Kent Mekanında Ebeveynlik: Akademisyen Ebeveynler Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2026, Cilt: 17 Sayı: 1 , 89 - 112 , 29.04.2026

Şerafettin Sevgili

https://doi.org/10.54558/jiss.1848035

https://izlik.org/JA57AH79YB

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, kent mekânında yaşayan akademisyen ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte gündelik yaşamı zaman yönetimi ve mekânsal örgütlenme ekseninde nasıl kurduklarını sosyolojik bir perspektifle incelemektir. Çalışma, ebeveynliğin bireysel tercihlerden ziyade geç kapitalist zaman rejimleri, toplumsal cinsiyetlenmiş bakım yapıları, kentsel risk algıları ve kurumsal takvimler tarafından nasıl şekillendirildiğini ortaya koymayı hedeflemektedir.
Yöntem: Araştırma, nitel araştırma deseni çerçevesinde tasarlanmıştır. Çalışma grubunu, büyük kentte yaşayan ve zaman baskısını yoğun biçimde deneyimleyen akademisyen ebeveynler oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yoluyla toplanmış; elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz sürecinde ebeveynlerin zaman planlama pratikleri, bakım düzenleri, okul/kurum merkezli rutinler, dijital ekran denetimi, serbest zaman anlayışları, zaman baskısının kaynakları ve baş etme stratejileri tematik olarak ele alınmıştır.
Bulgular: Araştırma bulguları, hane içindeki zaman planlamasının büyük ölçüde anne/ebeveyn üzerinde yoğunlaştığını ve bakım emeğinin toplumsal cinsiyet temelli bir işbölümüyle örgütlendiğini göstermektedir. Zamanın ana omurgası okul ve kurumsal takvimler tarafından belirlenmekte; çocukların gündelik yaşamı ödev, ders, kurs ve planlı etkinlikler etrafında yapılandırılmaktadır. Dijital ekranlar hem gündelik rutinin kaçınılmaz bir parçası hem de ebeveyn denetiminin yoğunlaştığı bir disiplin alanı olarak öne çıkmaktadır. Kamusal oyun alanlarının yetersizliği ve güvenlik kaygıları, çocukların mekânsal hareketliliğini sınırlandırmakta; ebeveynleri yarı-özel ve kurumsal mekânlara yönlendirmektedir. Zaman baskısı, kent temposu, ulaşım maliyetleri ve akademik emeğin sınır tanımaz yapısıyla derinleşirken kaygı, suçluluk ve yetişememe duyguları ebeveyn anlatılarında belirgin biçimde ortaya çıkmaktadır.
Sonuç: Çalışma, ebeveynliğin kentte bireysel bir zaman yönetimi sorunu değil; zaman, mekân, emek ve bakım rejimlerinin kesişiminde şekillenen yapısal bir toplumsal pratik olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, ebeveynliğin sürdürülebilirliğinin yalnızca bireysel planlama becerileriyle değil, kamusal bakım politikaları, kentsel mekân düzenlemeleri ve toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten yapısal desteklerle mümkün olabileceğini göstermektedir.
Özgünlük: Bu çalışma, Türkiye bağlamında ebeveyn–çocuk–zaman yönetimi ilişkisini gündelik planlama emeği, mekânsal erişim rejimleri ve toplumsal cinsiyetlenmiş bakım yükü eksenlerini birlikte ele alan nitel bir araştırma tasarımına sahip olması açısından özgündür. Akademisyen ebeveynler üzerinden yürütülen analiz, ebeveynliğin görünmez zaman emeğini ve mekânsal telafi stratejilerini bütüncül bir sosyolojik çerçevede tartışarak, mevcut literatürdeki parçalı yaklaşımları sentezleyen özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik , zaman yönetimi , kent mekânı , bakım emeği , akademik emek

Parenting in Urban Space: A Study of Academic Parents

https://izlik.org/JA57AH79YB

Öz

Aim: This study aims to analyze how academic parents living in urban settings organize everyday life with their children through time management and spatial practices, and to reveal how parenting is shaped by structural conditions such as academic labor regimes, gendered care arrangements, institutional schedules, urban risk perceptions, and digital monitoring practices.
Method: The research adopts a qualitative research design. Data were collected through semi-structured, in-depth interviews conducted with academic parents residing in urban areas. Participants were selected using purposive sampling to capture experiences characterized by intense time pressure and flexible yet boundaryless work conditions. The data were analyzed using thematic analysis, allowing for the systematic identification of patterns related to planning practices, care arrangements, school-centered routines, screen regulation, definitions of free time, sources of time pressure, and emotional coping strategies.
Results: The findings demonstrate that daily planning and coordination are predominantly carried by mothers, indicating the persistence of gendered divisions of care labor and mental load. Children’s daily routines are largely structured around school calendars, homework, and organized activities, resulting in highly programmed temporal flows. Digital screens function both as an indispensable component of everyday routines and as a key instrument of parental control. “Free time” is rarely conceptualized as an unconditional right of the child; instead, it is framed as a conditional and limited resource dependent on parental availability. Spatially, heightened safety concerns and the inadequacy of public play spaces restrict children’s independent mobility, redirecting socialization toward semi-private or institutionalized environments. Urban pace, commuting time, and the limitless nature of academic labor intensify time pressure, producing feelings of anxiety, guilt, and inadequacy among parents.
Conclusion: The study concludes that urban parenting cannot be understood merely as an issue of individual time-management skills but should be conceptualized as a structurally conditioned time–space management practice. Parenting emerges as a continuous negotiation shaped by institutional demands, gender regimes, and spatial constraints embedded in urban life.
Originality: The originality of this study lies in its integrative approach that brings together time management, spatial regulation, and parenting within a single analytical framework. By focusing on the everyday planning labor of academic parents and linking temporal pressures with urban spatial constraints and gendered care dynamics, the study provides a novel sociological perspective that moves beyond efficiency-based interpretations of parenting.

Anahtar Kelimeler

Urban parenting , time management , gendered care , urban space , academic labor

Kaynakça

• Avcı, N., & Akar Gençer, A. (2017). Ebeveynlerin gözünden çocuğun kendi yaşamına katılma hakkı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi /The Journal of International Social Research, 10(53), 428-436. https://doi.org/10.17719/jisr.20175334143
• Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. London: Sage Publications.
• Bianchi, S. M., Sayer, L. C., Milkie, M. A., & Robinson, J. P. (2012). Housework: Who did, does or will do it, and how much does it matter? Social Forces, 91(1), 55-63. https://doi.org/10.1093/sf/sos120
• Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241-258). New York, NY: Greenwood Press.
• Cartwright, T., Atwood, J., & McKee, L. (2022). Parenting support in online spaces: Social media, information exchange and emotional labour. Journal of Family Studies, 28(4), 1235-1251. https://doi.org/10.1080/13229400.2020.1757176
• Craig, L. (2006). Children and the revolution: A time-diary analysis of the impact of motherhood on daily workload. Journal of Sociology, 42(2), 125-143. https://doi.org/10.1177/1440783306064942
• Craig, L., & Mullan, K. (2012). Shared parent-child time in four countries: Comparing trends in child‐focused time. Journal of Marriage and Family, 74(5), 1150-1166. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2012.01000.x
• Çelebi, A. E. (2023). Ebeveyn tutumlarının ortaokul öğrencilerinde yaşam doyumu ve sosyal beceriler ile ilişkisinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi. İstanbul Gelişim Üniversitesi, İstanbul.
• Daly, M. (2011). What adult worker model? A critical look at recent social policy reform in Europe from a gender and family perspective. Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, 18(1), 1-23. https://doi.org/10.1093/sp/jxr002
• Daminger, A. (2019). The cognitive dimension of household labor. American Sociological Review, 84(4), 609-633. https://doi.org/10.1177/0003122419859007
• DeVault, M. L. (2000). Producing family time: Practices of leisure activity beyond the home. Qualitative Sociology, 23(4), 485-503. https://doi.org/10.1023/A:1005563402276
• Drianda, R. P. (2018). Commuting, family time and well-being: The role of daily travel in family life. Journal of Transport Geography, 66, 47-56. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2017.11.012
• Erzeybek, B., & Gökçearslan Çifci, E. (2019). Akademisyen kadınların toplumsal cinsiyet rolleri ve evlilik uyumu. Turkish Journal of Social Work, 3(1), 61-80.
• Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). New York, NY: Pantheon Books. (Original work published 1975)
• Fraser, N. (2016). Contradictions of capital and care. New Left Review, 100, 99-117.
• Galster, G. C., & Santiago, A. M. (2006). Neighborhood effects on educational outcomes: Mechanisms and measurement. Journal of Economic Geography, 6(3), 257-281. https://doi.org/10.1093/jeg/lbi020
• Ghorbani, M., Jafari, P., & Akhavan, S. (2023). Digital parenting and online social support: Parents’ use of social media for child-rearing practices. Computers in Human Behavior, 139, 107504. https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107504
• Gong, Y., Ding, X., & Wang, M. (2025). Parental anxiety during educational transitions: A longitudinal study of school change and family stress. Journal of Family Psychology, 39(1), 45-58.
• Harvey, D. (1989). The condition of postmodernity: An enquiry into the origins of cultural change. Oxford: Blackwell.
• Hays, S. (1996). The cultural contradictions of motherhood. New Haven, CT: Yale University Press.
• Hochschild, A. R. (1997). The time bind: When work becomes home and home becomes work. New York, NY: Metropolitan Books.
• Holloway, S. L., & Pimlott-Wilson, H. (2014). Enriching children, institutionalizing childhood? Geographies of play, extracurricular activities, and parenting in England. Annals of the Association of American Geographers, 104(3), 613-627. https://doi.org/10.1080/00045608.2014.892364
• Hoşgörür, T., Karaca Evren, M., Kahya, O., Sezer, S., Kızır, M., Korkut, P., Yıldırım, K., Hoşgörür, V., & Yeşil, E. (2024). Kent yoksulu ebeveynlerin bakış açısından yoksulluk ve eğitim ilişkisi. Cumhuriyet International Journal of Education. TÜBİTAK 1001 Projesi (No: 120K993).
• Kahraman, Ü., & Çelik, K. (2018). Akademisyenlerin iş yükü algıları ile iş ve aile çatışmaları arasındaki ilişki. Journal of Higher Education and Science, 8(1), 95-105.
• Kang, Y., Kang, J., & Luo, X. (2019). Parental absence, caregiving arrangements, and children’s self-regulation of time. Children and Youth Services Review, 100, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2019.02.015
• Karsten, L. (2003). Family gentrifiers: Challenging the city as a place simultaneously to build a career and raise children. Urban Studies, 40(12), 2573-2584. https://doi.org/10.1080/0042098032000136198
• Karsten, L., & Felder, N. (2015). Parents and children consuming the city: Geographies of family outings across class. Annals of Leisure Research, 18(2), 205-218. https://doi.org/10.1080/11745398.2014.955088
• Lareau, A. (2011). Unequal childhoods: Class, race, and family life (2nd ed.). Berkeley, CA: University of California Press.
• Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Oxford: Blackwell. (Original work published 1974)
• Lilius, J. (2014). Is there room for families in the inner city? Life-stage blenders challenging planning. Housing Studies, 29(6), 843-861. https://doi.org/10.1080/02673037.2014.909422
• Malatras, J. W., Israel, A. C., & Sokolowski, K. L. (2016). Parenting routines and children’s self-regulation: The role of family stability and daily structure. Journal of Child and Family Studies, 25(12), 3609-3621. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0504-3
• McKendrick, J. H., Bradford, M. G., & Fielder, A. V. (2000). Privatization of children’s play spaces in the city. Childhood, 7(3), 295-314. https://doi.org/10.1177/0907568200007003004
• Memiş Doğan, M., & Temiz Arslan, K. (2023). Akademisyenlik ve annelik: Fenomenolojik bir araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 629-656. https://doi.org/10.18037/ausbd.1257569
• Okur-Ataş, Ş., & Berument Kazak, S. (2025). Kentsel ve kırsal yoksullukta yaşam koşulları, ebeveynlik ve çocukların günlük aktiviteleri. Studies in Psychology / Psikoloji Çalışmaları, 45(1), 99-119.
• Pinkster, F. M., & Droogleever Fortuijn, J. (2009). Watch out for the neighbourhood trap! A case study on parental perceptions of child safety in a disadvantaged neighbourhood. Children’s Geographies, 7(3), 323-337. https://doi.org/10.1080/14733280903024585
• Simmel, G. (2003). The metropolis and mental life. In G. Bridge & S. Watson (Eds.), The Blackwell city reader (pp. 11-19). Oxford: Blackwell Publishing. (Original work published 1903)
• Tolay, E., & Baysal, S. (2020). Kadın akademisyenlerde iş-aile çatışmasına neden olan faktörlerin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(2), 793-821. https://doi.org/10.16953/deusosbil.561014
• Toprak, M. (2025). Prematüre çocuklara yaklaşımların ebeveynler üzerindeki etkisine yönelik sosyolojik bir analiz. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 35(1), 1-12. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1496273
• Üzümcü, H. E. (2017). Ebeveynlerin çocuklarının boş zamanlarını organize etme tutumları üzerine sosyolojik bir inceleme: İstanbul’da bir saha çalışması (Yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• van der Burgt, D., & Gustafson, K. (2013). ‘Doing time’ and ‘being somewhere’: A qualitative study of the meanings of children’s independent mobility. Children’s Geographies, 11(4), 428-442. https://doi.org/10.1080/14733285.2013.812278
• Verstrate, L., & Karsten, L. (2011). From civil initiatives to public policy: Children’s play spaces in Amsterdam. Children, Youth and Environments, 21(1), 176-197.
• Wang, R., Bianchi, S. M., & Raley, S. B. (2019). Teenagers’ Internet use and family rules: A study from the KOALA Project. Journal of Children and Media, 13(2), 234-250. https://doi.org/10.1080/17482798.2019.1575286
• Yavuz, K. B., & Savran Penpecioğlu, S. (2025). Güncel ekonomik belirsizlik döneminde akademisyen kadınların sosyo-ekonomik ve sosyo-mekansal pratikleri. Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute, 68, 263-279. https://doi.org/10.30794/pausbed.1595655