür.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık okuryazarlığı
• bilgi erişim
• bilgisel yetkinlik
• eğitim
• kütüphane
• Foça İlçe Halk Kütüphanesi.

An Application Regarding the Place of Health Literacy Education in Improving Individuals' Health Literacy Level: The Case of Foça District Public Library

Öz

Purpose: The aim of this study is to prepare a training programme for individuals to gain the ability to access reliable information sources, which is the first step of health literacy, and to reveal the effectiveness of this training. In addition, in-depth evaluations of the participants about the training programme and the place of public libraries as a non-formal education institution as a host institution in the health literacy training programme were investigated. Method: In the theoretical parts of the study, the descriptive method was used. During the training program and its implementation, the TSOY-32 scale and semi-structured interview forms were used as data collection tools. Findings: As a result of the data obtained from 36 participants; No statistically significant change was observed in the pre-training and post-training scores of the participants. However, in the post-test findings of the participants, the rate of participants at the "Excellent" level increased, and the rate of participants with “Problematic" decreased. Implications: As a result of the study, it was revealed that the expectations of the participants in terms of the scope, presentation and duration of the training were met and their informational competencies and awareness increased. It has been suggested that the training be implemented in small groups and in other public libraries using qualitative assessment methods. Originality: The study, which is a national first in terms of carrying out the education program, which is of key importance in the acquisition of health literacy skills, which is extremely important today, in a public library and bringing the participants of the training to the focus of the library, information source, information, correct information and literacy, is unique in this aspect.

Anahtar Kelimeler

• Health literacy
• information access
• informational competence
• training
• library
• Foça District Public Library

Kaynakça

1. Abacıgil, F., Harlak, H. ve Okyay, P. (2016). Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Türkçe uyarlaması. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçekleri güvenilirlik ve geçerlilik çalışması içinde (s. 21-41). Okyay, P. ve Abacıgil, F. (Ed.). Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı.
2. Akgüngör, S., Kumral, N. ve Çelik, N. (2017). Ekonomik ve Demografik Göstergelerle İzmir. Erişim adresi; https://www.egiad.org.tr/wp-content/uploads/arastirma-raporlari/ekonomik-demografik-gostergelerle-izmir.pdf
3. Arıkan, R. (2018). Anket Yöntemi Üzerinde Bir Değerlendirme. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 97-159.
4. Berkman, N. D., Davis, T. C. ve McCormack, L. (2010). Health literacy: What is it? Journal of Health Communication, 15(2), 9-19. https://doi.org/10.1080/10810730.2010.499985
5. Çalık, M. ve Çan, G. (2012). An overview of formal and non-formal health education in Turkey. N. Taylor, F. Quinn, M. Littledyke ve R. K. Coll (Ed.) Health Education in Context (s. 57- 66) içinde. Rotterdam: SensePublishers.
6. Diabetes Australia. (2022). Information prescriptions. https://www.ndss.com.au/about-diabetes/ resources/find-a-resource/information-prescriptions/
7. Gillaspy, M. L. (2005). Factors affecting the provision of consumer health information in public libraries: The last five years. Library Trends, 53(3), 480–495. Erişim adresi: https://www. ideals.illinois.edu/items/1831
8. Kickbusch, I., Wait, S. ve Maag, D. (2005). Navigating health. The role of health literacy, Alliance for health and the future. International Longevity Centre. London. Erişim adresi: https:// ilcuk.org.uk/wp-content/uploads/2018/10/NavigatingHealth.pdf

9. Kramer, G., Robertson, B., Easton, P ve Pearson, A. (2019). Developing health literacy policy in Scotland: A case study. O. Okan, U. Bauer, D. Levin-Zamir, P. Pinheiro ve K. Sørensen (Ed.) International handbook of health literacy. Research, practice and policy across the lifespan içinde (ss. 419-433). Great Britain: Policy Press.
10. Mackey, L. M., Doody, C., Werner, E. L. ve Fullen, B. (2016). Self-management skills in chronic disease management: What role does health literacy have? Medical Decision Making, 36, 741-759. https://doi.org/10.1177/0272989x16638330.
11. Mancuso, J. M. (2008). Health literacy: A concept/dimensional analysis. Nursing & Health Sciences, 10, 248–55. doi:10.1111/j.1442-2018.2008.00394.x.
12. McKinney, J. ve Rikard, R. V. (2019). Health literacy policies: National examples from the United States. O. Okan, U. Bauer, D. Levin-Zamir, P. Pinheiro ve K. Sørensen (Ed.) International handbook of health literacy research, practice and policy across the lifespan (s. 489-503) içinde. Great Britain: Policy Press.
13. Medical Library Association. (2022). Consumer Health Information Specialization. Erişim adresi: https://www.mlanet.org/page/chis
14. Naccarella, L. ve Horwood, J. (2021). Public libraries as health literate multi-purpose workspaces for improving health literacy. Health Promotion Journal of Australia, 32(S1), 29–32. doi: https://doi.org/10.1002/hpja.437
15. National Health Service. (2022). About the information standard. Erişim adresi: https://www. england.nhs.uk/tis/about
16. National Library of Medicine. (2022). MedlinePlus web sitesi. Erişim adresi: https://medlineplus.gov/
17. National Network of Libraries of Medicine. (2022). Resources for members of the national network of libraries of medicine. Erişim adresi: https://nnlm.gov/
18. Nielsen-Bohlman, L., Panzer, A. M. ve Kindig, D. A. (2004). A Prescription to end confusion. Committee on health literacy. Board on Neuroscience and Behavioral Health, National Academies Press, Washington. Erişim adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/ NBK216032/pdf/Bookshelf_NBK216032.pdf
19. Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67, 2072-2078.
20. Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259-267. doi: https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
21. Okan, O., Bauer, U., Levin-Zamir, D., Pinheiro, P. ve Sørensen, K. (2019). Introduction. International handbook of health literacy research, Practice and policy across the lifespan (s.xxi-xxiv) içinde. Great Britain: Policy Press.
22. Özmete, E. (2016). Evli kadınlar ve erkekler için psikolojik iyi oluş ölçeğinin Türkçeye uyarlaması. Bilig, (78), 361-391. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilig/issue/48705/619712
23. Rubenstein, E. L. (2017). I didn’t learn that in library school: Experiential learning in consumer health for future public librarians. Library Trends, 66(1), 37-51.
24. Sağlık Bakanlığı. (2011). Eğitimciler için eğitim rehberi: Yaşlı sağlığı modülleri. Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara.
25. Shipman, J. P., Lake, E. ve Weber, A. I. (2016). Improving health literacy: Health sciences library case studies. Reference Services Review, 44, 206–214.
26. Siegel, E., Logan, R. A., Harnsberger, R. L., Cravedi, K., Krause, J. A. Lyon, B., Hajarian,K., Uhl J., Ruffin, A. ve Lindberg, D. A. B. (2006). Information Rx: Evaluation of a new informatics tool for physicians, patients, and libraries. Information Services & Use 26, 1-10.
27. Simonds, S. K. (1974). Health education as social policy. Health Education Monographs, 2(1), 1-10. doi: https://doi.org/10.1177/10901981740020S102.
28. Sørensen, K., Van den Broucke, S., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z. ve Brand, H. (2012). Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health, 12 (1), 80. Erişim adresi: https://bmcpublichealth. biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2458-12-80
29. Şantaş, G. (2021). Türkiye’de sağlık okuryazarlığı araştırmaları: lisansüstü tezlere yönelik bir içerik analizi. Turkish Journal of Science and Health, 2(2), 54-60. doi: 10.51972/tfsd.887032.
30. Şenyurt, Ö. (2021). Öğretim programlarında sağlık okuryazarlığının yeri: Kütüphanelerin ve kütüphanecilerin artan önemi. Bilgi Yönetimi Dergisi, 4(2), 264-282. doi: 10.33721/ by.933441
31. The BC Health Literacy Networks. (2022). Public Health Association. Erişim adresi: https:// phabc.org/about-us/partners-and-collaborators/health-literacy/
32. The British Diabetic Association. (2022). Information prescriptions for people with diabetes. Erişim adresi: https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/managing-your-diabetes/ information-prescriptions
33. TÜİK (2022). Ulusal Eğitim İstatistikleri. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ulusal-Egitim-Istatistikleri-2022-49756#:~:text=25%20ya%C5%9F%20ve%20%C3%BCzeri%20n%C3%BCfusun%20ald%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20ortalama%20e%C4%9Fitim%20s%C3%BCresinin%202022,Van%2C%20Mu%C5%9F%20ve%20Kastamonu%20izledi.
34. U.S. Department of Health and Human Services. (2022). Healthy people 2030. Reference Services Review, 44(2), 144-162.
35. Üçpınar, E. (2014). Yetişkinlerde işlevsel sağlık okuryazarlığı testinin uyarlama çalışması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
36. World Health Organization. (2013). Health literacy: The solid facts. I. Kickbusch, J. M. Pelikan, F. Apfel ve A. D. Tsouros (Ed.), WHO Regional Office for Europe, Denmark.
37. World Health Organization. (1998). Health promotion glossary. Division of health promotion, education and communications health education and health promotion unit. World Health Organization, Geneva. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/ WHO-HPR-HEP-98.1
38. Wood, F. B., Lyon, B., Schell, M. B., Kitendaugh, P., Cid, V. H. ve Siegel, E. R. (2000). Public library consumer health information pilot project: Results of a National Library of Medicine evaluation. Bulletin of the Medical Library Association, 88(4),314-22. Erişim adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC35252/