Demografik Değişimlerin Türkiye’nin Güvenliğine Etkileri Üzerine Bir İnceleme

Yıl 2026, Cilt: 17 Sayı: 1 , 306 - 317 , 29.04.2026

Gürkan Gündüz

https://doi.org/10.54558/jiss.1859593

https://izlik.org/JA78TP63HK

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, demografik değişimlerin Türkiye’nin güvenlik yapısı üzerindeki etkilerini kavramsal ve analitik bir çerçevede incelemektir. Çalışmada, nüfusun doğurganlık, ölüm ve göç gibi temel bileşenler üzerinden geçirdiği dönüşüm sürecinin, ulusal güvenlik politikalarıyla olan ilişkisi ortaya konulmaktadır.
Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; demografik değişim ve güvenlik kavramları literatür taramasına dayalı olarak ele alınmıştır. Çalışma kapsamında demografik geçiş kuramı esas alınmış, Türkiye’nin demografik yapısına ilişkin istatistiksel veriler ve güvenlik literatüründeki kavramsal yaklaşımlar bütüncül bir perspektifle analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışma bulguları, Türkiye’de doğurganlık oranlarının düşmesi, yaşam beklentisinin artması ve nüfusun yaşlanması gibi demografik eğilimlerin; iç güvenlik, toplumsal güvenlik, ekonomik güvenlik ve ulusal güvenlik alanlarında yeni risk ve tehditler ürettiğini göstermektedir. Ayrıca iç ve dış göç hareketlerinin, nüfusun mekânsal dağılımında dengesizliklere yol açarak güvenlik algısını ve toplumsal bütünlüğü olumsuz etkilediği tespit edilmiştir.
Sonuç: Sonuç olarak demografik değişimlerin, Türkiye’nin güvenlik politikaları açısından tamamlayıcı değil, doğrudan belirleyici bir unsur olduğu ortaya konulmuştur. Güvenliğin yalnızca askerî boyutla sınırlandırılmasının yetersiz kaldığı; demografik, sosyal ve ekonomik boyutları içeren bütüncül bir güvenlik anlayışının geliştirilmesinin zorunlu olduğu değerlendirilmektedir.
Özgünlük: Çalışma, demografik değişimleri güvenlik olgusu ile çok boyutlu bir çerçevede ele alarak, nüfus dinamiklerinin Türkiye’nin ulusal güvenlik politikalarındaki belirleyici rolünü ortaya koyması bakımından literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Demografik değişim , Göç , Güvenlik , Nüfus , Ulusal Güvenlik

An Examination of the Effects of Demographic Changes on Türkiye’s Security

https://izlik.org/JA78TP63HK

Öz

Aim: The aim of this study is to examine the effects of demographic changes on Türkiye’s security structure within a conceptual and analytical framework. In this context, the transformation of population dynamics—particularly fertility, mortality, and migration—is analyzed in relation to national security policies.
Method: The study adopts a qualitative research design based on a comprehensive literature review. Demographic change and security concepts are analyzed through the lens of demographic transition theory, while statistical data on Türkiye’s population structure and conceptual approaches in the security literature are evaluated within an integrated perspective.
Results: The findings indicate that demographic trends in Türkiye-such as declining fertility rates, increasing life expectancy, population aging, and intensified internal and external migration-generate new risks and threat areas in internal security, societal security, economic security, and national security. Moreover, large-scale migration movements create spatial imbalances in population distribution, negatively affecting social cohesion and security perceptions.
Conclusion: The study concludes that demographic changes constitute not a complementary factor but a directly determining component of Türkiye’s security policies. It is emphasized that security approaches limited solely to military dimensions are insufficient, and that a comprehensive security framework integrating demographic, social, and economic dimensions is necessary.
Originality: This study contributes to the literature by addressing demographic change and security within a multidimensional framework and by highlighting the determining role of population dynamics in shaping Türkiye’s national security policies.

Anahtar Kelimeler

Demographic change , Migration , National security , Population , security

Kaynakça

• Akdur, R. (1993). Demografik ve Sosyo-Kültürel Gelişmelerin Sağlık Hizmetlerine Yansıması. Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı Dergisi, 3(1), 1-5.
• Akyaya, M.A. (2025). Türkiye’nin Azalan Doğurganlık Oranı ve Nüfus Politikaları Kurulu’nun Değerlendirilmesi. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 8(49), 286-304.
• Aydemir, İ. & Yaşar, M. E. (2020). Demografik Değişim Kuramının Sağlık, Hastalık ve Sağlık Harcamaları Üzerindeki Etkisine İlişkin Literatür Değerlendirmesi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 102-116.
• Aydın, C. (2008). Ekonomik Güvenlik: Türkiye Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Harran Üniversitesi, Şanlıurfa.
• Aysan, M. F. (Ed.) (2022). Türkiye’de Nüfus ve Toplum. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Başel, H. (2011). Türkiye’de Nüfus Hareketlerinin ve İç Göçün Nedenleri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (53), 515-542.
• Başkaya, Z. & Özkılıç, F. (2017). Türkiye'de Doğurganlıkta Meydana Gelen Değişimler (1980-2013). Journal of International Social Research, 10(54), 404-423.
• Bostan, H. & Sertkaya Doğan, Ö. (2019). Türkiye’nin Demografik Dönüşümü ve Nüfus Projeksiyonlarına Göre Fırsatlar. Doğu Coğrafya Dergisi, 24(41), 61-90.
• Can, B. & Avcı, S. (2021). Demografik Geçiş Teorisi Açısından Türkiye’nin Demografik Geçiş Aşamaları ve Nüfuslanma Sureci. Doğu Coğrafya Dergisi, 26(46), 229-252.
• Can, B. (2023). Demografik Geçiş Sürecinin Epistemolojisi ve Nüfus Yaşlanmasına İlişkin Genel Bir Değerlendirme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(60), 495-543.
• Coşan, B. (2022). Türkiye’de Doğurganlığın Değişimi: Sosyal Politika Açısından Riskler ve Fırsatlar. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 22(56), 597-617.
• Coşkun Yılmaz, S. (2023). Türkiye'de Nüfus Artışı ve Ekonomik Gelişme Arasındaki İlişki. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi 10(2), 313-329.
• Çuhadar, S. G. & Lordoğlu, K. (2016). Demografik Dönüşüm Sürecinde Türkiye’de Yaşlanma ve Sorunlar. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (54), 63-80.
• Değirmenci, E. (2025). Demografik Değişim ve Finansal Derinlik: Türkiye Örneği. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Ðimaðius, R. & Vilpiðauskas, R. (2005). The Concept of Economic Security and The Principles of Economic Security Policy in Lithuania. Lithuanian Annual Strategic Review, 3(1), 249-266.
• Gökburun, İ. & Sertkaya Doğan, Ö. (2023). İstanbul’un Demografik Dönüşüm Süreci Üzerine Bir İnceleme. Kent Akademisi, 16(4), 2440-2459.
• Güler, A. (2021). Göç Olgusunun Çok Boyutlu Etkileri ve Türkiye’ye Yansımaları. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 218-239.
• Gündoğdu, S. (2023). Uluslararası Politikada Bir Etki Aracı Olarak Siber Güvenlik ve Türkiye'nin Siber Güvenlik Politikası Uygulaması: Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33(3), 1151-1166.
• Hisarlıoğlu, F. (2019). Toplumsal Güvenlik. Güvenlik Yazıları Serisi, 1-9.
• Keskin, F. & Koç, İ. (2023). Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye’nin Demografik Yapısı ve Öncelik Alanları. Nüfusbilim Dergisi, 45, 5-27.
• Keskin, M. & Koçak, H. (2023). Türkiye’de Nüfusun Yaşlanması Üzerine Bir Swot Analizi. Sosyolojik Düşün, 8(2), 275-303.
• Kiser, C. V. (1952). Population and Security. The Analysts Journal, 8(2), 51-56.
• Kömürcüler, O. (2022). Türkiye’nin Ulusal Ekonomik Güvenliğine Yönelik Bölgesel Tehditler ve Fırsatlar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Kurtkapan, H. (2019). Türkiye’de Demografik Dönüşümün Sosyal Yansımaları ve Yaşlılık. Sosyal Güvence, (15), 27-46.
• Küçükşahin, A. (2006). Güvenlik Bağlamında, Risk ve Tehdit Kavramları Arasındaki Farklar Nelerdir ve Nasıl Belirlenmelidir?” Güvenlik Stratejileri Dergisi, 2(4), 7-41.
• Özbay, M. & Karaca, R. K. (2025). Göçlerin Güvenlik Ortamındaki Yeri ve Suriyeli Göçü Kapsamında İstanbul Örneği. Öneri Dergisi, 20(64), 703-728.
• Özdemir, F. & Sertkaya Doğan, Ö. (2022). Türkiye’de Bölgelerarası İç Göçlerin Kentleşmeye Etkileri: İstanbul Örneği. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 5(4), 432-450.
• Peker, M. (2016). Türkiye’de Nüfussal Dönüşüm. Sosyoloji Dergisi, (34), 133-196.
• Sancak, K. (2013). Güvenlik Kavramı Etrafındaki Tartışmalar ve Uluslararası Güvenliğin Dönüşümü. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 3(1),123-134.
• Seyhun, Ö.K. (2006). Avrupa Birliği’ndeki Demografik Dönüşümün Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne Üyeliği Çerçevesinde İş Gücü Piyasalarına Yansıması. Uzmanlık Yeterlilik Tezi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, Ankara.
• Şahin, M.S. (2022). Göç Yönetimi ve Güvenlik. Güvenlik Çalışmaları ve Türkiye'de İç Güvenlik Yönetimi. (Ed. Cengiz Özel). Ankara: TİAV Yayınları.
• Toktaş, Ş., Çiftçi, O., Baygeld, M.R., Beşgül, B., Dinçel, Y. & Öztürk, E. (2023). 21. Yüzyılın İlk Yarısında Yeni Güvenlik Tehditleri. Ankara: Polis Akademisi Yayınları.
• Turğut, F. (2017). Tarihsel Süreçte Aile Kurumunun Dönüşümü ve Geleceğine Yönelik Çıkarımlar. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 1(1), 93-117.
• Tümtaş, M. S. & Ergun, C. (2016). Göçün Toplumsal ve Mekânsal Yapı Üzerindeki Etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(4), 1347-1359.
• Ursavaş, U., Apaydın, Ş. & Ursavaş, N. (2021). Türkiye’de Demografik Faktörlerin Büyüme Yavaşlaması Üzerindeki Etkisi. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 6(3), 646-659.
• Varlık, A.B. (2012). Ulusal Güvenlik, 21'inci Yüzyılda Prens: Devlet ve Siyaset Yönetimi. (der., Ümit Özdağ). Ankara: Kripto Yayınları, 613-648.
• Wæver, O. (2008). The Changing Agenda of Societal Security. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 5(18), 151-178. Yılmaz, H. & Elmas, A. (2018). Türkiye'de Demografik Fırsat Penceresi Üzerine İnceleme. Innovation and Global Issues Congress III, 83-85.